Στηρίξτε την ποιοτική δημοσιογραφία

Οι χώρες των αιτητών ασύλου στο μικροσκόπιο

Το πρόβλημα της λαθρομετανάστευσης θα γιγαντώνεται σε σημείο που οι καταστάσεις θα γίνουν ανεξέλεγκτες, καθώς υπάρχει, από τη μια, η αδυναμία των κρατών να λάβουν μέτρα, και, από την άλλη, οι τροχονόμοι των ΜΚΟ και οι εγχώριοι θιασώτες των ανοιχτών συνόρων, που επιτρέπουν στους λαθρεμπόρους ψυχών να θησαυρίζουν, προσφέροντας εξαιρετικά επικίνδυνες, παράτυπες διαδρομές προς την Ευρώπη

Στην Κύπρο, αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη το θέμα του προσφυγικού/μεταναστευτικού ζητήματος επικεντρώνεται πολλές φορές στο κατά πόσον οι αιτούντες πολιτικό άσυλο αντιμετωπίζουν όντως κάποιο σοβαρό πρόβλημα στις πατρίδες τους ή απλώς με τον μανδύα του πολιτικού πρόσφυγα αναζητούν νέες ευκαιρίες σε άλλες χώρες εις βάρος των αληθινών προσφύγων. Από τον ίδιο τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας έγινε παραδοχή ότι η Άγκυρα διοχετεύει παράτυπους μετανάστες προς την Κυπριακή Δημοκρατία, που ζητούν ως επί το πλείστον άσυλο. Από την πλευρά του ο Υπουργός Εσωτερικών επεσήμανε το ζήτημα που προκύπτει με τους λεγόμενους εικονικούς «φοιτητές». Οι τελευταίοι προέρχονται κυρίως από χώρες της Αφρικής, οι οποίοι μέσω Τουρκίας φτάνουν στα κατεχόμενα και, από εκεί, με διάφορους τρόπους, περνούν στη γραμμή αντιπαράταξης για να ζητήσουν πολιτικό άσυλο, καταστρέφοντας, παράλληλα, τα ταξιδιωτικά τους έγγραφα.

Σύμφωνα με στοιχεία της Υπηρεσίας Ασύλου του Υπουργείου Εσωτερικών, οι 10 βασικές χώρες αιτούντων πολιτικό άσυλο στην Κύπρο, τουλάχιστον για το πρώτο τρίμηνο του 2020, είναι: Συρία 441, Ινδία 421, Καμερούν 314, Πακιστάν 290, Μπανγκλαντές 294, Νιγηρία 219, Γεωργία 169, Νεπάλ 119, Κονγκό 109, Αίγυπτος. Υπάρχουν ακόμη 469 από άλλες χώρες, με το σύνολο να φτάνει τους 2.950. Σύμφωνα επίσης με στοιχεία από τον διεθνή οργανισμό μετανάστευσης, για τον Απρίλιο του 2020, η διαδρομή της Ανατολικής Μεσογείου ξεπέρασε τόσο τη Δυτική όσο και την Κεντρική Μεσόγειο ως η κύρια ναυτική οδός που λαμβάνουν οι μετανάστες και οι πρόσφυγες που ταξιδεύουν στην Ευρώπη διά θαλάσσης και ξηράς. Στην ίδια περίοδο αναφοράς του προηγούμενου έτους (Απρίλιος 2019), η διαδρομή της Ανατολικής Μεσογείου καταγράφηκε ως η πιο ενεργός διαδρομή με 3.877 αφίξεις (68% του συνόλου). Στην παρούσα ανάλυση εξετάζονται συνοπτικά οι συνθήκες της κάθε χώρας από την οποία προέρχονται τα άτομα που ζητούν πολιτικό άσυλο στην Κύπρο.

