«Κάποια ρήγματα είναι σε φάση να ενεργοποιηθούν»

Οι φονικοί σεισμοί που έπληξαν την Τουρκία και τη Συρία επανέφεραν τη συζήτηση για την ευρύτερη σεισμογενή περιοχή στην οποία βρίσκεται η Κύπρος. Τη στιγμή που γράφεται το κείμενο, οι δύο γειτονικές χώρες μετρούν συνολικά πέραν των 21.600 νεκρών, από τους οποίους 18.342 στην Τουρκία και 3.377 στη Συρία, ενώ οι τραυματίες ξεπερνούν τις 75.000.

Αναπόφευκτα η Κύπρος δεν μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστη από τους δύο φονικούς σεισμούς που σημειώθηκαν στην περιοχή μας, καθώς έγιναν αισθητοί σε όλο το νησί, ενώ μέχρι σήμερα καταγράφεται έντονη μετασεισμική δραστηριότητα. Η τραγωδία που εξελίσσεται σε Τουρκία και Συρία δημιουργεί ερωτήματα για ενδεχόμενο τέτοιων καταστροφικών σεισμών στην Κύπρο και αν τέτοια φαινόμενα μπορούν να προβλεφθούν από τους ειδικούς.

Η Κύπρος βρίσκεται στη σεισμογόνο ζώνη των Άλπεων-Ιμαλαΐων, μέσα στην οποία εκδηλώνεται το 15% των σεισμών παγκοσμίως. Η σεισμικότητα της Κύπρου αποδίδεται κατά κύριο λόγο στο «Κυπριακό Τόξο», που αποτελεί το τεκτονικό όριο μεταξύ της Αφρικανικής και Ευρασιατικής λιθοσφαιρικής πλάκας στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Η Αφρικανική πλάκα κινείται βόρεια προς την πλάκα της Ευρασίας, με αποτέλεσμα τη σύγκρουση των δύο πλακών και την κατάδυση της Αφρικανικής πλάκας κάτω από τη μικροπλάκα της Ανατολίας. Η πιο έντονη σεισμικότητα στην Κύπρο παρατηρείται στο κεντρικό-δυτικό μέρος του Κυπριακού Τόξου και σε χερσαία ρήγματα στην Πάφο, Λεμεσό και Λάρνακα.

«Το ότι θα έχουμε αισθητούς σεισμούς είναι δεδομένο»

Ο Διευθυντής του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης, Χριστόδουλος Χατζηγεωργίου, κλήθηκε να μιλήσει στη «Σ» για τους φονικούς σεισμούς στην Τουρκία αλλά και για την ευρύτερη σεισμογενή περιοχής της Κύπρου. Αρχικά ανέφερε ότι στην περιοχή μας υπάρχουν τρία μεγάλα ρήγματα, της Ανατολικής Ανατολίας, το ρήγμα της Ερυθράς Θάλασσας και το Κυπριακό Τόξο. «Λίγο πολύ αυτά τα ρήγματα ενώνονται σε ένα σημείο κοντά στα σύνορα Συρίας - Τουρκίας», ανέφερε.

Συμπλήρωσε ότι το ρήγμα της Ανατολικής Ανατολίας έχει μήκος 250 χιλιομέτρων και χωρίζεται σε τμήματα. «Και οι δύο μεγάλοι σεισμοί έγιναν σε δύο διαφορετικά τμήματα. Ο ένας, όπως ξέρουμε, έγινε τα ξημερώματα της Κυριακής και ακολούθησε το μεσημέρι της Δευτέρας ο δεύτερος. Ο ένας ήταν 7.8 και ο δεύτερος 7.5 Ρίχτερ», είπε.

Ο κ. Χατζηγεωργίου διευκρίνισε ότι μετά τον πρώτο σεισμό στις 3:17 τα ξημερώματα, ακολούθησε 11 λεπτά μετά ένας ακόμη ισχυρός σεισμός στην περιοχή 6.7 Ρίχτερ. «Οφείλονται στην κίνηση σε οριζόντια ολίσθηση των δύο πλακών, δηλαδή της πλάκας της Ανατολίας και της πλάκας της Αραβίας. Η πρώτη είχε μια οριζόντια μετακίνηση τριών μέτρων και η δεύτερη δύο μέτρων, που ήταν και η αιτία να προκληθούν αυτοί οι δύο μεγάλοι σεισμοί και να ακολουθήσει πληθώρα μετασεισμών που συνεχίζεται μέχρι σήμερα».

Πρόσθεσε ότι μετά τους δύο μεγάλους σεισμούς ακολούθησαν στην περιοχή μας πέραν των 600 μετασεισμών, πάνω από 2.0 Ρίχτερ. «Οι πιο πολλοί από αυτούς ήταν αισθητοί στην περιοχή των μεγάλων σεισμών γιατί είχαν αβαθές εστία», ανέφερε.

Ακόμη εξήγησε ότι η σεισμική δραστηριότητα που προέκυψε στην Κύπρο ήταν φυσιολογική, χωρίς να διαφέρει από την καθημερινότητα του προηγούμενου διαστήματος στο νησί. «Υπήρξαν την Δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη 2-3 καταγραφές σεισμών κάτω των 2.0 Ρίχτερ. Είναι ο μέσος όρο των σεισμών που καταγράφονται στην περιοχή μας».

Ακόμη είπε ότι το 2022 καταγράφηκαν 1.601 σεισμοί στην περιοχή της Κύπρου. Οι 1.069 ήταν τοπικοί, οι 58 περιφερειακοί και οι 474 ήταν μακρινοί. Από τους τοπικούς σεισμούς, οι 33 έγιναν αισθητοί σε περιοχές της Κύπρου και κάποιοι σε ολόκληρο το νησί. «Ιδιαίτερη αναφορά χρήζει ο σεισμός της 11ης Ιανουαρίου του 2022, που ήταν 6.5 Ρίχτερ, με επίκεντρο τη θαλάσσια περιοχή βορειοδυτικά της πόλης Χρυσοχούς και έγινε αισθητός σε όλη την Κύπρο». Υπογράμμισε ότι η σεισμική δραστηριότητα ήταν ελαφρώς αυξημένη το 2022. «Μέσο όρο έχουμε γύρω στους τρεις σεισμούς την ημέρα».

Ξεκαθάρισε ότι υπάρχουν αρκετά ρήγματα στην Κύπρο. «Κάποια ρήγματα είναι σε φάση να ενεργοποιηθούν. Η ενεργοποίηση μπορεί να γίνει αύριο, μπορεί σε δύο χρόνια, μπορεί σε πέντε χρόνια». Πρόσθεσε ότι «ξέρουμε πως είμαστε σε μια σεισμογενή περιοχή και πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση για να τους αντιμετωπίσουμε με ψυχραιμία. Το ότι θα έχουμε αισθητούς σεισμούς, και εύχομαι να μην είναι καταστροφικοί, είναι δεδομένο».

Υπογράμμισε ότι καθημερινά έχουμε περίπου τρεις σεισμούς και ευτυχώς τα τελευταία χρόνια ήταν απλά αισθητοί. «Είμαστε στη σφαίρα των αισθητών σεισμών, χωρίς να αποκλείεται ότι στο μέλλον μπορεί να έχουμε έναν καταστροφικό σεισμό». Τέλος, ανέφερε ότι η σεισμικότητα στις περιοχές που κτύπησαν οι καταστροφικοί σεισμοί συνεχίζεται.

Μελέτη που δημοσίευσε το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης αναφέρει ως ενεργά ρήγματα στην Κύπρο: α) την παραλιακή ζώνη Πάφου, από τον Ακάμα μέχρι το Πισσούρι, β) την επαρχία Πάφου, στην περιοχή που εκτείνεται μεταξύ Αργάκας και Κανναβιού, γ) την ανατολική επαρχία Λεμεσού στις ρηξιγενείς ζώνες Γεράσας και Αρακαπά, δ) το ακρωτήρι Λεμεσού, όπου συναντούμε τα ρήγματα Τραχωνίου και Αλυκής, ε) την επαρχία Λάρνακας, στη ζώνη που εκτείνεται από το Μαρώνι στα δυτικά μέχρι την πόλη Λάρνακας στα ανατολικά, ζ) στην επαρχία Αμμοχώστου υπάρχει μια ενεργός ρηξιγενής ζώνη με γενική διεύθυνση βορρά-νότου, η οποία εκτείνεται από τον κόλπο της Αμμοχώστου στα βόρεια, μέχρι τον θαλάσσιο χώρο στα νότια, δεκάδες χιλιόμετρα νότια της Ξυλοφάγου, η) στη Μεσαορία, από δυτική μέχρι ανατολική Κύπρο, παράλληλα με τον Πενταδάκτυλο με το μεγάλου μήκους ρήγμα του Οβγού.

