Τσουνάμι στην Κύπρο;

Καταστροφικά τσουνάμι έχουν πλήξει την Κύπρο στο παρελθόν και έχουν προκαλέσει την απώλεια ανθρώπινων ζωών. Ιστορικές μαρτυρίες των ανθρώπων που επιβίωσαν μετά από ένα τσουνάμι, επιβεβαιώνουν τον καταστροφικό του χαρακτήρα. Ωστόσο, κάθε τσουνάμι αφήνει πίσω του γεωλογικά τεκμήρια, αρκετά χρήσιμα για τους επιστήμονες, που μπορούν να συλλέξουν στοιχεία για τα χαρακτηριστικά του αλλά και για την ενδεχόμενη επανάληψη του φαινομένου αυτού.

Οι ακτές της Κύπρου βρίσκονται σε πολύ μικρές αποστάσεις από τις πηγές τσουνάμι, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο επικίνδυνη την εμφάνισή του. Ο χρόνος προειδοποίησης είναι ελάχιστος και κυμαίνεται από μερικά δευτερόλεπτα μέχρι ενάμιση ώρα για τις πιο απομακρυσμένες πηγές, σε αντίθεση με άλλα μέρη του πλανήτη, όπου ο χρόνος προειδοποίησης είναι της τάξης αρκετών ωρών, σύμφωνα με το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης.

Η Κύπρος στο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα «CoastWAVE»

Για πρώτη φορά η Κύπρος συμμετέχει στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα της Γενικής Διεύθυνσης DG-ECHO της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Strengthening the Resilience of Coastal Communities in the North-East Atlantic and Mediterranean Region to the Impact of Tsunamis and Other Sea Level-Related Coastal Hazard». Η Ανώτερη Γεωλογική Λειτουργός του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης, Δρ Συλβάνα Πηλείδου, μίλησε στη «Σημερινή» για το πρόγραμμα αυτό αλλά και για το ενδεχόμενο πρόκλησης τσουνάμι μετά από ισχυρό σεισμό στην Κύπρο.

«Το πρόγραμμα αυτό γίνεται για πρώτη φορά στην Κύπρο και ξεκίνησε την περασμένη Παρασκευή, 17 Δεκεμβρίου. Η εφαρμογή του προγράμματος αυτού θα γίνει σε επιλεγμένες παραλιακές κοινότητες της Κύπρου, Αιγύπτου, Ελλάδας, Μάλτας, Μαρόκου, Ισπανίας και Τουρκίας. Κύρια οφέλη θα είναι, μεταξύ άλλων, η προμήθεια και η εγκατάσταση ενός σύγχρονου συστήματος αυτόματου εντοπισμού και ειδοποίησης σε περίπτωση δημιουργίας τσουνάμι, η ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας και των αρμόδιων φορέων για τον κίνδυνο από τσουνάμι σε επιλεγμένη παραλιακή περιοχή της Κύπρου, καθώς και η μακροπρόθεσμη χρήση και διατήρησή του και βέβαια η προοπτική επέκτασής του σε άλλες παραλιακές περιοχές της Κύπρου».

Η Κύπρος συμμετέχει στο πρόγραμμα με τους φορείς της Κυπριακής Εθνικής Επιτροπής Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τσουνάμι, και άλλους πανεπιστημιακούς φορείς.

Τελικά πόσο κοντά είμαστε από ένα τσουνάμι

Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τη δημιουργία των τσουνάμι, όπως εξήγησε η Δρ Πηλείδου. «Ο πρόσφατος ισχυρός σεισμός στην θαλάσσια περιοχή της Ινδονησίας, μεγέθους 7.3 βαθμών στην κλίμακα Richter, και η έκδοση προειδοποίησης για πιθανότητα δημιουργίας τσουνάμι, ξύπνησε μνήμες από το φονικό τσουνάμι του 2004, που εκδηλώθηκε στον Ινδικό Ωκεανό και προκάλεσε τον θάνατο σε 227.000 ανθρώπους, σε 14 χώρες της Ασίας και της Αφρικής».

Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, που αφορούν στο νησί μας, ένα πολύ ισχυρό τσουνάμι με ύψος κύματος στην ακτή να ξεπερνά τα τέσσερα μέτρα, αναμένεται κάθε 375 χρόνια, ενώ ένα ισχυρό τσουνάμι με ύψος κύματος στην ακτή να είναι μεγαλύτερο από ένα μέτρο αναμένεται κάθε 120 χρόνια και ένα μέτριο τσουνάμι με ύψος κύματος μικρότερο από ένα μέτρο, αναμένεται κάθε 30 χρόνια. «Αυτά τα δεδομένα έχουν προκύψει από στατιστική ανάλυση των περιστατικών τσουνάμι που επηρέασαν την Κύπρο και δίνουν τους μέσους όρους της περιόδου επανάληψης του φαινομένου».

