Έφηβοι οι περισσότεροι χρήστες ναρκωτικών στην Κύπρο

Εδώ και χρόνια η κοινωνία μας αντιμετωπίζει τη μάστιγα των ναρκωτικών και των καταχρήσεων χωρίς να καταφέρνει να την εξαλείψει. Μάλιστα, πολλοί είναι αυτοί που αρχίζουν τη χρήση ναρκωτικών σε μικρή ηλικία, κυρίως στην εφηβεία. Οι εξαρτησιογόνες ουσίες μπορούν να πλήξουν τον καθένα, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, εθνικότητας ή κοινωνικο-οικονομικής κατάστασης, οπόταν η φράση «δεν θα συμβεί στο σπίτι μου» δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Κι αυτό επιβεβαιώνεται από τους αριθμούς που παρουσιάζουμε στο παρόν ρεπορτάζ.

Εξαρτησιογόνες ουσίες σε ΕΕ και Κύπρο

Μετά από έρευνα, φαίνεται ότι Λεμεσός και Λευκωσία βρίσκονταν στις χαμηλότερες θέσεις στη χρήση «έκσταση», μέχρι και τον Απρίλιο του 2020. Ωστόσο η χρήση κοκαΐνης σημειώνει σημαντική αύξηση κατά την περίοδο αυτή.

Μάλιστα η έρευνα συνέπεσε με την περίοδο της πανδημίας του κορωνοϊού, γεγονός που αύξησε καταλυτικά τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών, εφόσον ο εγκλεισμός και οι ευρύτερες συνθήκες προκάλεσαν άγχος στον γενικό πληθυσμό.

Σε σύγκριση με άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ η Κύπρος βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα, σύμφωνα με τις υπάρχουσες έρευνες, αλλά και τους δείκτες του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τα Ναρκωτικά.

Πάντως, βάσει της «Ευρωπαϊκής έκθεσης για ναρκωτικά του 2021», οι πιο κάτω εξαρτησιογόνες ουσίες βρίσκονται ψηλά στη λίστα των χρηστών, ενώ καταγράφονται αριθμοί αλλά και τα ποσοστά όσων κατέφυγαν σε θεραπεία απεξάρτησης:

Κάνναβη:

Αν και η κάνναβη κάποτε χρησιμοποιείτο ως φάρμακο, μπορεί ασφαλώς να προκαλέσει αλλαγές στον εγκέφαλο μέχρι το σημείο της εξάρτησης. Ο εθισμός στη κάνναβη μπορεί να οδηγήσει σε ήπια συμπτώματα απόσυρσης, ενώ μια διαχρονική μελέτη στη Νέα Ζηλανδία διαπίστωσε ότι οι έφηβοι που άρχισαν και συνέχιζαν να χρησιμοποιούν την κάνναβη, έχαναν κατά μέσο όρο 8 βαθμούς IQ από τα μέσα της ενηλικίωσης.

Ωστόσο, σε όλη την Ευρώπη κατά το 2020 η χρήση κάνναβης ανήλθε στα 2.2 εκ. στις ηλικίες των 15-64 ετών. Οι χρήστες ξεκινούν τη χρήση συνήθως στα 17 έτη και καταφεύγουν σε θεραπεία απεξάρτησης στα 25 έτη. Πιο συγκεκριμένα, 62.000 άτομα υποβλήθηκαν σε θεραπεία για πρώτη φορά, ενώ 28.000 είχαν μπει ξανά στη διαδικασία.

Στην Κύπρο η χρήση κάνναβης ανήλθε στο 8,1%. Το ποσοστό των γυναικών χρηστών είναι 3,8% επί του συνολικού, ενώ των αντρών 12,6%. Όπως διαφαίνεται και στον πίνακα, υπήρξε έξαρση της χρήσης κατά την περίοδο 2009-2016 και έπειτα. Οι ηλικίες που είναι πιο επιρρεπείς στη χρήση κάνναβης είναι αυτές μεταξύ 15-24 ετών, ενώ αμέσως μετά οι ηλικίες των 25-34. Χαμηλό ποσοστό έχουν οι ηλικίες 36-64.

«Έκσταση»:

Η «έκσταση» ή η «αγάπη ναρκωτικών» χρησιμοποιείτο συνήθως στη δεκαετία του 1980. Οι χρήστες αναπτύσσουν αισθήματα ευχαρίστησης, αγάπης και εστίασης, ενώ ταυτόχρονα χαλαρώνουν πολύ όταν βρίσκονται υπό την επιρροή των ουσιών. Μερικοί μπορούν να μείνουν ξύπνιοι για 24-72 ώρες έπειτα από κάθε χρήση. Κάποιος που έχει εθιστεί και έχει συμπτώματα απόσυρσης μπορεί να εμφανίσει κρίσεις πανικού, αϋπνία, ψύχωση, κατάθλιψη και παράνοια.

