Πίσω από το μνημόνιο συναντίληψης για την Πύλα προβάλλει ο κίνδυνος συγκυριαρχίας και θέματα ασφάλειας

Επιτεύχθηκε συναντίληψη, όπως λέχθηκε, για την κατάσταση στη «νεκρή ζώνη» της Πύλας μετά από διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις δύο πλευρές και την Ειρηνευτική Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών. Αφορμή για να ανακινηθεί το όλο θέμα ήταν η μονομερής προσπάθεια του κατοχικού καθεστώτος να κατασκευάσει δρόμο που να ενώνει το κατεχόμενο χωριό Άρσος με την Πύλα, με αποτέλεσμα να σημειωθούν επεισόδια μεταξύ ψευδο-αστυνομικών και ειρηνευτών του ΟΗΕ.

Τι περιλαμβάνει η συμφωνία

Η συμφωνία προβλέπει τη δημιουργία αστικής και οικιστικής ζώνης ανάπτυξης υπό την αιγίδα της ΟΥΝΦΙΚΥΠ. Συγκεκριμένα, στόχος είναι να κοπούν περίπου 400 οικόπεδα για την κατασκευή κατοικιών και επαγγελματικών αναπτύξεων, ενώ θα αξιοποιηθεί η κρατική γεώτρηση του δικτύου ύδρευσης και θα κατασκευαστούν φωτοβολταϊκά πάρκα. Τα έργα, όπως λέχθηκε, θα αφορούν και τις δύο κοινότητες.

Στο πλαίσιο της συναντίληψης η Κυβέρνηση αποδέχθηκε την κατασκευή του δρόμου Άρσους - Πύλας (βλ. χάρτη), που προωθούσε η τουρκοκυπριακή πλευρά, με απώτερο σκοπό να αποκτήσει τον έλεγχο της περιοχή της Πλάτης. Επίσης θα κατασκευαστεί ακόμη ένας δρόμος με κατεύθυνση τους Τρούλλους (βλ. χάρτη). Σε ό,τι αφορά τα σημεία ελέγχου που θα στηθούν, θα είναι δύο και θα βρίσκονται, το ένα βόρεια της γραμμής κατάπαυσης του πυρός και το άλλο θα στηθεί εντός της «νεκρής ζώνης» της Πύλας, κάπου ανάμεσα στο “banana patrol track” και “apple patrol track”, στον δρόμο Άρσους - Πύλας που θα κατασκευαστεί (βλ. χάρτη).

Η ερμηνεία της Λευκωσίας

Η Λευκωσία παρουσιάζει την επίτευξη αυτής της συναντίληψης ως νίκη. Σε αυτό το πλαίσιο λέχθηκε ότι η «διαμορφωθείσα συναντίληψη διασφαλίζει τη ‘‘νεκρή ζώνη’’… και η ΟΥΝΦΙΚΥΠ συνεχίζει την παρουσία της και την άσκηση ελέγχου σε όλη τη ‘‘νεκρή ζώνη’’... θα απαγορεύεται η όποια στρατιωτική ή αστυνομική παρουσία από πλευράς κατοχικού καθεστώτος». Προστίθεται, επίσης, ότι «αποτρέπεται η απόκτηση στρατιωτικού πλεονεκτήματος από τις τουρκικές δυνάμεις κατοχής με τη δημιουργία αστικής και οικιστικής ζώνης στην περιοχή της Πλάτης», καθώς εκλαμβάνεται ως φυσικό εμπόδιο σε στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Τα γκρίζα σημεία και οι κίνδυνοι

Παρά τους πανηγυρισμούς μετά την επίτευξη της συμφωνίας για την Πύλα, δεν είναι λίγα τα ερωτήματα που εγείρονται αναφορικά με θέματα ασφάλειας αλλά και καθεστώτος «νεκρής ζώνης».