Νομοθεσία και Συμβάσεις

Σε γενικό πλαίσιο, οι βασικότεροι λόγοι μετανάστευσης είναι η φτώχια, η έλλειψη ευκαιριών εργασίας, η ανεργία και η υπανάπτυξη, η κακή οικονομική κατάσταση, η εξάντληση των φυσικών πόρων, οι φυσικές καταστροφές, η έλλειψη καλλιεργούμενης γης, η άνιση κατανομή της γης, η χαμηλή γεωργική παραγωγικότητα κ.λπ. Την ίδια ώρα για την παραχώρηση πολιτικού ασύλου συντρέχουν και άλλοι λόγοι. Δικαιούχος διεθνούς προστασίας είναι το άτομο που έχει αναγνωριστεί ως πρόσφυγας ή με καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας. Όλα τα άτομα προστατεύονται από την αρχή της μη- επαναπροώθησης, καθώς και άτομα με καθεστώς διαμονής για ανθρωπιστικούς λόγους. Κάτω από πολύ αυστηρές προϋποθέσεις και ύστερα από συγκεκριμένη διαδικασία που προβλέπονται από τον νόμο μπορεί να αποφασιστεί η απέλαση πρόσφυγα ή προσώπου με καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας ή προσώπου με καθεστώς διαμονής για ανθρωπιστικούς λόγους, αν αυτό θεωρηθεί αναγκαίο για λόγους δημοσίου συμφέροντος ή δημόσιας τάξης. Ωστόσο, απέλαση οποιουδήποτε ανθρώπου σε χώρα όπου θα κινδύνευε να υποστεί βασανιστήρια, απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή τιμωρία απαγορεύεται, έστω και αν έχει αποφασιστεί απέλαση για λόγους δημοσίας ασφάλειας και τάξης.

Όσον αφορά τους αιτητές ασύλου, ο Νόμος επιτρέπει σε όλους τους αιτητές να έχουν πρόσβαση στην επικράτεια της χώρας και στα παρεπόμενα δικαιώματα που προβλέπει η νομοθεσία. Ακόμα και αιτητές ασύλου, οι οποίοι ενδεχομένως να εμπίπτουν στις διατάξεις του Κανονισμού του Δουβλίνου ΙΙ, αποκτούν καθεστώς αιτητή ασύλου. Στον περί προσφύγων Νόμο περιλαμβάνεται ο ορισμός του Πρόσφυγα, όπως διατυπώνεται και στη Σύμβαση για τους Πρόσφυγες του 1951. Προβλέπεται επίσης διαδικασία για την εξέταση αιτήσεων ασύλου και, παράλληλα, καθορίζονται τα δικαιώματα των αιτούντων άσυλο, αναγνωρισμένων προσφύγων και άλλων προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας.

Συρία

Ο μεγαλύτερος αριθμός αιτούντων πολιτικό άσυλο στην Κύπρο το πρώτο τρίμηνο του 2010 ήταν από τη γειτονική Συρία, όπου ο εμφύλιος πόλεμος και οι συρράξεις δεν έχουν ακόμη τερματιστεί. Για τους αιτούντες πολιτικό άσυλο από την Συρία εκτός από τους πρόσφυγες, υπήρχαν και οι προβληματισμοί για άφιξη ατόμων που συμμετείχαν στις ένοπλες συρράξεις με διάφορες παραστρατιωτικές/ισλαμιστικές οργανώσεις.

Την περασμένη Κυριακή το διαδικτυακό Sigmalive έφερε στο φως της δημοσιότητας απόφαση του Διοικητικού Δικαστηρίου, ημερομηνίας 25.5.20, το οποίο έκρινε ως νόμιμο το διάταγμα κράτησης προσώπου συριακής υπηκοότητας, αιτητή πολιτικού ασύλου, για λόγους που άπτονται ζητημάτων εθνικής ασφάλειας. Σύμφωνα με τα πρακτικά της υπόθεσης, ο ίδιος παραδέχτηκε ότι υπήρξε μέλος της συριακής ισλαμιστικής οργάνωσης Faylaq Al Sham ή Feilaq al-Sham, η οποία δρούσε υπό την ομπρέλα της Τουρκίας σε πολεμικές επιχειρήσεις στη Συρία.

Νιγηρία

Στη Νιγηρία αυτήν την βδομάδα, τουλάχιστον 81 άτομα, συμπεριλαμβανομένων γυναικών και παιδιών, σκοτώθηκαν σε επίθεση σε χωριό από ισλαμιστές της Μπόκο Χαράμ. Η Κυβέρνηση της χώρας ανέφερε ότι οι άνδρες επιτέθηκαν στο χωριό με τεθωρακισμένα οχήματα και φορτηγά γεμάτα όπλα. Ο νιγηριανός στρατός έστειλε περισσότερα στρατεύματα στην περιοχή και οι τοπικοί αξιωματούχοι ζήτησαν τη βοήθεια του στρατού για τον τερματισμό της μακροχρόνιας αδιάκριτης βίας της τρομοκρατικής οργάνωσης. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί και περισσότεροι από 3 εκατομμύρια άνθρωποι εκτοπίστηκαν κατά τη διάρκεια της εξέγερσης και των επιχειρήσεων της Μπόκο Χαράμ, που χρονολογούνται πάνω από μια δεκαετία.

