«Ένας Κύπριος αγνοούμενος στις στράτες της Σμύρνης»

Νοερό ταξίδι στον Πενταδάκτυλο, την Κερύνεια, το Λονδίνο, την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη. Αναδρομή στην Κύπρο των προηγούμενων δεκαετιών. Ανάδειξη μιας διαφορετικής, πιο ανθρώπινης κοινωνίας, αλλά και παρουσίαση των στερεοτύπων και του κοινωνικού στιγματισμού. Το ζήτημα των αγνοουμένων και οι δυσχέρειες που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν οι πρόσφυγες της τουρκικής εισβολής. Εν ολίγοις, μια διηγηματική πορεία του Κυπριακού με επίκεντρο τον βίο ενός πολεμιστή του 1974. Τα πιο πάνω συνθέτουν το περιεχόμενο του νέου μυθιστορήματος της Τέρψας Αγαθοκλέους – Παπακώστα που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Γερμανός» (2022). Το βιβλίο «Ένας Κύπριος αγνοούμενος στις στράτες της Σμύρνης» αποτυπώνει τις εμπειρίες, τις ευαισθησίες, αλλά και τις αγωνίες της συγγραφέως για την ιδιαίτερή της πατρίδα.

Με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου, που θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 4 Μαΐου 2022, στις 18:00 (αίθουσα εκδηλώσεων Ιδρύματος Λυσσαρίδη), συζητούμε με τη συγγραφέα και εκπαιδευτικό:

Παρ’ ότι, σε γενικές γραμμές, θεωρώ ότι το έργο αυτονομείται από τον δημιουργό του, θα ήθελα να ξεκινήσουμε τη συζήτηση από τα κίνητρά σας. Τι σας ώθησε στη συγκεκριμένη έκδοση; Και γιατί επιλέξατε το είδος του μυθιστορήματος προκειμένου να επικοινωνήσετε με τους αναγνώστες σας;

Προτού απαντήσω στις ερωτήσεις σας, να μου επιτρέψετε να διευκρινίσω ότι η παρουσίαση του βιβλίου μου δεν είναι μια απλή βιβλιοπαρουσίαση, αλλά και μια εκδήλωση για την Κύπρο.

Και τώρα έρχομαι στο ερώτημά σας. Ποια υπήρξαν τα κίνητρα που με ώθησαν να γράψω αυτό το ιστορικό μυθιστόρημα; Πρώτα απ’ όλα το άφθονο υλικό, το οποίο είχα κατά καιρούς συλλέξει και κυρίως όσα μου εξιστόρησε ο βετεράνος καταδρομέας της 33ης Μοίρας Καταδρομών στους πρόποδες του Αγίου Ιλαρίωνα και τους γραφικούς δρόμους της πολύπαθης Κερύνειας.

Επέλεξα δε το ιστορικό μυθιστόρημα προκειμένου να επικοινωνήσω –όσο πιο απλά γίνεται– με τον κάθε Ελληνοκύπριο και Ελλαδίτη αναγνώστη, προκειμένου να του θυμίσω ότι δεν πρέπει να λησμονά την ιστορία του. Διότι, όπως έλεγε και ο μεγάλος Διδάσκαλος Αριστοτέλης, «Λαός που δεν γνωρίζει το παρελθόν του, δεν έχει παρόν και μέλλον!»

Στη διήγησή σας είναι φανερή η διάκριση που επιχειρείτε μεταξύ των Τουρκοκυπρίων και των εκ Τουρκίας Τούρκων. Παρουσιάζετε, μάλιστα, μια κοινωνία προπολεμική, στην οποία όλες οι εθνικές/θρησκευτικές ομάδες ζούσαν αρμονικά ενώ τα προβλήματα δημιουργούνταν από ορισμένους κύκλους ακραίων ομάδων. Πρόκειται για μια εκ των υστέρων διαπίστωση ή ήταν εδραιωμένη η συγκεκριμένη αίσθηση πριν την τουρκική εισβολή;

Πράγματι, εμείς που ζήσαμε τη μορφή της κυπριακής κοινωνίας πριν τον πόλεμο, επιβεβαιώνουμε ότι οι σχέσεις των διαφόρων εθνικοθρησκευτικών ομάδων, οι οποίες ζούσαν στη Μεγαλόνησο, υπήρξαν φιλικές και αρμονικές. Τα διάφορα προβλήματα, π.χ. κατά την περίοδο του απελευθερωτικού αγώνα του 1955-1959 και του 1963-1964, τα δημιουργούσαν ακραία τουρκικά στοιχεία, υποστηριζόμενα από τη Βρετανία και την Άγκυρα.

