Διεθνή

Η «απελπισμένη» απάντηση της Ρωσίας στη μεγάλη ουκρανική αντεπίθεση

Η μετατροπή του Μπέλγκοροντ σε ένα «ρωσικό Ντονμπάς» θα ήταν καταστροφική για τη Ρωσία

Εάν οι επιθέσεις με drones, οι εισβολές Μπέλγκοροντ και τα κτυπήματα στη Ζαπορίζια ήταν το πρελούδιο της μεγάλης ουκρανικής αντεπίθεσης, η καταστροφή του φράγματος Νόβα Καχόβκα στη Χερσώνα ήταν η «απεγνωσμένη» απάντηση της Ρωσίας. Αν και οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορούνται για ανατίναξη του φράγματος στην περιοχή, οι Δυτικοί σύμμαχοι εκτιμούν ότι η Ουκρανία δεν είχε να κερδίσει κάτι από μια τέτοια κίνηση. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μια τεράστια καταστροφή, η οποία άλλαξε τη διάσταση του πολέμου και επιβεβαίωσε ότι η περαιτέρω κλιμάκωσή του βρίσκεται πάντα στην εργαλειοθήκη της κάθε πλευράς. Πέρα από τις λεκτικές καταδίκες, νομικοί εξετάζουν εάν πρακτικά πρόκειται για ένα έγκλημα πολέμου το κτύπημα σε μια τέτοια υποδομή. Από την άλλη, τα εντεινόμενα κτυπήματα του Κιέβου στο Μπέλγκοροντ δύνανται να δημιουργήσουν ένα νέο «Ντονμπάς» στη ρωσική επικράτεια, με απρόβλεπτες συνέπειες για τους μελλοντικούς σχεδιασμούς της Μόσχας για την εισβολή της στην Ουκρανία.

Τι βρίσκεται πίσω από την καταστροφή του φράγματος

Νέα διάσταση στον πόλεμο της Ουκρανίας έδωσε η καταστροφή του γιγαντιαίου φράγματος στην ελεγχόμενη από τη Ρωσία πόλη, Νόβα Καχόβκα, στην περιοχή της Χερσώνας, η οποία προκάλεσε μιαν άνευ προηγουμένου πλημμύρα. Το Κίεβο και το ΝΑΤΟ κατηγόρησαν τη Ρωσία ότι ανατίναξε το φράγμα, ενώ η Μόσχα από την πλευρά της κατηγόρησε τον ουκρανικό στρατό για δολιοφθορά.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η κίνηση αυτή ήταν η απάντηση της Ρωσίας στο πρελούδιο της ουκρανικής αντεπίθεσης, η οποία άρχισε με τις επιθέσεις με drones και τις εισβολές σε ρωσικές περιοχές. Η Μόσχα, σε μια προσπάθεια να αποσυντονίσει το Κίεβο, έριξε το φράγμα «του φόβου» στο πλαίσιο ενός ψυχολογικού παιχνιδιού, το οποίο θα έχει στρατιωτικές, ανθρωπιστικές και περιβαλλοντικές συνέπειες.

Διορισμένος από τη Ρωσία αξιωματούχος στην υπό ρωσική κατοχή ουκρανική πόλη Νόβα Καχόβκα απέδωσε το ρήγμα που προκλήθηκε στο φράγμα της πόλης σε ουκρανικά πλήγματα. Εντούτοις, ειδικοί εκλαμβάνουν με επιφύλαξη τη θέση της Μόσχας, καθώς θεωρούν ότι το Κίεβο δεν έχει να κερδίσει κάτι από την καταστροφική πλημμύρα. Από την άλλη, όμως, δεν αποκλείεται η κατασκευή, η οποία είχε δεχθεί παράπλευρα πλήγματα στο πλαίσιο των επιθέσεων, να υποχώρησε, καθώς οι ρωσικές κατοχικές Αρχές είχαν αφήσει το νερό στο φράγμα να ανεβαίνει σε ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα, επισπεύδοντας την κατάρρευσή του.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, η χρονική συγκυρία θεωρείται ύποπτη, εάν αναλογιστούμε ότι τις προηγούμενες ημέρες οι ουκρανικές δυνάμεις κτύπησαν πολλούς στόχους σε διάφορους τομείς του μετώπου. Ακόμα και αν το Κίεβο το αρνείται, σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times, οι κινήσεις αυτές μοιάζουν με την αρχή της αντεπίθεσης. Την άποψη αυτή συμμερίζεται το Υπουργείο Άμυνας της Ρωσίας, το οποίο σε ανακοίνωση ανέφερε ότι, «τις τελευταίες ημέρες, το ουκρανικό καθεστώς εξαπέλυσε μιαν από καιρό υποσχόμενη επίθεση. Οι προσπάθειες της επίθεσης αποκρούσθηκαν, ο εχθρός σταμάτησε. Δεν πέτυχε τους στόχους του, αλλά υπέστη σημαντικές και ασύγκριτες απώλειες».