Η Νιγηρία κατέγραψε τον υψηλότερο αριθμό κρουσμάτων COVID-19 από τότε που η θανατηφόρα μεταδοτική ασθένεια αναφέρθηκε για πρώτη φορά στη χώρα της Δυτικής Αφρικής τον Μάρτιο, ανέφεραν τοπικά ΜΜΕ την Τετάρτη. Το Κέντρο Ελέγχου Νοσημάτων της Νιγηρίας (NCDC) επιβεβαίωσε αρχές της βδομάδας περίπου 663 νέα κρούσματα COVID-19 σε εθνικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων 108 κρουσμάτων στην πολιτεία Ogun, δύο στοιχεία που θεωρούνται ως τα υψηλότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ στη χώρα και στην πολιτεία από τον Μάρτιο. Σύμφωνα με το The Νation, συμπεριλαμβανομένων των νέων περιπτώσεων, ο αριθμός των περιπτώσεων COVID-19 έφτασε περίπου τις 13.500 χιλιάδες με 365 ανθρώπους νεκρούς και 4.204 ασθενείς να έχουν αναρρώσει. Το αρχικό lockdown έξι εβδομάδων της Νιγηρίας, που έληξε την 1ην Ιουνίου, αντικαταστάθηκε από την Προεδρική Ειδική Ομάδα COVID-19 με μια δεύτερη φάση κλειδώματος τεσσάρων εβδομάδων έως τις 29 Ιουνίου. Aυτήν την εβδομάδα αγροτικές οργανώσεις κάλεσαν τον Πρόεδρο Muhammadu Buhari να σταματήσει την ελεύθερη μετανάστευση ξένων κτηνοτρόφων στη χώρα.

Ινδία

Για την Ινδία, στα 10 χρόνια μεταξύ 2008 και 2018, ο συνολικός αριθμός μεταναστών αυξήθηκε κατά 996,33%. Αυτοί είναι Ινδοί που έχουν ζητήσει πολιτικό άσυλο σε άλλες χώρες με την αιτιολογία ότι φοβούνται να συνεχίσουν να ζουν στη χώρα. Αυτό που μπορεί να εκπλήξει ορισμένους είναι ότι οι Ινδοί έχουν επίσης ζητήσει πολιτικό άσυλο σε χώρες όπως η Υεμένη, το Σουδάν, το Μπουρούντι, η Βοσνία, μεταξύ άλλων - χώρες που βιώνουν πολέμους και ένοπλες αναταραχές τα τελευταία χρόνια. Σχετικά με όσους ζητούν άσυλο στο εξωτερικό, η κυβέρνηση Narendra Modi το 2018 εξέφρασε την εκτίμηση ενώπιον του Κοινοβουλίου της χώρας πως «δυσφημίζουν το σύστημα στην Ινδία για να αποκτήσουν προσωπικά κέρδη, παρά το γεγονός ότι η Ινδία, ως δημοκρατική χώρα, παρέχει ευκαιρίες για τον καθένα να διορθώσει νόμιμα τα παράπονά του».

Καμερούν

Καθώς το Καμερούν αγωνίζεται να αντέξει εν μέσω της πανδημίας COVID-19, ο εμφύλιος πόλεμος συνεχίζει να μαίνεται στις αγγλόφωνες περιοχές βορειοδυτικά και νοτιοδυτικά της χώρας και έχει εκτοπίσει περισσότερους από 700.000 ανθρώπους. Τα τελευταία τρία χρόνια, η βία στο Καμερούν οδήγησε σε περισσότερους από 3.000 θανάτους, ξεριζώνοντας μισό εκατομμύριο ανθρώπους - η ταχύτερα αναπτυσσόμενη κρίση εκτοπισμού στην Αφρική, σύμφωνα με τη Διεθνή Επιτροπή Διάσωσης. Οι αιτούντες άσυλο από το Καμερούν πηγαίνουν συχνά δυτικά, στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η διαίρεση Αγγλόφωνων-Γαλλόφωνων είναι συνέπεια του διαχωρισμού του German Kamerun Protectorate σε δύο τμήματα που διοικούσαν οι Βρετανοί και οι Γάλλοι το 1916. Οι δύο πέτυχαν ανεξαρτησία το 1961 και επανενώθηκαν, αλλά δεκαετίες κακοδιοίκησης οδήγησαν στην εμφάνιση πολλών κοινωνικών, οικονομικών και πολιτιστικών παραπόνων από τους Αγγλόφωνους. Οι εντάσεις μεταξύ των Fulani - που ονομάζονται Mbororo στο Καμερούν - και άλλων αγγλόφωνων κοινοτήτων δεν είναι καινούργιες, αλλά η συμμετοχή των Mbororo εισάγει μια νέα εθνική δυναμική στους ήδη μπερδεμένους ιστούς των εντάσεων της σύγκρουσης στη χώρα. Επί του παρόντος, η ανθρωπιστική αντίδραση στη σύγκρουση παρεμποδίζεται από την απουσία πόρων - η ανθρωπιστική χρηματοδότηση που ζητήθηκε από τον ΟΗΕ για το 2019 καλύφθηκε μόνο κατά 43%.

