Η σκευωρία της Κοφίνου – απαρχή της τουρκοϋποταγής

Συμπληρώνονται 56 χρόνια από τα τραγικά γεγονότα Κοφίνου-Αγίου Θεοδώρου και την εκδίωξη της Ελληνικής Μεραρχίας και του στρατηγού Γρίβα – απαρχή αμυντικής κατάρρευσης και τουρκοϋποταγής της Κύπρου.

Από 1964-1967 Γ. Παπανδρέου, Π. Γαρουφαλιάς και στρατηγός Γρίβας κατέστησαν την Κύπρο απόρθητο κάστρο: χιλιάδες Ελλήνων στρατιωτών με σύγχρονο οπλισμό, άρματα μάχης κι αντιαεροπορικά, οχυρωματικά έργα και συνεχείς ασκήσεις. Το 1967 Ντενκτάς και Τούρκοι παραδέχονται ότι η Κύπρος πρακτικά αποτελούσε τμήμα της Ελλάδας.

Η παρενόχληση, το φθινόπωρο 1967, αστυνομικών περιπολιών και μερικών διερχομένων οχημάτων από Τουρκοκύπριους (Τ/Κ) Αγ. Θεοδώρου και Κοφίνου Λάρνακας, χωριών απομονωμένων από λοιπούς τ/κ θύλακες και την ακτή, για τον στρατηγό Γρίβα, από αμυντικής σκοπιάς ήταν δευτερεύον ζήτημα, που δεν δικαιολογούσε εμπλοκή της Ε.Φ. Συνεπώς, η εμμονή Μακαρίου και Σπαντιδάκη (Υπ.Εθ.Αμύνης και αντιπροέδρου χουντικής κυβέρνησης) προς τούτο εξυπηρετούσε άλλες πολιτικές μεθοδεύσεις και σκοπιμότητες.

Το σχέδιο Σπαντιδάκη–βασιλιά Κωνσταντίνου–Μακαρίου προνοούσε αρχική ενέργεια τη δημιουργία σοβαρών επεισοδίων στην Κύπρο εναντίον των Τ/Κ: δυναμική εμπλοκή Εθνοφρουράς και Γρίβα θα προκαλούσε ελληνοτουρκική κρίση, αφού ο στρατηγός έπαιρνε διαταγές από Αθήνα. Η αναγκαστική μετακίνηση ελληνικών στρατευμάτων από Αττική, (συγκεντρωμένων εκεί για ασφάλεια των συνταγματαρχών) προς Εύρο, έδινε ευκαιρία στον βασιλιά και τη χούντα και φιλοβασιλικούς στρατηγούς (Σπαντιδάκη) να διενεργήσουν αντι-πραξικόπημα.

Άλλος λόγος ήταν να απαλλαγούν οι Μακάριος και χούντα από τον πανίσχυρο Γρίβα, που ως αρχηγός Ενόπλων Δυνάμεων Κύπρου θα αντιδρούσε σε οποιασδήποτε λύση θεωρούσε «αντεθνική». Ως εκ τούτου, η εκδίωξή του από την Κύπρο ήταν επιτακτική.

Ο Γρίβας διαφώνησε κάθετα και κραυγαλέα στα επανειλημμένα αιτήματα Μακαρίου-Γιωρκάτζη για εμπλοκή της Εθνοφρουράς στην Κοφίνου, προβλέποντας καταστροφικές για την Κύπρο πολιτικοστρατιωτικές συνέπειες. Για αποτροπή εγκυμονούντων κινδύνων προέβη στις εξής ενέργειες:

1. Συμβούλευσε τον Μακάριο να επιλύσει το ζήτημα με εγκατάσταση αστυνομικού σταθμού στον Αγ. Θεόδωρο.
2. Με εντολή του εξουδετερώνεται ο Τούρκος στρατιωτικός διοικητής Κοφίνου για τερματισμό των τ/κ προκλήσεων.
3. Προειδοποιεί τον ΥΕΑ Σπαντιδάκη για τους κινδύνους που εγκυμονούσε εμπλοκή της Ε.Φ. γραπτώς και προσωπικώς μεταβαίνοντας στην Αθήνα (αρχές Οκτωβρίου).
4. Σε σύσκεψη Προεδρικού (31.10.67) υπό την προεδρία του Μακαρίου, συμμετεχόντων Κληρίδη, Γιωρκάτζη, Μορώνη, Μπονάνου και Τσατσανίφου, ο Γρίβας κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, προειδοποιώντας για σοβαρές επιπτώσεις και ζητώντας ανάληψη πολιτικής ευθύνης.
5. Προειδοποιεί επίσης με απεσταλμένο τον βασιλιά Κωνσταντίνο για συνέπειες.

Σπαντιδάκης και Μακάριος προχωρούν αμετάκλητοι στο σχέδιό τους:

1. Μακάριος και Γιωρκάτζης επιμένουν σε ανάμειξη της Εθνοφρουράς και με σύμφωνο τον Κληρίδη ζητούν από τον Γρίβα χρήση μεγίστης δύναμης πυρός για ταχύτατο έλεγχο της Κοφίνου.
2. Για πρόληψη της αντίδρασης Γρίβα επιχειρείται απόπειρα εξόντωσής του με ανατίναξη της πτήσης CY324 (12.10.1967) με 66 νεκρούς.
3. Αστραπαία επίσκεψη Σπαντιδάκη στη Λευκωσία για μυστικές συνομιλίες με Μακάριο – τελική επεξεργασία λεπτομερειών σχεδίου (20.10.67).
4. Για μεγιστοποίηση δράσης των Τ/Κ αποπειράται μυστική αποβίβαση Ντενκτάς στον Άγ. Θεόδωρο Λάρνακας αλλά κατά λάθος αποβιβάζεται στον Άγ. Θεόδωρο Καρπασίας και συλλαμβάνεται (31.10.67).
5. Την παραμονή των επεισοδίων (13.11.67), ο Γ.Γ. του ΟΗΕ πληροφορεί τον Μακάριο ότι η Τουρκία «αποδέχεται σταδιακή επανέναρξη περιπολιών» αλλά εκείνος αρνείται αναβολή στρατιωτικής ενέργειας κατά Κοφίνου.

Αποτέλεσμα:

1. Μακάριος και Σπαντιδάκης κατηγορούν πάραυτα τον Γρίβα για υπέρβαση ευθύνης και χρήση υπερβολικής στρατιωτικής δύναμης και του φορτώνεται όλη η ευθύνη.
2. Τουρκία και Αμερική ζητούν από τον χουντικό πρωθυπουργό Κόλια άμεση εκδίωξή του (εντός ημερών) και αποχώρηση της Μεραρχίας (εντός 4 βδομάδων).
3. Η Ελλάδα εξευτελίζεται, ο βασιλιάς δεν βρίσκει ευκαιρία για αντι-πραξικόπημα, το επιχειρεί όμως ανεπιτυχώς τρεις βδομάδες μετά, ενώ η άμυνα της Κύπρου κατακρημνίζεται και αρχίζει πορεία τουρκοϋποταγής.

*Ερευνητής - συγγραφέας, Λονδίνο, leonidas@nostos.com, www.leonidasleonidou.org