Τέτοιου είδους τακτικές έχουν χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν από τη Ρωσία. Για παράδειγμα, είχαν βάλει εκρηκτικά στο φράγμα το περασμένο φθινόπωρο, όταν ο ουκρανικός στρατός είχε απελευθερώσει τη δεξιά όχθη του ποταμού. Επίσης, είχε κτυπήσει υδροηλεκτρικούς σταθμούς σε μια προσπάθεια να αποδυναμώσει την Ουκρανία. Ειδικότερα, τον περασμένο Σεπτέμβριο εκτόξευσε οκτώ πυραύλους «κρουζ» σε φράγμα κοντά στον ποταμό Inhulets, απελευθερώνοντας ένα κύμα για να σταματήσει την προέλαση των Ουκρανών στην περιοχή.

Ο διοικητής των ενόπλων δυνάμεων της Ουκρανίας, Σέρχιι Νάεβ, σημείωσε ότι «όσον αφορά την αποτροπή των επιθετικών μας ενεργειών, η στρατιωτική διοίκηση έχει λάβει πλήρως υπόψη αυτές τις δόλιες ενέργειες του εχθρού και δεν θα εμποδίσει την προέλασή μας προς τις κατευθύνσεις όπου υπάρχουν μεγάλες πλημμύρες». Σύμφωνα μάλιστα με ειδικούς, ο δρόμος αυτός ποτέ δεν ήταν στα σχέδια της Ουκρανία για τη μεγάλη αντεπίθεσή της.

Εάν πρόκειται για στρατηγική της Ρωσίας, όμως, δεν αποκλείεται να γυρίσει μπούμερανγκ, καθώς η καταστροφή του φράγματος δύναται να μειώσει την παροχή νερού στην Κριμαία, δημιουργώντας πρόβλημα και στη Μόσχα. Αλλά, προς το παρόν, το Κρεμλίνο φαίνεται ότι προτεραιοποιεί την απόκρουση των ουκρανικών επιθέσεων και δεν υπολογίζει τις μακροπρόθεσμες συνέπειες. Παράλληλα, όπως σημειώνει η Financial Times, η Μόσχα με τέτοιες ενέργειες υπενθυμίζει τόσο στο Κίεβο όσο και στους Δυτικούς ότι έχει την ικανότητα να κλιμακώνει κατά το δοκούν τον πόλεμο στο έδαφος της Ουκρανίας.

Γιατί θεωρείται έγκλημα πολέμου;

Σχολιάζοντας την ανατίναξη του φράγματος, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ, έκανε λόγο για «έγκλημα πολέμου». Το ζήτημα είναι εάν σε πρακτικό επίπεδο η ενέργεια αυτή μπορεί να χαρακτηριστεί τέτοια. Αναλυτές επικαλούνται δύο αρχές του πρώτου Πρωτοκόλλου της σύμβαση της Γενεύης, για να προσδιορίσουν τη φύση αυτή της ενέργειας στην εμπόλεμη Ουκρανία.

Η πρώτη αρχή αναφέρεται στο περιβάλλον, και καλεί «όπως λαμβάνεται μέριμνα κατά τη διάρκεια του πολέμου να προστατεύεται το περιβάλλον από εκτεταμένες, μακροχρόνιες και σοβαρές ζημιές. Η προστασία αυτή περιλαμβάνει την απαγόρευση της χρήσης μεθόδων ή μέσων πολέμου που έχουν σκοπό ή αναμένεται να προκαλέσουν τέτοια ζημιά στο φυσικό περιβάλλον και ως εκ τούτου να βλάψουν την υγεία ή την επιβίωση του πληθυσμού». Η δεύτερη αρχή αφορά τις εγκαταστάσεις, «οι οποίες περιέχουν επικίνδυνες δυνάμεις και συγκεκριμένα φράγματα, αναχώματα και πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής», που «δεν θα γίνονται αντικείμενο επίθεσης, ακόμη και όταν αυτά τα αντικείμενα είναι στρατιωτικοί στόχοι, εάν η επίθεση αυτή μπορεί να προκαλέσει την απελευθέρωση επικίνδυνων δυνάμεων και συνακόλουθες σοβαρές απώλειες μεταξύ του άμαχου πληθυσμού. Άλλοι στρατιωτικοί στόχοι που βρίσκονται εντός ή πλησίον αυτών των έργων ή εγκαταστάσεων, δεν θα γίνονται αντικείμενο επίθεσης εάν η επίθεση αυτή μπορεί να προκαλέσει την απελευθέρωση επικίνδυνων δυνάμεων από τα έργα ή τις εγκαταστάσεις και συνακόλουθες σοβαρές απώλειες στον άμαχο πληθυσμό».