Μπανγκλαντές

Στο Μπανγκλαντές, εκτός από το χαμηλό βιοτικό επίπεδο, η χώρα δεν αντιμετωπίζει έντονες εσωτερικές διαμάχες ή συγκρούσεις. Ένας από τους λόγους, σύμφωνα με μεταναστευτικές υπηρεσίες, για τους οποίους τα προηγούμενα χρόνια οι άνθρωποι εκεί αναζητούσαν πολιτικό άσυλο σε τρίτες χώρες, ήταν οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Το Μπανγκλαντές είναι χώρα που πλήττεται συχνά από κυκλώνες. Ωστόσο, επί του παρόντος, όποιος μεταναστεύει για περιβαλλοντικούς λόγους κινδυνεύει να παραμείνει χωρίς νομική προστασία. Αντιθέτως, το Μπανγκλαντές είναι χώρα που η ίδια υποφέρει από έντονες μεταναστευτικές ροές. Οι μουσουλμάνοι Ροχίνγκια, που έχουν εκδιωχθεί βίαια από τη Μιανμάρ, ζουν επισφαλείς ζωές και έχουν φύγει κυρίως στην Ινδία και το Μπανγκλαντές. Τον περασμένο μήνα, το λιμενικό του Μπανγκλαντές ανακοίνωσε ότι διέσωσε στα χωρικά ύδατα της χώρας σχεδόν 400 πρόσφυγες «λιμοκτονημένους» Ροχίνγκια, που παράδερναν στη θάλασσα επί περίπου δύο μήνες. Ωστόσο, πριν από λίγες μέρες οι Αρχές της χώρας αρνήθηκαν να επιτρέψουν σε νέους μετανάστες να μπουν στη χώρα, καθώς στους προσφυγικούς καταυλισμούς εντοπίστηκαν κρούσματα κορωνοϊού. Τελικά τους μετανάστες διέσωσε η Μαλαισία, με τον Υπουργό Άμυνας της χώρας Ismail Sabri Yaakob να δηλώνει ότι η χώρα του σκόπευε να επιστρέψει τους Ροχίνγκια στο Μπανγκλαντές: «Οι Ροχίνγκια πρέπει να γνωρίζουν, αν έρθουν εδώ, ότι δεν μπορούν να μείνουν». Το Μπανγκλαντές, το οποίο φιλοξενεί σχεδόν ένα εκατομμύριο πρόσφυγες Ροχίνγκια, αρνήθηκε. «Το Μπανγκλαντές δεν είναι ούτε υποχρεωμένο, ούτε σε θέση να πάρει επιπλέον Ροχίνγκια», δήλωσε ο Υπουργός Εξωτερικών Αμπντούλ Μουμέν στις 9 Ιουνίου. «Οι Ροχίνγκια δεν είναι πολίτες του Μπανγκλαντές. Υπήρξαν οι κάτοικοι της Μιανμάρ για αιώνες».