Πότε ενεργοποιείται το σχέδιο «Εγκέλαδος»

Στη «Σ» μίλησε και ο εκπρόσωπος Τύπου της Πολιτικής Άμυνας, Παναγιώτης Λιασίδης. Αρχικά εξήγησε ότι οι φονικοί σεισμοί στη γειτονική χώρα έθεσαν σε ετοιμότητα και επιφυλακή την Πολιτική Άμυνα. «Εκδώσαμε κάποιες συστάσεις και μέτρα αυτοπροστασίας, αλλά δεν υπήρξαν οποιεσδήποτε αναφορές για ζημιές ή τραυματισμούς». Συμπλήρωσε ότι οι σεισμοί, αν και έγιναν αισθητοί στην Κύπρο, ήταν μικρής έντασης.

Υπογράμμισε ότι η Πολιτική Προστασία έχει το σχέδιο «Εγκέλαδος» και είναι για παγκύπριο επίπεδο. «Η κάθε υπηρεσία έχει το δικό της σχέδιο ‘‘Εγκέλαδος’’, που προβλέπει τους τρόπους δράσεις σε περίπτωση σεισμού. Σε έναν μεγάλο σεισμό θα χρειαστεί η ενεργοποίηση του σχεδίου».

Στη συνέχεια μίλησε για την αποστολή που θα έστελνε η Κύπρος στην Τουρκία (οι τουρκικές Αρχές στην αρχή απάντησαν αρνητικά, στη συνέχεια αποδέχτηκαν την αποστολή βοήθειας, ενώ πριν πετάξει η ομάδα ενημέρωσαν ότι δεν χρειάζονται άλλες διασωστικές ομάδες, σύμφωνα με τον Υπουργό Εξωτερικών).

Εξήγησε ότι για οποιαδήποτε ανάγκη υπάρχει και για έκτακτα περιστατικά στέλνεται από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας στα κράτη - μέλη και τις χώρες που συμμετέχουν στον μηχανισμό, ενημέρωση με όσα ζητά η χώρα και τα κράτη ανταποκρίνονται με όσα μπορούν να συνεισφέρουν. «Εμείς, σε αυτό το πλαίσιο, είχαμε ενημερώσει με email ότι μπορούμε να στείλουμε μια ομάδα έρευνας και διάσωσης. Αυτή η ομάδα έχει πιστοποιηθεί τον Δεκέμβριο και συμμετάσχει στην πρώτη αποστολή».

Η αποστολή, η οποία αναμενόταν να αναχωρήσει την Πέμπτη το απόγευμα, αποτελείτο συνολικά από 17 άτομα, εκ των οποίων τα 15 άτομα ήταν μέλη της Πολιτικής Άμυνας (1 μόνιμο στέλεχος, 12 εθελοντές και 2 εθελόντριες), ένας γιατρός και ένας νοσηλευτής από την Υπηρεσία Ασθενοφόρων.

Τα κτυπήματα του Εγκέλαδου ανά τους αιώνες

Μέσα από το πέρασμα των αιώνων βρίσκουμε ότι την Κύπρο την κτύπησαν αρκετές φορές τα φονικά Ρίχτερ, σκορπώντας τον θάνατο και ισοπεδώνοντας πόλεις.

76 μ.Χ.: Η Κύπρος πλήττεται από έναν πολύ καταστροφικό σεισμό με εκτιμώμενο μέγεθος 6.9. Το Κίτιο, η Σαλαμίνα και η Πάφος μετατρέπονται σε ερείπια.

365 μ.Χ.: Ισχυρός σεισμός, που πιστεύεται ότι άγγιξε τα 8.5 Ρίχτερ, καταστρέφει το Κούριο. Ο σεισμός προκάλεσε ένα καταστροφικό μέγα-τσουνάμι, το οποίο έπληξε την Ανατολική Μεσόγειο.

