Η ισονομία ως δημοκρατικό ιδεώδες
Η ισονομία είναι ένα από τα πιο βασικά δημοκρατικά ιδεώδη που καθόρισαν και καθορίζουν τη στάση μας απέναντι στο δημοκρατικό πολίτευμα και τη σημασία του για μία ενεργητική πολιτότητα. Βέβαια, το «ενεργητική» υπονοεί έναν πολίτη που διεκδικεί, βγαίνει από τη θέση του για να τα αποκτήσει. Στη Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που γράφτηκε από τη Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών το 1948, μόλις μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αναφέρεται ότι «Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια και στα δικαιώματα». Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο καλώ κάποιον να διεκδικήσει τα δικαιώματά του και στο να τα έχει ως έχουν τα πράγματα εξ ορισμού, γιατί είναι αναφαίρετα, αναλλοίωτα και κατοχυρωμένα για όλους τους ανθρώπους. Η διεκδίκηση των δικαιωμάτων υπονοεί μίαν ανισορροπία. Ότι δεν τα έχεις και πρέπει να τα διεκδικήσεις. Το κράτος έχει ως σκοπό τη σταθερότητα, την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών του και την εξασφάλιση μιας ειρηνικής, δημοκρατικής κουλτούρας. Παρόλα αυτά, μέσα στους κρατικούς θεσμούς συχνά βρίσκεις τη βία, είτε αστυνομική είτε άλλης μορφής. Η ισονομία ως ιδεώδες είναι σημαντική, γιατί αρθρώνει την ουσία μιας πολιτότητας βασισμένης στην ισότητα και όχι στην καταπίεση του ανθρώπου από τον άνθρωπο. Σε πολλές κοινότητες και κοινωνικές ταυτότητες αυτός ο θεσμός δεν εφαρμόζεται. Είναι μία κρυφή κουλτούρα αποσιώπησης της βίας, αποδοχής της ως μέρος μιας αμφίβολης κανονικότητας. Και, έτσι, συχνά συναντούμε ανεφάρμοστα δικαιώματα, πολιτικές δύο μέτρων και δύο σταθμών και έντονων κοινωνικών και άλλων ανισοτήτων, που δεν επιτρέπουν σε όλους να γίνουν υποκείμενα μιας ίσης πολιτότητας. Σε κάποιες στιγματισμένες κοινωνικές ομάδες η φωνή που μιλά για βία και καταπίεση αποσιωπάται. Συχνά μάλιστα ενυπάρχει διαφθορά και έλλειψη καταλογισμού και κοινωνικής υπευθυνότητας από την κυβέρνηση. Οι νόμοι είναι αυτοί που είναι και έχουν ως έχουν. Αλλά μέσα στο σύστημα γράφονται και ξεγράφονται, εφαρμόζονται και αναιρούνται, αφού ο κοινωνικός ιστός είναι κατ’ εξοχήν αναρχικής φύσης. Ισονομία σημαίνει ίδιος και ίσος μπροστά στον νόμο και στα δικαιώματα, ανάλογος, όμοιος στο είδος, αν και διαφορετικός. Δίπλα απ’ αυτήν είναι μία άλλη έννοια, αυτή της ισηγορίας. Και τα δύο προστατεύονται εξ ορισμού. Το θέμα είναι ότι η δικαιοπρακτική ικανότητα δεν αναγνωρίζεται σε όλες τις κοινωνικές ομάδες. Εκεί μπαίνουν στη συζήτηση θέματα αναπηρίας, παράνομης μετανάστευσης, ηλικίας και άλλα που εμποδίζουν την πλήρη νομική προσωπικότητα κάποιου ως ίσου πολίτη. Η κοινωνία μας είναι γεμάτη από συγκρούσεις και ανισορροπίες και βέβαια η δικαιοσύνη είναι τυφλή. Τα δικαιώματα καταπατούνται καθημερινά. Και μένουμε με μία υπερφίαλη, ψεύτικη αυτοπεποίθηση ότι όλα βαίνουν καλώς. Δικαιοπρακτική ικανότητα έχει ο κάθε άνθρωπος και ο κάθε πολίτης. Και η ανισότητα είναι εύκολη, γιατί είναι γύρω μας, διασχίζει τα κοινωνικοπολιτικά στρώματα ως μία προϋπόθεση διαχωρισμού. Αλλά η δημοκρατία που δοκιμάστηκε τόσα χρόνια λέει πολλά για τη σύστασή μας ως ανθρώπινων υποκειμένων και τη λογοδοσία μας στα ιδεώδη της. Όλοι, λοιπόν, είναι ίσοι στα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια. Η ακεραιότητα του ανθρώπου δεν είναι ποτέ υπό αμφισβήτηση. Επειδή αυτή δεν κερδίζεται ως κάτι που ήταν ασταθές, αφού είναι εξ ορισμού δική του. Το σημερινό τοπίο είναι δυστοπικό σε σχέση με τα δικαιώματα. Αλλά εξακολουθούμε να είμαστε υπόλογοι σε αυτά, τόσο για τους εαυτούς μας, όσο και για τους συνανθρώπους μας. Αυτό έρχεται σε διάλογο με την έννοια της δημοκρατίας ως του κράτους του δήμου. Η δημο-κρατία ως κράτος του δήμου έχει διττή σημασία. Κράτος σημαίνει τόσο εξουσία, επικράτηση στον δήμο ή του δήμου, και κάτι που κρατώ ή συγκρατώ. Πράγματι, ο δήμος συχνά είναι διάσπαρτος με αποσταθεροποιήσεις, συγκρούσεις, εξεγέρσεις. Αυτό τον φέρνει στην αιχμή μιας θέασης της δημοκρατίας, τόσο ως κάτι που σταθεροποιεί, που σε επιστρέφει στην πολιτική σου εστία και τις αξίες της, όσο και στην ανατροπή και υπόσκαψη αυτής της ισορροπίας από δυνάμεις πέρα από τον έλεγχό της. Η δημοκρατία είναι ένας θεσμός συνεχώς σε αλλαγή, συνεχώς σε αυτοαναίρεση και αμφισβήτηση. Γι’ αυτό, το δημοκρατικό πολίτευμα σφυρηλατήθηκε μέσα στα χρόνια στο σφυρί και στο αμόνι τόσο της αλλαγής, όσο και της σταθερότητας του νόμου.