1. Υπάρχει ερωτηματικό όσον αφορά τη συμφωνία που υπογράφηκε ανάμεσα στο κατοχικό καθεστώς και την ΟΥΝΦΙΚΥΠ. Ποιος έχει υπογράψει αυτό το μνημόνιο συναντίληψης και ως τι; Ως «ΤΔΒΚ»; Πόσο δεσμευτικό είναι και πώς διασφαλίζεται η εφαρμογή του;
2. Όσον αφορά τον ισχυρισμό ότι αποκαθίσταται το καθεστώς της «νεκρής ζώνης» και εξασφαλίζεται ότι δεν θα υπάρχει τουρκική στρατιωτική παρουσία εντός της περιοχής, αυτό μένει να φανεί. Το κατοχικό καθεστώς έχει εγκαταστήσει από το φθινόπωρο του 1974 το Φυλάκιο ΤΚ15 ή «Άγαλμα» υπό το πρόσχημα της ασφάλειας των Τουρκοκυπρίων στην Πύλα. Από τότε είναι εκεί, και τα Ηνωμένα Έθνη το θεωρούν μια μόνιμη παραβίαση του status quo της «νεκρής ζώνης». Στο πλαίσιο της συν-αντίληψης λέχθηκε ότι το φυλάκιο θα ξηλωθεί. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει ένδειξη για κάτι τέτοιο. Άρα αποσαφηνίστηκε τελικά το καθεστώς της «νεκρής ζώνης»; Εξασφαλίστηκε ότι δεν θα υπάρχει τουρκική παρουσία εντός αυτής της ζώνης;
3. Λέχθηκε ότι με την κατασκευή οικισμών δημιουργείται ένα φυσικό εμπόδιο, που αποτρέπει την απόκτηση στρατιωτικού πλεονεκτήματος από την Τουρκία. Η Κυπριακή Δημοκρατία βρίσκεται στη θεωρία και στην πράξη υπό την απειλή του τουρκικού στρατού. (α) Σε περίπτωση που ο οικισμός που θα κατασκευαστεί κατοικείται τόσο από Έλληνες όσο και Τούρκους (έτσι λέχθηκε), πώς επιτυγχάνεται η ασφάλεια; Θεωρητικά, δηλαδή, δημιουργείται μοντέλο συμβίωσης με τη συνέχιση της παρουσίας τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο. Επίσης, πώς διασφαλίζεται ότι οι Τουρκοκύπριοι που θα διαμένουν στον οικισμό δεν θα χρησιμοποιηθούν ως όπλο στα χέρια της Τουρκίας για τη δημιουργία εντάσεων; (β) Έως ότου να κατασκευαστεί ο οικισμός, και αφού θα έχει ήδη γίνει ο δρόμος, πώς εξασφαλίζεται η ασφάλεια της περιοχής από τα τουρκικά στρατεύματα, τα οποία συνεχίζουν να βρίσκονται εντός της «νεκρής ζώνης»; Τα Ηνωμένα Έθνη σε περίπτωση κρίσης δεν έχουν δικαιοδοσία να επέμβουν. Η περιοχή όπου θα χτιστεί ο οικισμός βρίσκεται πάνω από το χωριό της Πύλας. Δηλαδή σε ύψωμα, δίνοντας καθαρό οπτικό πεδίο στον εχθρό. Σε περίπτωση κρίσης, συνεπώς, οι Τούρκοι θα έχουν επιχειρησιακό πλεονέκτημα έναντι των ενόπλων δυνάμεων της Κύπρου.
4. Τα σημεία ελέγχου των Ηνωμένων Εθνών (βλ. OP. 124 στον Χάρτη) έχουν μετακινηθεί μετά τα επεισόδια του Αυγούστου. Θα επιστρέψουν; Σε περίπτωση μη επιστροφής των ειρηνευτών στο σημείο ελέγχου, αυτό συνεπάγεται αμφισβήτηση της κυριαρχίας της περιοχής. Θα μπορούν δηλαδή οι Τούρκοι να ισχυριστούν ότι η περιοχή τούς ανήκει. Μια περιοχή, που άλλοτε αποτελούσε «νεκρή ζώνη». Δηλαδή έδαφος της Κ.Δ.
5. Προτού στεγνώσει το μελάνι της συμφωνίας για την Πύλα, το ψευδοκράτος έσπευσε να την παρουσιάσει ως ένδειξη κυριαρχίας στη «νεκρή ζώνη». Το λεγόμενο υπουργείο εξωτερικών δήλωσε ότι όλα τα σχέδια εντός αυτής της περιοχής πρέπει να περνούν από την έγκρισή τους. Στο ίδιο μήκος κύματος και το τουρκικό Υπ.Εξ έκανε λόγο για συμφωνία των Ηνωμένων Εθνών με τη λεγόμενη Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου. Όπως φαίνεται, το κατοχικό καθεστώς επιχειρεί να ερμηνεύσει τη συμφωνία ως προηγούμενο για την άσκηση συγκυριαρχίας.

Η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει να διασαφηνίσει τα «γκρίζα σημεία» της συμφωνίας για το καλό του τόπου και τη συνέχιση της ύπαρξής της προτού μπει σε ένα επικοινωνιακό παιχνίδι με το κατοχικό καθεστώς για το ποιος θα παρουσιάσει καλύτερα τα όσα συμφωνήθηκαν στο κοινό που απευθύνεται.

Οι Τούρκοι δείχνουν ήδη τις προθέσεις τους. Οι πρώτες τοποθετήσεις δείχνουν πρόθεση από μέρους τους να προχωρήσουν με το μέρος της συμφωνίας που αφορά την κατασκευή του δρόμου. Υπάρχει μάλιστα ο κίνδυνος να βάλουν στη συνέχεια «βέτο» σε οποιαδήποτε άλλη ανάπτυξη μέσα από τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή. Να τινάξει δηλαδή στον αέρα τη συμφωνία, αφού θα έχει επιτευχθεί ο στόχος που έθεσε εξαρχής. Ανάμεσα στις ενέργειες που πρέπει να γίνουν, πέρα από την απόσυρση των ψευδοαστυνομικών, που έχει ήδη γίνει, σύμφωνα με τον Κυβερνητικό Εκπρόσωπο Κωνσταντίνο Λετιμπιώτη, είναι και η απομάκρυνση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας.