Για τους θύλακες αυτοεγκλεισμού – Νέα ευρήματα
Οι θύλακες ήταν αποτέλεσμα οργανωμένης πολιτικής του Ραούφ Ντενκτάς και απεσταλμένων της Άγκυρας. Το αρχείο ενός από τους καπιταν έχει αναλύσει από ετών ο επιφανής ακαδημαϊκός Χρίστος Ιωαννίδης.
Ήδη από τα τέλη του 1964 είχαμε γνώση για τις συσκέψεις των 40 ή 41 κορυφαίων της τουρκοκυπριακής μειονότητας μετά το 1960, όπου ο Ραούφ Ντενκτάς όριζε την περίοδο περί τα Χριστούγεννα του 1963 ως την περίοδο έναρξης του αποσυντονισμού της Κύπρου και της έναρξης εμφανούς λειτουργίας Τουρκοκυπριακής Διοίκησης. Στις συσκέψεις αυτές υπήρξε, σύμφωνα με μαρτυρίες, διαφοροποίηση του Φαζίλ Κουτσιούκ που ήτο μετριοπαθέστερος του μεγαλομανούς Ντενκτάς.
Από σειρά μαρτυριών που συλλέξαμε τα τελευταία έτη από πρόσωπα που είχαν εκτενή επικοινωνία με Τουρκοκύπριους στην επαρχία Λεμεσού και Πάφου, όπου υπήρχε διαφοροποίηση στην στεγανότητα πολλών τουρκοκυπριακών χωριών και οικισμών, προκύπτουν πολύτιμες πληροφορίες. Στη Λεμεσό, όπως είναι γνωστό, λόγω της στάσης του Χριστόδουλου Βενιαμίν δεν χαράκτηκε Πράσινη Γραμμή και υπήρχαν συχνά ανεμπόδιστες εμπορικές δραστηριότητες στο κέντρο της πόλης. Εκτενείς συζητήσεις είχαμε για τρία έτη με Ελληνοκύπριο μεταφορέα που προμήθευε βοοειδή, άχυρο και άλλα χρειώδη κορυφαίο Τουρκοκύπριο επιχειρηματία εστίασης στην τουρκοκυπριακή συνοικία, ο οποίος επισκεπτόταν εν γνώσει των Αρχών της Δημοκρατίας Κέντρα επί της Λεωφόρου Μακαρίου στη Λεμεσό.
Στην ορεινή Πάφο δεν υπήρχε μονοσήμαντη πρακτική εγκλεισμού. Έπετα από έρευνα και συνομιλίες με εμπορευόμενους με την Ανδρολύκου, καταλήξαμε στην ύπαρξη κλιμακωτής σκλήρυνσης της στάσης των επικεφαλής της κοινότητας. Ενώ το 1964 με παρέμβαση επιφανούς κοινοτάρχη της περιοχής και κατόπιν συνεννοήσεως με τον κοινοτάρχη Ανδρολύκου λήφθηκαν μέτρα για αποτροπή των όποιων συγκρούσεων και αψιμαχιών.
Υπήρξε σταδιακή αλλαγή. Συνομιλώντας με δύο Έλληνες εμπορευόμενους, οι οποίοι είχαν πολυετείς εμπορικές συνεργασίες με κορυφαία πρόσωπα στην Ανδρολύκου, μας διέσωσαν και διασταύρωσαν το παλαιό συμπέρασμά μας για κλιμάκωση της προκατάληψη όσο πλησιάζαμε το 1974, και για έλεγχο της κοινότητος από τους φανατικούς τοποτηρητἐς της τουρκοκυπριακής ελίτ στη Λευκωσία.
Διαφοροποίηση νοοτροπιών υπήρχε στις Αρόδες, στην Τέρρα όπου δεν ανεπτύχθη θύλακας. Στις Αρόδες υπήρχε το φαινόμενο της φοίτησης Τουρκοκυπρίων στην Αγγλική Σχολή και κατόπιν μετανάστευσής τους στην Αυστραλία. Κατά το έτος 1970 τρεις Τουρκοκύπριοι νεαροί ταξίδευσαν από τη Λευκωσία με πέντε Ελληνοκύπριους από την ευρύτερη περιοχή της Λαόνας για ένα από τα τελευταία δρομολόγια του «ΠΑΤΡΙΣ» από το Τζιμπουτί στην Αυστραλία. Σύμφωνα με μαρτυρίες από την περιοχή της Λαόνας, υπήρχε σε σοβαρό αριθμό Τουρκοκυπρίων της περιοχής μια διαφοροποίηση από τα σχέδια του Ντενκτάς και των ακολούθων του στη Λευκωσία. Άνθρωποι του αγώνα για επιβίωση, αρκετοί ομιλούντες την ελληνικήν. Σε απομόνωση στο ύπαιθρο και στον Ακάμα. Κάποιοι για χρόνια εργαζόμενοι σε Ελληνοκύπριους κτηνοτρόφους του Ακάμα. Επέλεγαν συχνά άλλο δρόμο από τις μεγαλομανίες και τον Τουρκικό σκοπό του Ντενκτάς. Για αυτό και, σύμφωνα με παλαιές μαρτυρίες, κάποιοι επέλεξαν τη μετανάστευση έγκαιρα παρά τη συνοδοιπορία με τις αποσχιστικές εμμονές του Ραούφ Ντενκτάς.
* Σημ. «Σημερινής». Κεντρική φωτογραφία: Ο Πέτρος Πενταγιώτης, φωτογράφος σήμερα στο Λονδίνο, εικονίζεται δίπλα από καταρριφθέν τουρκικό αεροπλάνο στην Τηλλυρία. Πληροφορίες για το συγκεκριμένο περιστατικό περιέχονται στη μελέτη της ερευνήτριας Φανούλας Αργυρού, «Διζωνική vs Δημοκρατία» 2019, σσ. 111-113.