Στηρίξτε την ποιοτική δημοσιογραφία

Οι προβληματισμοί ενισχύονται

«Ενδεχομένως να είναι η ώρα εκπόνησης ενός οικονομικού σχεδίου διαχείρισης της οικονομικής κρίσης»

Όσο ο χρόνος περνά, διαφαίνεται ότι οι προσδοκίες για γρήγορη ανάκαμψη της οικονομίας (μετά τη σταδιακή άρση των περιοριστικών μέτρων) μειώνονται σημαντικά, εφόσον κλάδοι που προσέφεραν σε σταθερή βάση στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα. Ενδεχομένως να είναι η ώρα εκπόνησης ενός οικονομικού σχεδίου διαχείρισης της οικονομικής κρίσης.

O τομέας του τουρισμού διανύει μιαν από τις χειρότερες χρονιές, με τον Αύγουστο να μην επιβεβαιώνει τις αρχικές εκτιμήσεις σε ό,τι αφορά τις αφίξεις, ενώ πολύ δύσκολα η χώρα θα μπορέσει να προσελκύσει σημαντικούς αριθμούς (που ήδη ήταν χαμηλοί λόγω της εποχικότητας) κατά τη χειμερινή περίοδο.

Αυτό έχει ως συνέπεια οι επιχειρήσεις του τουριστικού τομέα και όσες είναι συνδεδεμένες με αυτόν να αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα, τα οποία θα γίνουν ακόμη εντονότερα όταν τα προγράμματα στήριξης της Κυβέρνησης και η εφαρμογή του νόμου για την αναστολή δόσεων (σε περίπτωση που δεν επεκταθεί) λήξουν. Ο κλάδος είναι σημαντικά δανεισμένος και είναι σίγουρο ότι ορισμένες επιχειρήσεις δεν θα μπορέσουν να επιβιώσουν.

Η κατηγοριοποίηση του Ηνωμένου Βασιλείου στην κατηγορία Β σε σχέση με τη δυνατότητα εισόδου στην Κύπρο δεν αναμένεται να αυξήσει σημαντικά τις αφίξεις τουριστών που προέρχονται από τη χώρα αυτή. Εξάλλου, τυχόν αύξηση δεν φαίνεται ικανή να ανατρέψει την υπάρχουσα κατάσταση. Γίνονται αναφορές ότι η υποχρεωτική διενέργεια εξέτασης για τον κορωνοϊό πιθανόν να αποτελεί εμπόδιο για τις αφίξεις επισκεπτών, όμως από την άλλη τις τελευταίες εβδομάδες οι ανησυχίες των επιδημιολόγων αυξάνονται.

Το περιβάλλον αβεβαιότητας ενισχύεται και από τον αριθμό νέων κρουσμάτων του κορωνοϊού που παρατηρείται στη χώρα μας αλλά και σε άλλες χώρες. Μόλις πρόσφατα το Ηνωμένο Βασίλειο, λόγω της αύξησης των κρουσμάτων στην Ισπανία, εξέδωσε ανακοίνωση, σύμφωνα με την οποία όσοι επιστρέφουν από την Ισπανία θα πρέπει να παραμένουν σε περιορισμό για 14 μέρες. Ο αυξημένος αριθμός κρουσμάτων προκαλεί ανησυχίες στους πολίτες, επηρεάζει την ψυχολογία τους ως καταναλωτών και τις καθημερινές τους συνήθειες, και ενδεχομένως να αγγίζει και τον εσωτερικό τουρισμό, κάτι που φαίνεται από την κίνηση σε παραλίες και τουριστικά θέρετρα κατά τη διάρκεια της εβδομάδας (τα Σαββατοκύριακα υπάρχει αυξημένη κίνηση).

Πέραν του τουρισμού, ο τομέας των ακινήτων φαίνεται να επηρεάζεται σημαντικά από την κρίση, με την αγορά να διαμορφώνεται δύο τάσεις: η μια αφορά την εσωτερική ζήτηση, όπου υπάρχει ενδιαφέρον για αγορά κατοικίας ή άλλων ακινήτων (ειδικά μετά και από την εκπόνηση του σχεδίου επιδότησης επιτοκίου από την Κυβέρνηση) και η άλλη αφορά την εξωτερική ζήτηση που παραμένει σε πολύ χαμηλά επίπεδα, λόγω της δυσκολίας ξένων επενδυτών να επισκεφθούν τη χώρα.

H εξωτερική ζήτηση τα προηγούμενα χρόνια τροφοδοτήθηκε σε μεγάλο βαθμό και από τα προγράμματα πολιτογράφησης (οι αλλαγές στους κανονισμούς ενδεχομένως να επηρεάσουν τους επενδυτές, αν και διατηρούνται πλεονεκτήματα σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Μάλτα) και μόνιμης κατοικίας. Προς αυτήν την κατεύθυνση σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν αρκετά έργα, αποκλείοντας ενδεχομένως άλλες αγορές, όπως για παράδειγμα τις Σκανδιναβικές χώρες, όπου δυνητικοί επενδυτές θα ενδιαφέρονταν για την απόκτηση παραθεριστικής κατοικίας (όχι όμως δύο εκατομμυρίων).

Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η συνέχιση των προγραμμάτων, αλλά ενδεχομένως αυτή η περίοδος να είναι η αρχή μιας νέας αναδιάρθρωσης του τομέα (μετά την τελευταία που τροφοδοτήθηκε από την οικονομική κρίση του 2013). Όπως και με τον τομέα του τουρισμού, αναμένεται ότι θα υπάρξουν απώλειες μέσα από την τωρινή κρίση. Το μέγεθος των απωλειών αυτών θα εξαρτηθεί από το πόσο παρατεταμένη θα είναι η μείωση στην εξωτερική ζήτηση των ακινήτων.

Παρόμοια, ίσως σε μικρότερο βαθμό, φαίνεται να είναι και η κατάσταση στον τομέα των υπηρεσιών. Υπάρχει σημαντική μείωση στον τομέα των συμβουλευτικών υπηρεσιών, εφόσον από τη μια πολλές επενδύσεις αναβλήθηκαν, και από την άλλη οι τοπικές επιχειρήσεις έχουν ως προτεραιότητά τους την επιβίωση.

Tην ίδια στιγμή, η διαφαινόμενη αλλαγή της συμφωνίας αποφυγής διπλής φορολογίας με τη Ρωσία και οι εξελίξεις με τις φορολογικές πολιτικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο αναμένεται να οδηγήσουν σε αναδιάρθρωση του τομέα των υπηρεσιών. Επαγγελματίες του κλάδου αναφέρουν ότι σε περίπτωση εξάλειψης των φορολογικών ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων της χώρας θα πρέπει να επενδύσουμε στο γεγονός ότι η Κύπρος διαθέτει μεγάλη εμπειρογνωμοσύνη και χαμηλό διοικητικό κόστος, ώστε επιχειρήσεις να μεταφέρουν τις διοικήσεις τους (headquartering) στην Κύπρο.

Μια επιπλέον σημαντική πρόκληση που έχει να αντιμετωπίσει η κυπριακή οικονομία είναι ο ιδιωτικός δανεισμός, που παραμένει ακόμη σε υψηλά επίπεδα, καθώς και το ύψος των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ), παρά το γεγονός ότι σημαντικά ποσά έχουν μεταφερθεί εκτός του τραπεζικού συστήματος, μέσα από τις πωλήσεις μεγάλων χαρτοφυλακίων δανείων.

Φυσικά η μεταφορά των ΜΕΔ εκτός του συστήματος, παρά το γεγονός ότι βελτιώνει τους ισολογισμούς των τραπεζών, δεν αποτελεί λύση για τον δανειολήπτη ή την κοινωνία, εφόσον θα πρέπει να βρεθούν οι λύσεις αναδιάρθρωσης ή εξόφλησης του δάνειου με την εταιρεία διαχείρισης που το αγόρασε.

Οι προβλέψεις για επισφαλή δάνεια επηρεάζουν σημαντικά τα κεφάλαια των τραπεζών και αποτελούν τη διαφορά μεταξύ του ποσού του δανείου και της αξίας της εμπράγματης, κατά το πλείστον, εξασφάλισης.

Είναι σημαντικό να περιοριστεί στον μεγαλύτερο βαθμό οποιαδήποτε αύξηση στα ΜΕΔ λόγω της κρίσης του κορωνοϊού, κυρίως μετά τη λήξη των μέτρων στήριξης από την Κυβέρνηση και του μέτρου αναστολής των δόσεων για τα δάνεια. Ένα επιπλέον στοίχημα είναι η διασφάλιση των θέσεων εργασίας, εφόσον αύξηση στην ανεργία σημαίνει αυτόματα μείωση του οικογενειακού εισοδήματος και δυσκολία στην αποπληρωμή των δόσεων των δανείων.

Την ίδια στιγμή, πολλά τραπεζικά ιδρύματα έχουν συγκεντρώσει μεγάλο αριθμό ακινήτων στους ισολογισμούς τους, «εκμεταλλευόμενα» τη νομοθετική ρύθμιση που υπήρξε για απαλλαγή από φόρους και τέλη των ανακτήσεων των υποθηκών από αυτά, ρύθμιση που αργότερα εφαρμόστηκε και στις πωλήσεις ακινήτων μεταξύ δύο μερών. Επομένως αναμένεται πως η πορεία του τομέα των ακινήτων θα επηρεάσει τους τραπεζικούς ισολογισμούς τόσο σε ό,τι αφορά την αξία των υποθηκών, όσο και την αξία των περιουσιακών στοιχείων που κατέχουν.

Σίγουρα, προτεραιότητα αποτελεί η διασφάλιση της δημόσιας υγείας, όμως τα δεδομένα φαίνεται να αλλάζουν συνεχώς, με τις ανησυχίες για τη διασπορά του κορωνοϊού να γίνονται εντονότερες για την περίοδο του χειμώνα. Tελική λύση στο πρόβλημα θα δώσει ενδεχομένως η εξεύρεση εμβολίου, κάτι που δεν διαφαίνεται να επιτυγχάνεται στο άμεσο μέλλον.

Αυτή η κρίση είναι σίγουρα διαφορετική από την προηγούμενη, εφόσον το πρόβλημα δεν εστιάζεται στην Κύπρο (κάποιες εξελίξεις σε τοπικό επίπεδο ενδεχομένως να δυσχεραίνουν την κατάσταση). Χώρες από τις οποίες η Κύπρος αντλούσε επενδύσεις ή έχει οικονομικές σχέσεις, όπως στον τομέα του τουρισμού, αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα και η διαχείριση αυτής της κρίσης χρειάζεται σύνθεση απόψεων και μέτρων.

Υποστηρίξτε τη