Η χρήση «έκσταση» σε ολόκληρη την ΕΕ κατά το τελευταίο έτος έφτασε τα 2,6 εκ. από άτομα των ηλικιών 15-64. Στην Κύπρο φαίνεται πως η χρήση είναι χαμηλή και το ποσοστό φτάνει το 0,4%. Το ποσοστό των γυναικών χρηστών είναι 0,1% επί του συνολικού πληθυσμού και των ανδρών 0,6%.

Η χρήση «έκσταση» στην Κύπρο παρουσίασε σταδιακή μείωση, καθώς από το 2006 μέχρι το 2012 εκινείτο σε υψηλοτέρα επίπεδα, ενώ από 2012 και μετά μειώθηκε σταθερά, για να συνεχίσει στα ίδια επίπεδα μέχρι και το τέλος του 2019.

Πιο επιρρεπείς στη χρήση «έκσταση» παρουσιάζονται οι ηλικίες 15-24, με ποσοστό 0,4, ενώ στα ίδια επίπεδα και ποσοστά βρίσκονται και οι ηλικίες 25-34. Χαμηλότερο ποσοστό σημειώνουν οι ηλικίες 35-44.

Αμφεταμίνες:

Οι αμφεταμίνες δημιουργούν ταχεία ανοχή και έντονη επιθυμία στους χρήστες, προκαλώντας αισθήματα ενεργητικότητας, κάνοντάς τους να αισθάνονται ευφορία. Η μακροχρόνια χρήση αμφεταμίνης μπορεί να οδηγήσει σε κρίσεις πανικού, ψυχωτικά επεισόδια, ακμή ή δερματικές παθήσεις και σπασμούς.

Κατά το τελευταίο έτος οι χρήστες αμφεταμίνης έφτασαν τα 2 εκ. Εντάσσουν την ουσία στη ζωή τους στην ηλικία περίπου των 21 ετών, ενώ στα 31 ζητούν για πρώτη φορά βοήθεια. Πιο συγκεκριμένα, 6.000 άτομα στην ΕΕ κατά το τελευταίο έτος ξεκίνησαν για πρώτη φορά θεραπεία απεξάρτησης, ενώ 5.000 είχαν υποβληθεί σε θεραπεία ξανά στο παρελθόν.

Στην Κύπρο η χρήση αμφεταμίνης βρίσκεται σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα από την «έκσταση», αφού φτάνει μόλις στο 0,2%. Ως χρήστες καταγράφονται μόνο άντρες. Οι ηλικίες που είναι πιο επιρρεπείς στη χρήση αμφεταμίνης είναι οι 15-24, με ποσοστό 0,4%, ενώ οι ηλικίες των 25-44 δεν κάνουν καθόλου χρήση. Στις ηλικίες των 45-54, το ποσοστό χρήσης φτάνει το 0,3%. Στην Κύπρο η χρήση αμφεταμίνης ξεκίνησε να αυξάνεται το 2006 μέχρι και το 2009, ενώ στη συνέχεια παρουσιάστηκε σταδιακή μείωση μέχρι και το 2016. Έκτοτε καταγράφεται άνοδος μέχρι το 2019.

Κοκαΐνη:

Όπως και πολλές άλλες ουσίες, επηρεάζει την ποσότητα ντοπαμίνης στον εγκέφαλο και προκαλεί έντονο πόθο για περισσότερη ουσία. Η κορεσμένη σκόνη κοκαΐνης προκαλεί γρήγορη, έντονη αύξηση και δημιουργεί γρήγορα ανοχή. Η ελάττωση της κοκαΐνης μπορεί να προκαλέσει κατάθλιψη, κίνδυνο καρδιακής προσβολής, εγκεφαλικού επεισοδίου, κατάσχεσης και αναπνευστικής ανεπάρκειας. Η μακροχρόνια χρήση μπορεί να οδηγήσει σε ψύχωση και παραισθήσεις.

