Πάμε προς τριμερή, αλλά οι Τούρκοι επιμένουν στα δύο κράτη

Ενώ ο Τούρκος Πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν εμφανίζεται έτοιμος για λύση στη βάση των πραγματικοτήτων και των δύο κρατών ως συνέχεια του Σχεδίου Ανάν, ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης, με αφορμή τη συνάντησή του με τον κατοχικό ηγέτη Ερσίν Τατάρ την περασμένη Παρασκευή, επιμένει σε τριμερή τον Σεπτέμβριο στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών μεταξύ του ιδίου, του κατοχικού ηγέτη και του Αντόνιο Γκουτέρες. Όπως μάλιστα υποστήριξε ο ΠτΔ, ο Τατάρ εμφανίστηκε θετικός στο ενδεχόμενο μίας τέτοιας συνάντησης.

Inshallah Χριστοδουλίδη και αμανές Τατάρ για δύο κράτη

Σε δηλώσεις του μετά την κοινή συνάντηση που πραγματοποίησαν στο Ανθρωπολογικό Εργαστήρι της ΔΕΑ, ο Πρόεδρος αναφερόμενος στην πολιτική διάσταση της συνάντησής τους, είπε πως «ζήτησα από τον κ. Τατάρ από κοινού να απευθυνθούμε στον ΓΓ των ΗΕ, μετά το πέρας της επίσημης εβδομάδας της Γενικής Συνέλευσης των ΗΕ να υπάρξει μια κοινή συνάντηση με τον ΓΓ. Ήταν θετική η αντίδρασή του για να γίνει η συνάντηση, του είπα αν μπορούμε να αποταθούμε από κοινού θα ήταν ακόμη καλύτερα, δεν μου απάντησε στο συγκεκριμένο, αλλά είναι θετικός στη συνάντηση».

Εντύπωση προκαλεί πως η ανάγνωση αυτή γίνεται την ώρα που ο Τ/κ ηγέτης δεν παρέλειψε να επαναλάβει τις γνωστές του θέσεις στο Κυπριακό. Αν και αρχικά σημείωσε ότι δεν πρέπει να πολιτικοποιηθεί η συνάντηση, στη συνέχεια είπε ότι, «σε σχέση με τη συνάντηση, έχω την ίδια θέση, πρέπει να αναγνωριστεί το ψευδοκράτος και να υπάρξει ισότιμη κυριαρχία για να δούμε πρόοδο. Διαφορετικά δεν μπορούμε να προχωρήσουμε. Αυτή είναι η πολιτική μου».

Κληθείς να σχολιάσει τις δηλώσεις Τατάρ, με τις οποίες επανέλαβε τις αδιάλλακτες θέσεις του στο Κυπριακό, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είπε: «Δεν πήγα εκεί για να συζητήσω αυτό το θέμα, πρώτα απ’ όλα από σεβασμό προς συγγενείς των αγνοουμένων που περιμένουν τόσα χρόνια και αναμένουν από τέτοιου είδους συναντήσεις να βγει κάτι θετικό. Δεν ανέμενα να ακούσω κάτι διαφορετικό, γνωρίζω πάρα πολύ καλά τις θέσεις του κ. Τατάρ, αλλά την ίδια στιγμή αυτό δεν με αποθαρρύνει από το να πράξω ό,τι χρειάζεται ώστε να επαναρχίσουν οι συνομιλίες. Ακούω πολλές δηλώσεις, άκουσα σήμερα τον κ. Τατάρ, άκουσα και τις δηλώσεις του χθες, άκουσα και τις δηλώσεις του κ. Ερντογάν, που έτυχαν και διαφορετικής ερμηνείας. Εκείνο που μπορώ να πω είναι ότι από δικής μας πλευράς θα συνεχίσουμε -και συνεχίζουμε ακόμη και τώρα- σε τεχνοκρατικό επίπεδο ειδικότερα, τις προσπάθειες προς την κατεύθυνση επανέναρξης των συνομιλιών, πάντα στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου».