Εντούτοις, δεν θεωρείται έγκλημα πολέμου εάν ένας μη στρατιωτικός στόχος χρησιμοποιείται για την υποστήριξη στρατιωτικών επιχειρήσεων και εάν η επίθεση είναι ο μόνος τρόπος για να τερματιστεί αυτή η υποστήριξη. «Μια επίθεση σε πολιτικό στόχο, όπως ένα φράγμα, πρέπει να καθοδηγείται από στρατιωτική αναγκαιότητα», αναφέρει ο εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Δικηγορικού Συλλόγου, Mark Ellis. «Αλλά εάν το στρατιωτικό πλεονέκτημα που αποκτήθηκε είναι μικρό και η ζημιά που προκαλείται στους αμάχους είναι καταστροφική, τότε πρόκειται για παραβίαση του διεθνούς δικαίου». Γι’ αυτό, σύμφωνα με τον ειδικό, δεν δικαιολογείται καμία επίθεση στο συγκεκριμένο φράγμα. Από την άλλη, θεωρήθηκε δικαιολογημένη από τον νομικό κόσμο, λόγω στρατιωτικής αναγκαιότητας, η καταστροφή από τις ουκρανικές δυνάμεις του φράγματος στον ποταμό Ιρπίν τον Φεβρουάριο του 2022. Τότε οι δυνάμεις του Κιέβου κατέστρεψαν το φράγμα για να πλημμυρίσουν εδάφη βόρεια του Κιέβου και να εμποδίσουν τη ρωσική προέλαση προς την πρωτεύουσα.

Ένα νέο «Ντονμπάς» στη ρωσική επικράτεια

Τις προηγούμενες ημέρες καταγράφηκαν ουκρανικές επιθέσεις στο Ντονμπάς αλλά και στη ρωσική περιφέρεια Μπέλγκοροντ, η οποία συνορεύει με την Ουκρανία. Για μερίδα αναλυτών τα κτυπήματα εντός της ρωσικής επικράτειας εντάσσονται σε μια προσπάθεια του ουκρανικού στρατού να μετατρέψει τα σύνορα σε μια νεκρή ζώνη. Από στρατηγικής άποψης, μάλιστα, θεωρείται λογική κίνηση για την Ουκρανία να κατακτήσει μια περιοχή της Ρωσίας στο πλαίσιο της μεγάλης της αντεπίθεσης.

Οι αναλυτές, μιλώντας στο Al Jazeera, εξηγούν ότι μια τέτοια κίνηση αφαιρεί από τον Πούτιν το μονοπώλιο της κλιμάκωσης της έντασης, υπενθυμίζοντάς του ότι μπορεί να πάρει πρωτοβουλίες και η ουκρανική πλευρά. Έτσι κι αλλιώς, «η γλώσσα της κλιμάκωσης είναι η μόνη που καταλαβαίνει η Μόσχα». Η μετατροπή όμως του Μπέλγκοροντ σε ένα «ρωσικό Ντονμπάς» θα ήταν καταστροφική για τη Ρωσία, καθώς δημιουργείται ένα πεδίο μάχης εντός της επικράτειάς της, με οποίες προεκτάσεις μπορεί να έχει για τη σταθερότητα της χώρας.

Πάντως, υπάρχει η εκτίμηση ότι η επιδρομή του Μπέλγκοροντ αποδεικνύει την επιτυχημένη υιοθέτηση της τακτικής του «υβριδικού πολέμου» που χρησιμοποίησε η Μόσχα κατά την προσάρτηση της Κριμαίας και την υποστήριξη των αυτονομιστών στο Ντονμπάς. Την προσέγγιση αυτή επιβεβαιώνει ο πρώην αναπληρωτής αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας, Ihor Romanenko, ο οποίος επεσήμανε ότι οι Ρώσοι κάνουν λάθος εάν νομίζουν ότι μόνο εκείνοι μπορούσαν να ακολουθούν τέτοιες στρατηγικές σε άλλες χώρες. Ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος για να αντιμετωπίσει ο Πούτιν αυτήν την απειλή θα είναι η ενίσχυση των δυνάμεών του στο Μπέλγκοροντ και στις γειτονικές περιοχές, αλλά αυτό σημαίνει την αναδιάταξη δυνάμεων και την απομάκρυνσή τους από άλλα σημεία της εμπόλεμης ζώνης.