Εντούτοις το τελευταίο έτος έγινε χρήση κοκαΐνης σε όλη την ΕΕ από 3.5 εκ. χρήστες, των ηλικιών 15-64. Η ουσία μπήκε στις ζωές τους περίπου στην ηλικία των 23 ετών, ενώ φαίνεται ότι η θεραπεία απεξάρτησης ξεκινά γύρω στα 35 έτη. Σημειώνεται σχετικά ότι 27.000 χρήστες ξεκίνησαν για πρώτη φορά θεραπεία το προηγούμενο έτος, ενώ 25.000 είχαν υποβληθεί σε θεραπεία και στο παρελθόν.

Στην Κύπρο η χρήση κοκαΐνης φτάνει στο 0,9%. Το ποσοστό γυναικών χρηστών είναι 0,3% επί του συνολικού πληθυσμού, ενώ των αντρών 1,5%. Πιο επιρρεπείς στην ουσία είναι οι ηλικίες των 25-34 με 0,9%, ενώ χαμηλότερο είναι το ποσοστό (0,8%) χρήσης στις ηλικίες 15-24. Οι ηλικίες των 35-44 και 45-54 βρίσκονται σε παρόμοια επίπεδα, της τάξεως του 0,3%. Ωστόσο παρατηρούμε πως από το 2006 και μέχρι το 2009 η χρήση κοκαΐνης αυξανόταν ραγδαία, ενώ από το 2009 μέχρι το 2012 μειώθηκε αρκετά, για να κυμανθεί στα ίδια επίπεδα μέχρι το 2016. Έκτοτε παρατηρείται ανοδική πορεία.

Προειδοποιητικά σημάδια

Ως ενήλικες θα πρέπει να έχουμε την ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε πότε ένα άτομο κάνει χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών και να είμαστε σε θέση να του παράσχουμε βοήθεια. Όπως διεφάνη και πιο πάνω, πιο επιρρεπείς στις ουσίες είναι οι έφηβοι μεταξύ των ηλικιών 15-24. Κατά συνέπειαν, οι ενήλικες είναι αυτοί που θα πρέπει να αντιληφθούν τα προειδοποιητικά σημάδια ευκολότερα και να βοηθήσουν τους χρήστες.

Ανεξάρτητα από την ουσία, υπάρχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά, τα οποία ενδεχομένως να παραπέμπουν σε χρήση ουσιών. Ένα από αυτά είναι η αλλαγή στην εξωτερική εμφάνιση (για παράδειγμα μπορεί ο χρήστης να μην ενδιαφέρεται ή να ενδιαφέρεται σε υπερβολικό βαθμό για την εμφάνισή του). Μπορεί, επίσης, ο χρήστης να έχει έντονες συγκρούσεις με φίλους του ή να χάσει το ενδιαφέρον του για οποιοδήποτε χόμπι. Επιπλέον ίσως επηρεαστεί η σχολική επίδοση. Περαιτέρω ψυχολογικές αλλαγές, όπως περισσότερη ευαισθησία, επιθετικότητα, θυμός, αμηχανία, απομόνωση και κατάθλιψη ίσως αποτελούν ενδείξεις.

Παρόλο που όλες οι πιο πάνω αντιδράσεις ενδέχεται να οφείλονται σε άλλα προβλήματα, σε ατομικό ή οικογενειακό επίπεδο, ακόμα και στην εφηβεία, αξίζει να ψάξετε, χωρίς να πανικοβληθείτε, τρόπους για να βοηθήσετε.

Η ΥΚΑΝ στην εξάλειψη ναρκωτικών

Τα τελευταία χρόνια έχει οργανωθεί μια βασική λειτουργία της ΥΚΑΝ, που συνίσταται στην πρώιμη παρέμβαση, με σκοπό να ανακοπεί η πορεία νεαρών προς τη χρήση. Πρόκειται για διαφορετική μεταχείριση νεαρών συλληφθέντων για ναρκωτικά, στους οποίους, υπό ορισμένα κριτήρια, παρέχεται αγωγή σε θεραπευτικά κέντρα, ως εναλλακτική επιλογή της δικαστικής προσαγωγής. Όταν ολοκληρωθεί επιτυχώς το θεραπευτικό πρόγραμμα, τότε η υπόθεση με σχετική βεβαίωση ταξινομείται ως «Άλλως Διατεθείσα», νοουμένου ότι ο Γενικός Εισαγγελέας θα παράσχει τη συγκατάθεσή του. Η αναφερόμενη μεταχείριση δεν αποκλείει περιπτώσεις ατόμων εκτός των καθορισμένων κριτηρίων, νοουμένου ότι η παραπομπή τους σε θεραπευτικά κέντρα δεν θα σχετίζεται με τις νομικές συνέπειες σε περίπτωση που εναντίον των ατόμων εκκρεμεί ποινική υπόθεση ναρκωτικών.