Ερωτηθείς αν υπό το φως του σημερινού κλίματος εκτιμά ότι στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης θα υπάρξει κάτι για την επανέναρξη των συνομιλιών, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είπε: «Θα πράξω ό,τι είναι δυνατόν για να υπάρξει θετικό αποτέλεσμα. Αυτό θα κάνω και αυτό κάνω από την πρώτη μέρα ανάληψης της διακυβέρνησης του τόπου. Γνωρίζω τις δυσκολίες, τις προκλήσεις που υπάρχουν ενώπιόν μας, όμως δεν σημαίνει σε καμία απολύτως περίπτωση ότι θα σταματήσουμε τις προσπάθειές μας, αντίθετα τις εντατικοποιούμε. Η παρούσα κατάσταση πραγμάτων δεν μπορεί να αποτελεί τη λύση του Κυπριακού. Είναι η δική μας πατρίδα υπό κατοχή και οφείλουμε εμείς, εμείς έχουμε υποχρέωση περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον, να πράξουμε ό,τι είναι δυνατόν».

Βάζει στο κάδρο το απορριφθέν σχέδιο και την «καλή του θέληση» ο Ερντογάν

Οι Τούρκοι, όπως καταλαβαίνουμε, είναι απόλυτα ειλικρινείς στις θέσεις τους και ξεκάθαροι στο τι ζητούν. Ο Ταγίπ Ερντογάν επανέφερε στη δημόσια συζήτηση το Σχέδιο Ανάν, λέγοντας ότι «είναι έτοιμοι να επιδείξουν την ίδια ειλικρίνεια στις διαπραγματεύσεις όπως το έπραξαν και το 2004. Ωστόσο, οι απέναντί μας θα πρέπει να αναγνωρίσουν την κατάσταση επί του εδάφους αντί να επιμένουν σε επιβολές». Την ίδια στιγμή, έριξε την ευθύνη μη επίτευξης λύσης στους Έλληνες της Κύπρου, οι οποίοι είχαν απορρίψει το Σχέδιο. Οι δηλώσεις του Ερντογάν αποκάλυψαν εκ νέου μια τραγική πραγματικότητα, την οποία δεν φαίνεται να αποδέχονται οι κομματικές ελίτ, αλλά και οι εκάστοτε κυβερνήσεις αυτού του τόπου. Οι διχοτομικές προτάσεις αποτελούν μετεξέλιξη του απορριφθέντος Σχεδίου και της ομοσπονδιακής λύσης. Πιο απλά, πάνε χέρι-χέρι, αφού, είτε με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο, ο τελικός στόχος είναι ένας. Η κυριαρχία στον βορρά και η συγκυριαρχία στον νότο, όπως τα περιέγραψε το 1956 ο Νιχάτ Ερίμ και εξήγησε στο «Στρατηγικό Βάθος» ο Αχμέτ Νταβούτογλου το 2010. Τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο τραγικά αν στην εξίσωση βάλουμε και την ανάγνωση που γίνεται γι’ αυτές τις δηλώσεις από κυβερνητική οπτική, καθώς τις θεωρούν ως θετική στροφή προς την κατεύθυνση που επιδιώκουν. Η τοποθέτηση του Ερντογάν, όπως είναι φυσικό, αγγίζει και τις ευαίσθητες χορδές των «επαναπροσεγγιστών» και όσων επί χρόνια «φωνάζουν» ότι «θα ψάχνουμε το Σχέδιο Ανάν και δεν θα το βρίσκουμε».

Ο Ερντογάν έχει τον τελευταίο καιρό, σύμφωνα με κάποιους, μετά την επανεκλογή του, παρουσιάσει ένα διαφορετικό προσωπείο και οι τοποθετήσεις του έχουν χαρακτηριστεί ως αντιφατικές. Από τη μια κάνει λόγο για διάλογο και, από την άλλη, αναφέρεται σε δύο κράτη και κυριαρχική ισότητα. Επί της ουσίας, ωστόσο, πρόκειται για φαινομενική αντίφαση. Ενώ οι ηγεσίες στην Αθήνα και στη Λευκωσία προσπαθούν να συντονιστούν και να αποκρυπτογραφήσουν τη συμπεριφορά του Ερντογάν, ο ίδιος επαναφέρει το απορριφθέν Σχέδιο Ανάν στην επικαιρότητα για να στρέψει την ευθύνη της μη επίτευξης λύσης στην Κυπριακή Δημοκρατία και όχι στο κατοχικό καθεστώς. Όλα αυτά, την ώρα που διαχρονικά οι κυβερνήσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας συνεχίζουν να διαπραγματεύονται επί της απορριφθείσας ομοσπονδιακής λύσης.