Γεωργία

Στην Κύπρο, ένας σημαντικός αριθμός ατόμων που ζητούν πολιτικό άσυλο είναι από τη Γεωργία, η οποία, παρά τα όποια οικονομικά της προβλήματα και το χαμηλό επίπεδο ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, δεν υποφέρει από πολέμους και συγκρούσεις. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, είχαν αυξηθεί σημαντικά οι αιτήσεις πολιτικού ασύλου από Γεωργιανούς, σε σημείο που η Κυβέρνηση να αρχίσει να ανησυχεί. Ωστόσο, ο Γεωργιανός πρέσβης στη χώρα δήλωσε ότι η πλειονότητα των αιτήσεων ασύλου που υπέβαλαν οι Γεωργιανοί πολίτες ήταν αβάσιμες. Τα στοιχεία δείχνουν ότι μόνον το 2018, 17.980 Γεωργιανοί ζήτησαν άσυλο στις χώρες μέλη της ΕΕ, γεγονός που αποτελεί το 3% του συνολικού αριθμού των αιτούντων άσυλο εκείνη τη χρονιά. Το ζήτημα της Γεωργίας γίνεται πιο σημαντικό, αν ληφθεί υπόψη ότι από την ανεξαρτησία της χώρας στις αρχές της δεκαετία του 1990, η χώρα έχει χάσει το 1/3 του πληθυσμού της, λόγω της συνεχιζόμενης μαζικής εξόδου. Το 2019, η Γερμανία, η Κύπρος και η Σλοβενία αναγνώρισαν επίσης τη Γεωργία ως ασφαλή χώρα μετά τη Γαλλία, το Βέλγιο, τις Κάτω Χώρες, τη Βουλγαρία, την Αυστρία, το Λουξεμβούργο και την Ισλανδία.

Νεπάλ

Οι περισσότεροι αιτούντες άσυλο από το Νεπάλ δηλώνουν ότι φοβούνται πως θα διωχθούν για την πολιτική τους άποψη και τη θρησκεία. Πολλοί από το Νεπάλ φτάνουν «παράνομα» στην Ευρώπη μέσω της βοήθειας λαθρεμπόρων, με λανθασμένη πεποίθηση ότι η φτώχια, η γενική απελπισία, λόγω του πολιτικού αδιεξόδου στο Νεπάλ, η φερόμενη πολιτική μισαλλοδοξία και ο σεισμός του 2015 θα τους εξασφάλιζαν νόμιμη παραμονή στην Ευρώπη και πρόσβαση σε θέσεις εργασίας και κοινωνικές παροχές.

Πριν από αρκετά χρόνια, ένας Νεπαλέζος θα μπορούσε να εισέλθει π.χ. στις ΗΠΑ, λόγω διώξεως από μαοϊκούς. Στις ΗΠΑ μπορεί ένας αξιωματούχος εξέτασης παροχής ασύλου να αρνηθεί την είσοδο στη χώρα, καθώς θεωρούν πως δεν υπάρχουν σοβαρές απειλές στο Νεπάλ. Η μεγάλη κριτική που ασκείται στην Κυπριακή Κυβέρνηση είναι για την καθυστέρηση εξέτασης των αιτήσεων ασύλου.

Το μεγάλο ερώτημα είναι, αν οι αιτητές έχουν μαζί τους αρκετά έγγραφα, φωτογραφίες, βίντεο κ.λπ. για να αποδείξουν τον φόβο για τη δίωξη που υφίστανται. Αν δεν τα έχουν όλα αυτά, πώς μπορεί κάποιος να διαπιστώσει κατά πόσον δικαιούνται ή όχι το άσυλο;

Πολλοί Νότιοι Ασιάτες, συμπεριλαμβανομένων των Νεπαλέζων, ταξιδεύουν νόμιμα σε χώρες της Μέσης Ανατολής μέχρι το Ερμπίλ στο βόρειο Ιράκ, όπου τα διαβατήριά τους «εξαφανίζονται» κατά την άφιξη. Στη συνέχεια προχωρούν παράνομα μέσω της νότιας Τουρκίας στην Κωνσταντινούπολη, πριν κατευθυνθούν προς τη Βουλγαρία ή την Ελλάδα ή την Κύπρο.

Εν κατακλείδι, το πρόβλημα της λαθρομετανάστευσης θα γιγαντώνεται σε σημείο που οι καταστάσεις θα γίνουν ανεξέλεγκτες, καθώς υπάρχει, από τη μια, η αδυναμία των κρατών να λάβουν μέτρα, και, από την άλλη, οι τροχονόμοι των ΜΚΟ και οι εγχώριοι θιασώτες των ανοιχτών συνόρων, που επιτρέπουν στους λαθρεμπόρους ψυχών να θησαυρίζουν, προσφέροντας εξαιρετικά επικίνδυνες, παράτυπες διαδρομές προς την Ευρώπη.

Υποστηρίξτε τη