Μάιος 1222: Ένας από τους πιο ισχυρούς σεισμούς 7.0 βαθμών, με επίκεντρο τα νοτιοδυτικά της Κύπρου, ο οποίος προκάλεσε και τσουνάμι. Ο σεισμός και το τσουνάμι προκάλεσαν σοβαρή απώλεια ανθρωπίνων ζωών και εκτεταμένες καταστροφές στην Πάφο και στη Λεμεσό. Η πόλη και το φρούριο της Πάφου ισοπεδώθηκαν. Το φρούριο της Πάφου καταστράφηκε και το λιμάνι έμεινε χωρίς νερό. Η ακτογραμμή της Πάφου μετακινήθηκε προς τη θάλασσα.

10 Δεκεμβρίου 1735: Ο Ισχυρός σεισμός 6.6 βαθμών βύθισε την Κύπρο στο πένθος. Η Αμμόχωστος σείεται και 200 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους.

Οι φονικότεροι σεισμοί στη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου:

20 Ιανουαρίου 1941: Σε 15 δευτερόλεπτα κατέρρευσαν πλήρως 37 σπίτια και 500 κάτοικοι έμειναν στον δρόμο. Το μεγαλύτερο πλήγμα δέχθηκε η Αμμόχωστος, που λίγους μήνες αργότερα υποδεχόταν τα συμμαχικά στρατεύματα, καθώς φούντωνε η λαίλαπα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ο σεισμός, μεγέθους 6,5 Ρίχτερ, είχε προκαλέσει μικρό τσουνάμι, που έπληξε τις ακτές του Ισραήλ.

10 Σεπτεμβρίου 1953: Τα φονικά Ρίχτερ 6.5 βαθμών κτυπούν την Πάφο. Σκοτώθηκαν 40 άνθρωποι, τραυματίστηκαν 100 και 4000 έμειναν άστεγοι. Επηρεάστηκαν 158 χωριά και πόλεις. Οι περισσότερες ζημιές προκλήθηκαν από κατολισθήσεις και επιφανειακές ρωγμώσεις. Καταστράφηκαν 1.600 σπίτια, ενώ σε άλλα 10.000 σπίτια και δημόσια κτήρια προκλήθηκαν διάφορες ζημιές. Πέντε χωριά (Στρουμπί, Κιδάσι, Λαπηθιού, Αξύλου, Φασούλα) μετατράπηκαν σε ερείπια και σε άλλα 105 προκλήθηκαν μικρότερες ζημιές.

Κατά την ώρα που σημειώθηκε ο σεισμός πολλοί αγρότες βρίσκονταν στις υπαίθριες εργασίες τους και έτσι αποφεύχθηκαν μεγαλύτερες απώλειες. Οι σεισμοί προκάλεσαν επίσης σημαντικές ζημιές στη Λεμεσό, όπου παρατηρήθηκαν και φαινόμενα εδαφικής ρευστοποίησης. Παρατηρήθηκε επίσης ένα μικρό τσουνάμι στις ακτές της Πάφου. Οι σεισμοί έγιναν αισθητοί σε Λίβανο, Ισραήλ, Αίγυπτο, Καστελόριζο, Ρόδο και Τουρκία. Ακολούθησαν δεκάδες αισθητοί μετασεισμοί για έναν περίπου χρόνο.

23 Φεβρουαρίου 1995: Το φονικό πέρασμα του Εγκέλαδου στην Κύπρο. Ο καταστροφικός σεισμός μεγέθους 5.7 στην κλίμακα Ρίχτερ, στην επαρχία Πάφου, στοίχισε τη ζωή σε δύο άτομα. Σπίτια κατέρρευσαν στις Πάνω Αρόδες και στη Μηλιού. Ζημιές προκλήθηκαν επίσης στα χωριά Περιστερώνα, Στενή, Γιαλιά, Αργάκα, Πωμός, Πύργος, Λεύκα, Νέο Χωριό Ακάμα, Λατσί και Πόλη Χρυσοχούς.

Ένα χρόνο αργότερα, 9 Οκτωβρίου του 1996, καταγράφεται ο μεγαλύτερος σεισμός της σύγχρονης ιστορίας της Κύπρου. 6.8 Ρίχτερ ταρακουνούν την Πάφο, σκορπώντας πανικό στους κατοίκους. Δύο άτομα έχασαν τη ζωή τους από δευτερογενή αίτια και 20 τραυματίστηκαν ελαφρά. Προκλήθηκαν περιορισμένες ζημιές, κυρίως σε Πάφο και Λεμεσό.