Στο ψυγείο ο απεσταλμένος λόγω Mεσανατολικού

Οι εξελίξεις στη γειτονιά μας φαίνεται να έχουν στρέψει το ενδιαφέρον μακριά από τη δημιουργία κινητικότητας στο Κυπριακό, τουλάχιστον για την ώρα. Η πιθανότητα οι πολεμικές συγκρούσεις να επεκταθούν με την εμπλοκή των ‘‘μεγάλων’’ έχει μονοπωλήσει το διεθνές ενδιαφέρον. Προτεραιότητα είναι αυτήn την περίοδο η αποκλιμάκωση των συγκρούσεων ανάμεσα σε Ισραήλ και Χαμάς και η αποτροπή τρομοκρατικών επιθέσεων σε άλλα μέρη του πλανήτη και δη στη ‘‘Δύση’’. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, που παρεμπιπτόντως πιάστηκε γι’ ακόμη μια φορά να τρέχει πίσω από τις εξελίξεις και να μην μπορεί να δώσει απαντήσεις σε μια κρίση δεκαετιών, φαίνεται να επικεντρώνει τις προσπάθειές του στο άνοιγμα ανθρωπιστικών διαδρόμων για τους εκτοπισμένους Παλαιστινίους. Ο Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού έχει περιοριστεί σε μια λεκτική καταδίκη των τρομοκρατικών επιθέσεων της Χαμάς και σε προειδοποιήσεις ότι το Ισραήλ ενδέχεται να διαπράττει ή θα διαπράξει εγκλήματα πολέμου κατά τις επιχειρήσεις του. Γύρω από αυτό το πλαίσιο μπορούν να εξαχθούν μερικά συμπεράσματα αναφορικά με τον ρόλο του ΟΗΕ, τον διορισμό απεσταλμένου από τον Γ.Γ στο Κυπριακό και την ικανότητά του για εξεύρεση ικανοποιητικών λύσεων σε συγκρούσεις που χρονίζουν.

Ουδέν νεώτερον για τον απεσταλμένο...

Η αλήθεια είναι ότι έχει επικρατήσει μια σύγχυση για τον απεσταλμένο του Γ.Γ., ο οποίος θα διερευνήσει την προοπτική επανέναρξης των συνομιλιών στο Κυπριακό. Η σύγχυση έγκειται στα όσα ‘‘βγαίνουν’’ κυρίως από την πλευρά του κατοχικού καθεστώτος, τα οποία δημιουργούν μιαν ατμόσφαιρα εποικοδομητικής ασάφειας αναφορικά με τους όρους εντολής του απεσταλμένου. Ο πρώην διαπραγματευτής του παράνομου μορφώματος, Οσμάν Ερτούγ, εξέφρασε την άποψη ότι αυτός ο απεσταλμένος πρέπει να είναι «πρώτον… υπόλογος στον ΓΓ και όχι στο Συμβούλιο Ασφαλείας, δεύτερο, να διοριστεί για περιορισμένο χρονικό διάστημα και, τρίτον, να διοριστεί με περιορισμένη εντολή». Προηγήθηκαν και οι δηλώσεις του εκπροσώπου του κατοχικού ηγέτη, Εργκιούν Ολγκούν, ο οποίος παρουσίασε ως δεδομένο ότι ο απεσταλμένος δεν θα είναι «ειδικός» αλλά «προσωπικός». Αυτό έχει σημασία, καθώς, όπως υποστηρίζει ο ίδιος, «η διαφορά εδώ είναι ότι αντί για το ερώτημα: ‘‘Υπάρχει βάση για ομοσπονδιακή λύση;’’, το ερώτημα θα είναι: ‘‘Υπάρχει κοινό έδαφος μεταξύ των μερών για διαπραγματεύσεις;’’». Όλα αυτά σαφώς και εξυπηρετούν το τουρκικό αφήγημα. Οι όροι εντολής του ειδικού απεσταλμένου έχουν τη δική τους αξία, καθώς ένας διορισμός χωρίς σαφές πλαίσιο επιτρέπει αυτομάτως την καταγραφή των θέσεων για κυριαρχική ισότητα - δύο κράτη και ταυτόχρονα την ανατροπή των ψηφισμάτων του ΟΗΕ για το Κυπριακό.

Η θέση της Λευκωσίας φαίνεται να είναι ξεκάθαρη στο ζήτημα. Αυτό που λέχθηκε από κυβερνητικές πηγές είναι ότι «δεν θα δεχτούμε καμία ασάφεια στους όρους εντολής του απεσταλμένου». Αν και νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα είχε δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η ανακοίνωση για τον απεσταλμένο είναι προ των πυλών, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έριξε τους τόνους. Η Κυβέρνηση δεν επιβεβαίωσε την πληροφορία ότι τον ρόλο του απεσταλμένου θα αναλάβει η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Νορβηγίας στον ΟΗΕ, Μόνα Γιουλ. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης επικαλέστηκε, μάλιστα, ενημέρωση από τα Ηνωμένα Έθνη. Η Λευκωσία θεωρεί επίσης δεδομένο ότι ο απεσταλμένος θα δεσμεύεται από τα ψηφίσματα του Σ.Α. του ΟΗΕ.