Η κ. Πηλείδου εξήγησε πως οι πληροφορίες αυτές μας δίνουν τη σωστή εκτίμηση του επιπέδου της επικινδυνότητας του φαινομένου για την Κύπρο αλλά τίποτα περισσότερο, καθώς η εκδήλωση του φαινομένου τσουνάμι, όπως και του σεισμού, δεν συμβαίνει με σταθερό ρυθμό. «Χαρακτηριστικά θα ήθελα να επισημάνω ότι δύο από τα πιο καταστροφικά τσουνάμι που επηρέασαν την Κύπρο συνέβηκαν με μόνο 20 χρόνια διαφορά. Το 1202 από υποθαλάσσια κατολίσθηση στη Συρία, και το 1222 από ισχυρό τοπικό σεισμό.

Ελάχιστος ο χρόνος προειδοποίησης

Ένα τσουνάμι γεννιέται σε κάποιο θαλάσσιο χώρο, διαδίδεται σε μεγάλες αποστάσεις, εάν είναι μεγάλης κλίμακας, και πλήττει τις ακτές τις οποίες συναντά στην πορεία του.

«Το ύψος του στην κάθε ακτή σχετίζεται όχι μόνο με το μέγεθος του τσουνάμι στην ανοικτή θάλασσα αλλά και με άλλους παράγοντες, όπως είναι η βαθυμετρία της θάλασσας κοντά στην ακτή», όπως δήλωσε η Ανώτερη Λειτουργός.

«Δεδομένου του ύψους του, η απόσταση διείσδυσής του στην ξηρά σχετίζεται άμεσα με την τοπογραφία της περιοχής. Δηλαδή το ίδιο κύμα τσουνάμι στην ακτή θα διεισδύσει στην ξηρά σε πολύ μεγαλύτερη απόσταση σε μια παραλία με χαμηλό υψόμετρο και επίπεδη τοπογραφία παρά σε μια παραλία με ανηφορική κλίση.

»Γενικά η διείσδυση στην ξηρά ενός πολύ ισχυρού τσουνάμι σπάνια ξεπερνά τα 2 χιλιόμετρα, έτσι απαντώντας την ερώτησή σας, ο κίνδυνος από τσουνάμι αφορά της παράκτιες περιοχές, εντός μερικών χιλιομέτρων από την ακτή».

Ιστορικά τσουνάμι στην Κύπρο

1202: Στις 20 Μαΐου του 1202 ένας πολύ ισχυρός χερσαίος σεισμός στο Ρήγμα της Νεκράς Θάλασσας, ο οποίος θεωρείται σήμερα να ήταν της τάξης μεγέθους των 8.0 βαθμών στην Κλίμακα Richter, προκάλεσε υποθαλάσσια κατολίσθηση στην ακτή της Συρίας, η οποία, αλυσιδωτά, προκάλεσε ένα καταστροφικό τσουνάμι, που έπληξε την Ανατολική Μεσόγειο.

Προσομοίωση ερευνητών για το συγκεκριμένο τσουνάμι (Salamon et. al) έδειξε ότι η ακτή της Λεβαντίνης πλήγηκε μέσα στα πρώτα 30 λεπτά από τη στιγμή εκδήλωσης της κατολίσθησης, η ανατολική Κύπρος σε 20 λεπτά, η δυτική Κύπρος σε 40 λεπτά και η βόρεια Κύπρος εντός μίας ώρας.

1222: Στις 11 Μαΐου του 1222 ένας πολύ ισχυρός υποθαλάσσιος σεισμός στο Κυπριακό Τόξο, ο οποίος θεωρείται σήμερα να ήταν της τάξης μεγέθους των 7.0-7.5 βαθμών στη Κλίμακα Richter, προκάλεσε ένα από τα πιο καταστροφικά τσουνάμι που έπληξαν την Κύπρο στην ιστορία της. Ο σεισμός και το τσουνάμι προκάλεσαν σοβαρή απώλεια ανθρώπινων ζωών και εκτεταμένες καταστροφές σε Πάφο και Λεμεσό. Η πόλη και το φρούριο της Πάφου ισοπεδώθηκαν, ενώ το λιμάνι της έμεινε χωρίς νερό καθώς η ακτογραμμή μετακινήθηκε προς τη θάλασσα.

1303: Στις 8 Αυγούστου 1303 ένας πολύ ισχυρός υποθαλάσσιος σεισμός στο ανατολικό τμήμα του Ελληνικού Τόξου, ο οποίος θεωρείται σήμερα να ήταν της τάξης μεγέθους των 8.0 βαθμών στη Κλίμακα Richter, προκάλεσε ένα από τα πιο καταστροφικά και τεκμηριωμένα γεγονότα τσουνάμι της Μεσογείου.

Ο σεισμός και το τσουνάμι προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές στην Κρήτη και την Αίγυπτο με σοβαρές απώλειες ανθρώπινων ζωών. Το τσουνάμι έπληξε σε μικρότερο βαθμό την Τουρκία, την Κύπρο και την ακτή Λεβαντίνης.

Προσομοίωση ερευνητών για το συγκεκριμένο τσουνάμι έδειξε ότι, μετά την εκδήλωση του σεισμού, η Κύπρος πλήγηκε σε 70 λεπτά και ολόκληρη η Ανατολική Μεσόγειος εντός μιάμισης ώρας.