Βάσει της σημερινής κατάστασης, θεωρείτε ότι είναι δυνατόν να συνυπάρξουν εκ νέου Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι σε ένα ενιαίο κράτος;

Η συγκεκριμένη ερώτησή σας είναι δύσκολο να απαντηθεί, διότι ο χρόνος είναι όντως αρνητικός παράγοντας για την αρμονική συμβίωση των δύο πληθυσμών κάτω από την ομπρέλα ενός ενιαίου κράτους. Θεωρώ, όμως, ότι οι Τουρκοκύπριοι πρέπει να προβληματιστούν βαθύτατα εάν δεν επιθυμούν να εξαφανιστούν μια μέρα των ημερών. Ένα μικρός κράτος όπως η Κύπρος δεν μπορεί να επιβιώσει διχοτομημένο. Και το συμφέρον τους είναι η επανένωση του νησιού και η προσπάθεια αρμονικής συμβίωσης με τους Ελληνοκυπρίους.

Μέσα από την εξιστόρηση των γεγονότων παρουσιάζετε ένα στοιχείο της κυπριακής κουλτούρας που νομίζω ότι πλέον δεν υφίσταται: Την έντονη σύνδεση του ανθρώπου με τη γη του. Σε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα, κάποιο πρόσωπο κλονίζεται ψυχολογικά μαθαίνοντας ότι τα φυτά του έχουν καταστραφεί. Σε ποιο βαθμό θεωρείτε ότι η αλλαγή αυτής της νοοτροπίας, η αλλοίωση της σχέσης του ανθρώπου με τη γη και του τρόπου με τον οποίον την αντιλαμβάνεται και την αντιμετωπίζει, μπορεί να επηρεάσει τη θεώρησή μας για την κοινωνία και την πολιτεία;

Συμφωνώ με εσάς ότι η έντονη σύνεση του ανθρώπου με τη γη του –στοιχείο χαρακτηριστικό της άλλοτε κυπριακής κουλτούρας– έχει πλέον αλλοιωθεί. Αυτό, άλλωστε, συμβαίνει σε όλο τον κόσμο σήμερα. Θεωρώ ότι ασφαλώς επηρεάζει τη μορφή και της πολιτείας και της εκάστοτε κοινωνίας.

Ένα άλλο σημείο που αναδεικνύετε είναι ο κοινωνικός στιγματισμός που υπέστησαν ορισμένοι πρόσφυγες στις ελεύθερες περιοχές. Πώς σχολιάζετε το εν λόγω φαινόμενο;

Ο κοινωνικός στιγματισμός που υπέστησαν ορισμένοι πρόσφυγες στις ελεύθερες περιοχές δεν είναι το μοναδικό φαινόμενο. Την ίδια ακριβώς εμπειρία απέκτησαν και οι πρόσφυγες της Σμύρνης όταν κατέφυγαν στην ελληνική επικράτεια, έπειτα από τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Θεωρώ ότι δεν είναι το φαινόμενο αυτό απόρροια της φιλοξενίας της φυλής μας και είναι απολύτως καταδικαστέο.

Το νέο σας μυθιστόρημα αφήνει ανάμεικτα συναισθήματα στον αναγνώστη. Πρόκειται για μια αντανάκλαση της δική σας αντίληψης σε σχέση με την πορεία του Κυπριακού; Προσπαθείτε, δηλαδή, να παραμείνετε αισιόδοξη παρά τις αντιξοότητες που διαπιστώνετε;

Ασφαλώς και παραμένω αισιόδοξη. Διαφορετικά θα πρέπει να εγκαταλείψουμε κάθε προσπάθεια για επίλυση του Κυπριακού και να αφεθούμε στις αρπακτικές ορέξεις της Τουρκίας, που δεν είναι άλλες από την κατάληψη ολόκληρης της Κύπρου.

* Η Τέρψα Αγαθοκλέους – Παπακώστα γεννήθηκε στην Κύπρο το 1944. Είναι εκπαιδευτικός και ζει και εργάζεται στην Άρτα. Σπούδασε στην Ελλάδα, στην Αγγλία και στον Καναδά. Έλαβε μέρος στον Απελευθερωτικό Αγώνα της ΕΟΚΑ του 1955-59 εναντίον των Άγγλων κατακτητών σε ηλικία μόλις 13 ετών. Η Τέρψα Αγαθοκλέους – Παπακώστα αρθρογραφεί επί μακρόν σε διάφορες εφημερίδες με μόνον στόχο την προβολή της Κύπρου και του κοινωνικοπολιτικού της προβλήματος.