Ο ΟΗΕ, το Μεσανατολικό και το Κυπριακό

Από την ημέρα ανάφλεξης των εντάσεων στη Μέση Ανατολή μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς είναι πραγματικά αξιοπρόσεκτη η στάση που τηρούν τα Ηνωμένα Έθνη και δη η θεσμική ανεπάρκεια του Γ.Γ του Οργανισμού, στο να επηρεάσει τις εξελίξεις. Χαρακτηριστικό είναι ότι συμπληρώθηκαν δύο εβδομάδες πολέμου και ο Αντόνιο Γκουτέρες δεν έχει ακόμη επισκεφθεί, αυτοπροσώπως, έστω το Ισραήλ, για επαφές με τον Βενιαμίν Νετανιάχου. Αντ’ αυτού οι αρμοδιότητές του έχουν περιοριστεί σε μια λεκτική καταδίκη των τρομοκρατικών επιθέσεων της Χαμάς και ακολούθως σε εκκλήσεις για να αποτραπεί μια ανθρωπιστική κρίση από τις ενέργειες του Ισραήλ και τους βομβαρδισμούς στη Λωρίδα της Γάζας. Να πούμε ότι Ευρωπαίοι ηγέτες, ο Αμερικανός Πρόεδρος και ο Υπ.Εξ. των ΗΠΑ έχουν επισκεφθεί το Ισραήλ σε μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης.

Αυτό που είδαμε να έχει επίδραση στα όσα συμβαίνουν επί του εδάφους και να λειτουργεί την ίδια στιγμή αποτρεπτικά ως προς την κλιμάκωση του πολέμου είναι η ισχύς. Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο με αεροπλανοφόρα -σε συνδυασμό με την έντονη διπλωματική κινητοποίηση από μέρους του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών, Άντονι Μπλίνκεν- φαίνεται να είναι αυτή που έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να κρατήσει κλειστές τις πόρτες του φρενοκομείου. Αφενός επειδή στέλνει το μήνυμα σε αραβικές χώρες και δη στο Ιράν να μην εμπλακούν και, αφετέρου, διότι προσπαθεί διπλωματικά να περιορίσει τις ενέργειες του Ισραήλ, ούτως ώστε να μη δημιουργηθούν μεγαλύτερες αντιδράσεις στον Μουσουλμανικό και Αραβικό κόσμο. Σε αντίθετη περίπτωση, οι αντιδράσεις δεν θα μείνουν στα γεωγραφικά όρια της Μέσης Ανατολής, αλλά θα διαχυθούν στην Ευρώπη και ενδεχομένως στις ΗΠΑ.

Υπάρχει συνεπώς μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη διπλωματία που ασκείται από τα Ηνωμένα Έθνη, επικεφαλής της οποίας είναι ο Γ.Γ., και στη διπλωματία που ασκείται από τα κυρίαρχα κράτη και συνδυάζεται με την ισχύ. Λαμβάνοντας όλα αυτά υπόψη, καταλαβαίνουμε ότι ο όποιος απεσταλμένος του ΟΗΕ ασχοληθεί με την εξεύρεση κοινού εδάφους για επίλυση του Κυπριακού δεν θα μπορεί να έχει επίδραση στις θέσεις των δύο πλευρών. Πιο απλά, δεν μπορεί να αλλάξει τη θέση του κατοχικού καθεστώτος για δύο κράτη. Ο λόγος είναι το ανισοζύγιο ισχύος που επικρατεί στο νησί. Άρα οι ενέργειες της Λευκωσίας θα πρέπει να επικεντρώνονται σε πρωτοβουλίες αλλαγής αυτού του ανισοζυγίου, ούτως ώστε να δημιουργηθεί χώρος και προοπτική για τη διπλωματία να δουλέψει. Οι πρωτοβουλίες αυτές περιλαμβάνουν ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων μέσα από εξοπλιστικά προγράμματα, επαναφορά του Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος Κύπρου – Ελλάδας, αίτηση ένταξης στο ΝΑΤΟ κ.ο.κ.. Αυτά συνεπάγονται και μεγέθυνση του γεωπολιτικού αποτυπώματος της Κύπρου. Ο χρόνος, φυσικά, δεν είναι με το μέρος μας. Η ένοπλη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ίσως πυροδοτήσει εξελίξεις για τη συνολική διευθέτηση διαφορών, η οποία, με βάση τα όσα έχουν λεχθεί πιο πάνω, δεν θα ανταποκρίνεται στα συμφέροντα του Ελληνισμού.