Η δήλωση του Ερντογάν, ότι είναι έτοιμος να δείξει ειλικρίνεια όπως το έπραξε το 2004, δεν αποτελεί αλλαγή πολιτικής ούτε ένδειξη διαλλακτικότητας στο Κυπριακό. Ακριβώς το αντίθετο. Αποδεικνύει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο πώς αντιλαμβάνεται η Τουρκία και το υποτελές της καθεστώς τις όποιες προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού γίνονται, υπό την ομπρέλα της ΔΔΟ. Οι προτάσεις περί δύο κρατών και κυριαρχικής ισότητας αποτελούν μετεξέλιξη των θέσεων και των όσων προέβλεπε το απορριφθέν σχέδιο. Είναι, δηλαδή, το επόμενο στάδιο του Σχεδίου και όσων έχουν κατοχυρωθεί μέχρι και το Κραν Μοντανά. Το λεγόμενο κεκτημένο των συνομιλιών. Για να γίνει αυτό όμως κατανοητό πρέπει να ρίξουμε φως σε μερικές από τις πρόνοιες του Σχεδίου, τις οποίες η Τουρκία έχει υιοθετήσει.

Οι δηλώσεις του Ερντογάν αποκάλυψαν εκ νέου μια τραγική πραγματικότητα, την οποία δεν φαίνεται να αποδέχονται οι κομματικές ελίτ, αλλά και οι εκάστοτε κυβερνήσεις αυτού του τόπου. Οι διχοτομικές προτάσεις αποτελούν μετεξέλιξη του απορριφθέντος Σχεδίου και της ομοσπονδιακής λύσης

Το Σχέδιο Ανάν και οι τουρκικές θέσεις σήμερα

Το Σχέδιο Ανάν προέβλεπε τη δημιουργία μιας Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας, που αν και υποστηρίχθηκε ότι το μοντέλο που ακολουθήθηκε ήταν αυτό της Συνομοσπονδίας της Ελβετίας, πολλά από τα σημεία που αφορούσαν την εκπροσώπηση των δύο κοινοτήτων, κάθε άλλο παρά το ελβετικό μοντέλο ακολουθούσαν. Σε κάθε περίπτωση, ένα από τα μεγάλα «προβλήματα» του Σχεδίου αφορούσε τη νομική υπόσταση των δύο επιμέρους πολιτειών. Η «ΤΔΒΚ», ως παράνομο μόρφωμα και υποτελές της Τουρκίας καθεστώς, εξασφάλιζε μέσα από το Σχέδιο, νομική υπόσταση ως συνιστώσα πολιτεία και κατ’ επέκτασιν διεθνή αναγνώριση, καθώς τα τετελεσμένα της εισβολής και της παράνομης κατοχής εδαφών νομιμοποιούνταν με την ψήφο των Ελληνοκυπρίων. Οι Ταγίπ Ερντογάν και Ερσίν Τατάρ υποστηρίζουν σήμερα ότι η επανέναρξη του διαλόγου πρέπει να γίνει επί τη βάσει δύο κυρίαρχων, διεθνώς αναγνωρισμένων κρατών, όπως ακριβώς θα γινόταν και στο Σχέδιο Ανάν.

Οι θέσεις του κατοχικού καθεστώτος για επεμβατικά δικαιώματα της Τουρκίας και την παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στο νησί, συνεχίζουν να υφίστανται όπως είχαν ενσωματωθεί στο Σχέδιο Ανάν. Αρχικά, στο άρθρο 8, παρ. 1(β) της Ιδρυτικής Συμφωνίας που προέβλεπε το Σχέδιο, άφηνε υπόνοιες για εσαεί παρουσία «ξένων» στρατευμάτων στο νησί (Ελλάδας και Τουρκίας). Όπως γίνεται αντιληπτό, η παρουσία ξένων στρατιωτικών δυνάμεων σε μια ανεξάρτητη χώρα αποτελεί σαφή περιορισμό της εδαφικής κυριαρχίας και ακεραιότητάς της, καθώς δίνει το δικαίωμα επέμβασης με διάφορους τρόπους. Συνεπώς, το πολιτειακό σύστημα που δημιουργείται, δεσμεύεται να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των στρατιωτικών δυνάμεων που βρίσκονται στο έδαφός του. Στη μεγάλη εικόνα η Τουρκία αυτό επιδιώκει μέχρι και σήμερα. Τη δημιουργία μιας κατάστασης στην Κύπρο, όπου το νέο πολιτειακό σύστημα λόγο της αδυναμίας του θα μετατραπεί σε τουρκικό προτεκτοράτο.

Όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων όπως αυτή προβλεπόταν στο Σχέδιο Ανάν, εξασφαλιζόταν ότι σε όλα τα επίπεδα θα απαιτείτο η υποστήριξη ενός σημαντικού αριθμού Τουρκοκυπρίων εκπροσώπων, υπήρχαν κρυφά και φανερά βέτο και εκ περιτροπής Προεδρία. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα αντί της αρχής της πλειοψηφίας να υπάρχει ισότητα των εταίρων στη λήψη αποφάσεων. Ως βάση για τη λήψη αποφάσεων ήταν η συναίνεση μεταξύ των δύο κρατιδίων, τα οποία θα αποκτούσαν, στο μεταξύ, και το δικαίωμα παραγωγής πρωτογενούς δικαίου. Αυτές οι ρυθμίσεις φέρνουν στο μυαλό όσα προτείνει σήμερα το κατοχικό καθεστώς, σε σχέση με την κυριαρχική ισότητα, αλλά και όσα επανέφερε πρόσφατα ο Ερντογάν, αναφορικά με τη συνεκμετάλλευση του φυσικού αερίου στο νησί. Την ώρα, δηλαδή, που κάνει λόγο για δύο κράτη, καλεί σε συνεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, οι οποίοι, ωστόσο, τυγχάνει να είναι στο νότιο τμήμα του νησιού. Κυρίαρχος και ξεχωριστό κράτος στο βορρά, συγκυρίαρχος στον νότο.

Οι προτάσεις της Τουρκίας πλέον μετά και την «απομάκρυνση» των ελλαδικών ηγεσιών από την Κύπρο αποτυπώνουν την ανισορροπία δυνάμεων που θέλει να δημιουργήσει στο νησί. Οι Κυβερνήσεις σε Ελλάδα και Κύπρο καλούνται συνεπώς να στραφούν προς εναλλακτικές προσεγγίσεις, καθώς οι δοκιμασμένες συνταγές έχουν απορριφθεί από την πλειοψηφία του Κυπριακού Ελληνισμού. Η μέχρι στιγμής διαχείριση στο πλαίσιο της εξευμενιστικής λογικής έχει καταφέρει μόνο να θρέψει τον αναθεωρητισμό και να μετεξελίξει τις ήδη διχοτομικές τουρκικές προτάσεις.

Θέλει λύση και οι άλλοι δίνουν ανταλλάγματα

Μέσα από αυτό το ρόλερ κόστερ δηλώσεών του, ο Ταγίπ Ερντογάν οικοδομεί το αφήγημα ότι αυτός είναι που θέλει λύση, ενώ οι Ελληνοκύπριοι εμφανίζουν προσκόμματα σε κάθε ευκαιρία. Σε αυτήν του την προσπάθεια βρίσκει ευήκοα ώτα τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Δεν είναι λίγες οι φορές που το τελευταίο διάστημα ακούσαμε να γίνεται λόγος για ανταλλάγματα και αντικίνητρα προς την Τουρκία μέσω της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκειμένου να έρθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ας μη λησμονούμε τις ανακοινώσεις του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου πριν από δύο εβδομάδες, όταν έκανε λόγο για εκ νέου ενεργοποίηση των σχέσεων Ε.Ε – Τουρκίας. Το τραγικό είναι ότι, άπαξ και έρθει στο τραπέζι του διαλόγου, θα το κάνει επί τη βάσει των τουρκικών διχοτομικών προτάσεων και αυτό δεν θα είναι λάθος της Ε.Ε.