Η πολιτική της παραπομπής των νεαρών χρηστών σε θεραπεία ξεκίνησε σε πιλοτική βάση τον Ιανουάριο του 2007, με τη δημιουργία της Υπηρεσίας των Λειτουργών Κοινωνικής Παρέμβασης στο Γραφείο Πρόληψης της ΥΚΑΝ. Τον Δεκέμβριο του 2008 μέχρι τον Δεκέμβριο του 2009 υιοθετήθηκε η πιλοτική εφαρμογή του γερμανικού προληπτικού προγράμματος με την επωνυμία «Fred goes Net», μαζί με άλλες 17 ευρωπαϊκές χώρες. Το πρόγραμμα από το 2010-2011 διανύει τη μεταβατική του περίοδο. Το 2011 υιοθετήθηκε τροποποιημένο, με την ονομασία «Πρωτόκολλο Συνεργασίας». Στις 16 Φεβρουαρίου 2016 υπογράφεται το αναθεωρημένο Πρωτόκολλο Συνεργασίας, το οποίο σε συνεννόηση με την Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου προνοεί τη λειτουργία θεραπευτικών κέντρων (μη κρατικών) σε ορισμένες γεωγραφικές περιοχές, όπου κρίνεται αναγκαίο, για να εξυπηρετούνται οι απαραίτητες ανάγκες.

Θάνατοι από υπερβολική χρήση στη Κύπρο

Ελάχιστοι είναι οι χρήστες που αποζητούν θεραπεία και απεξάρτηση από τα ναρκωτικά με αποτέλεσμα να χάνονται ζωές από υπερβολική δόση, όπως φαίνεται και στον σχετικό πίνακα. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι πιο πολλοί θάνατοι στην Κύπρο από υπερβολική χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών σημειώθηκαν το 2017, ενώ οι λιγότεροι το 2013.

Μάλιστα, κατά την περίοδο 2004-2019 το 50% των θανάτων από υπερβολική χρήση αφορούσε Ελληνοκυπρίους, ενώ το 25% υπηκόους της ΕΕ και το υπόλοιπο 25% υπηκόους τρίτης χώρας. Το 20% των θανάτων από υπερβολική χρήση αφορούσε γυναίκες και το 80% άντρες.

ΕΝΑΣ ΠΡΩΗΝ ΧΡΗΣΤΗΣ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΕΙ:

«Μη δοκιμάσετε καμιά ουσία ούτε για μια φορά»

Η εφημερίδα «Σημερινή» συνομίλησε με πρώην χρήστη, διακινητή αλλά και κατάδικο, που επιθυμεί να παραμείνει ανώνυμος και προειδοποιεί τους νέους να μην κάνουν ποτέ χρήση ουσιών!

Πότε ξεκίνησες τη χρήση ουσιών και με τι;

Ξεκίνησα γύρω στα 16 μου, όταν ένας φίλος μού έδωσε τσιγάρο από κάνναβη. Τότε η μόνη ασχολία που είχαμε ήταν οι φίλοι μας και οι αλάνες, έτσι δεν ήθελα να χαλάσω την παρέα. Το κάπνισα μια φορά για την παρέα και ήξερα ότι δεν θα εξαρτηθώ από αυτό γιατί μπορούσα να ελέγξω τον εαυτό μου. Η μια φορά έφερε την άλλη και κατέληξα στα 17 μου να κλέβω τους γονείς μου για να αγοράσω μερικά γραμμάρια.

Ήσουν άριστος μαθητής;

Ναι! Και μετάνιωσα πολύ που ξεκίνησα τη χρήση, ειδικά σε μια τόσο σημαντική ηλικία, όταν έπρεπε να διαβάζω για να πραγματοποιήσω τα όνειρά μου. Η απότομη πτώση των βαθμών μου ανησύχησε τους γονείς και τους καθηγητές μου, οι οποίοι προσπαθούσαν να καταλάβουν τι συνέβαινε, όμως εγώ φοβόμουν να τους το πω.

Γιατί ξεκίνησες την κάνναβη;

Το χόρτο, όπως το λέμε, το ξεκίνησα αρχικά λόγω και της παρέας, όμως αργότερα στο σπίτι οι γονείς μου αντιμετώπιζαν προβλήματα και εγώ για να ξεχνιέμαι «φτιαχνόμουν». Οι γονείς μου τελικά χώρισαν για λίγο διάστημα, στο οποίο εγώ εμένα με τη μητέρα μου και εκεί τα πράγματα χειροτέρεψαν.

Τι εννοείς;

Η μητέρα μου δεν εργαζόταν και ο πατέρας μου δεν έδινε δεκάρα για εμάς. Έτσι μπήκα στο τρυπάκι να ξεκινήσω δική μου «επιχείρηση», φύτεψα μαριχουάνα και ξεκίνησα να την πουλώ. Μέχρι και τα 22 μου.

Τι έγινε στα 22 σου;

Με έπιασαν! Μου πέρασαν χειροπέδες έξω από το σπίτι μου, όλη η γειτονιά ήταν στα μπαλκόνια και έβλεπε το θέαμα. Η μητέρα μου έκλαιγε και ο πατέρας μου φαινόταν απελπισμένος. Ένιωσα τεράστια ντροπή, ΗΘΕΛΑ ΝΑ ΠΕΘΑΝΩ!

Και μετά τι έγινε;

Μπήκα φυλακή για 5 χρόνια, αφού και η ποσότητα που κατασχέθηκε ήταν αρκετή, και βγήκα στα 28 μου. Δεν είχα τίποτα! Οι γονείς μου έμειναν ταπί πληρώνοντας δικηγόρους και το σπίτι μας το πούλησαν γιατί δεν μπορούσαν να αντέξουν την κατακραυγή της γειτονιάς. Μετακόμισαν αλλού, όπου κανείς δεν τους ήξερε και προσπάθησαν να με βοηθήσουν. Όταν βγήκα, λοιπόν, δεν είχα ούτε απολυτήριο λυκείου και ήμουν ένα τίποτα της κοινωνίας, που τον έδειχναν όλοι και έλεγαν να ο «Χ» ο χασικλής!

Άρχισες ξανά τη χρήση;

Όχι! Δεν μπορούσα να το κάνω αυτό στους γονείς μου ξανά. Έκοψα απ’ όλα και μπήκα για απεξάρτηση. Δεν θα σου πω ψέματα, πέρασα δύσκολα και ήθελα να αρχίσω ξανά το χόρτο, όμως συγκρατήθηκα, όπως το κάνω και σήμερα, γιατί με ένα και μόνο τσιγαριλίκι μπορεί να κυλήσω ξανά.

Όταν τελείωσε η θεραπεία σου τι έγινε;

Όταν τελικά βγήκα από την απεξάρτηση, οι γονείς μου ένιωθαν περήφανοι για μένα λες και αποφοίτησα από το πανεπιστήμιο. Ξεκίνησα νυχτερινό σχολείο, ενώ παράλληλα έκανα μαθήματα στα επιμορφωτικά, πάντα αγαπούσα τα γράμματα. Παράλληλα δούλευα ως ντελιβεράς για να βγάζω και κάποια χρήματα.

Μάλιστα, όταν πήγα μια παραγγελία βρέθηκα μπροστά στο άτομο που μου έδωσε χόρτο για πρώτη φορά και ήταν πιο «φτιαγμένος» από ποτέ. Φυσικά μου είπε να περάσω για ένα τσιγάρο, αλλά δεν δέχτηκα. Για μένα αυτό ήταν το μεγαλύτερο κατόρθωμα. Αργότερα έμαθα ότι έκανε κι άλλες χρήσεις και πέθανε από υπερβολική δόση.

Το μήνυμα που θες να περάσεις μέσα από την κουβέντα μας ποιο είναι;

Θέλω να πω στους εφήβους από τα 13 και πάνω… Μη δοκιμάσετε χόρτο ή άλλη ουσία ΟΥΤΕ για μια φορά. Το μόνο που θα καταφέρετε είναι να καταστρέψετε τη ζωή σας. Κι αν είστε στη «μόδα» για λίγο, μετά δεν θα είστε γιατί θα καταλήξετε ή σε κάποιο χαντάκι νεκροί ή στη φυλακή. Ο κόσμος χρειάζεται τους νέους όσο ποτέ άλλοτε. Να γίνετε κάποιοι και όχι οι «χασικλήδες» της γειτονιάς, όπως εγώ. Μπορεί να είμαι από τους λίγους που κατάφεραν να αποχωριστούν αυτήν την κακή συνήθεια, αλλά αν μπορούσα να γυρίσω τον χρόνο πίσω δεν θα έμπαινα ποτέ στη διαδικασία να δοκιμάσω ουσίες ούτε για μια φορά. Αν κατάφερα εγώ να απεξαρτηθώ, όλοι μπορούν.

(δημοσιεύθηκε στη «Σημερινή της Κυριακής», 14/11/2021)