Ο Ερντογάν επενδύει στην επαναπροσέγγιση με την Αίγυπτο

Μετά από περίπου μία δεκαετία διπλωματικών εντάσεων και σχέσεων εχθρικού κλίματος μεταξύ των κυβερνήσεων Τουρκίας και Αιγύπτου, είδαμε τον περασμένο μήνα τον Ερντογάν να επισκέπτεται το Κάιρο για να συναντηθεί με τον Αιγύπτιο ομόλογό του αλ-Σίσι, που από "πραξικοπηματίας" και "δολοφόνος" έγινε πλέον αδελφός για τον Τούρκο Πρόεδρο. Οι δύο τους δεσμεύτηκαν να χαράξουν μία νέα σελίδα για τις διμερείς σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών μετά το ψυχρό κλίμα που επικράτησε εξαιτίας κυρίως των όσων συνέβησαν με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα. Εν ολίγοις, η Μουσουλμανική Αδελφότητα ιδρύθηκε στην Αίγυπτο το 1928 για να γίνει ίσως η πιο επιδραστική ισλαμική κοινωνικο-πολιτική κίνηση στον κόσμο, με στόχο την επαναδιοργάνωση της κυβέρνησης και της κοινωνίας πίσω στις ράγες του ακραίου Ισλάμ. Με το τέλος της δικτατορίας του Μουμπάρακ το 2011, η Μουσουλμανική Αδελφότητα θα εμφανιστεί ως η πιο οργανωμένη ομάδα αντιπολίτευσης στην Αίγυπτο. Στις εκλογές που ακολούθησαν, η συμμαχία που διατηρούσε διασυνδέσεις με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα κέρδισε την πλειοψηφία και ο ηγέτης της Μοχάμεντ Μόρσι, φυσικός σύμμαχος του Ερντογάν του οποίου οι ρίζες βρίσκονται στο πολιτικό Ισλάμ, εξελέγη πρόεδρος. Ο Ερντογάν, βλέποντας τη νίκη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Αίγυπτο ως παράδειγμα επιτυχίας στη σύνδεση μεταξύ Ισλάμ και δημοκρατικού πολιτεύματος χαιρέτισε τη νίκη, σε αντίθεση με την ανησυχία της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, που είδαν ως απειλή για τα καθεστώτα τους την άνοδο του ισλαμικού πολιτικού κινήματος.

Η προεδρία του Μοχάμεντ Μόρσι δεν διήρκεσε πολύ αφού το 2013, μεταξύ μαζικών διαδηλώσεων και αντι-διαδηλώσεων, ο Μόρσι ανατράπηκε με το στρατιωτικό πραξικόπημα υπό την ηγεσία του αλ-Σίσι, σημερινού Προέδρου της Αιγύπτου. Τότε, ο Ερντογάν ήταν ένας από τους ένθερμους επικριτές της κίνησης, αφού είδε την κυβέρνηση του Σίσι να θέτει εκτός νόμου τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, να φυλακίζει πολλούς ηγέτες και μέλη της και να εξορίζει άλλους, στους οποίους να σημειωθεί ότι ο Τούρκος Πρόεδρος έδωσε καταφύγιο. Η Τουρκία μετατράπηκε σιγά σιγά σε ένα ασφαλές καταφύγιο για τα μέλη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και κατέστη το μέρος από το οποίο οι εχθροί του Σίσι ασκούσαν προπαγάνδα και διέδιδαν υλικό εχθρικό προς την επίσημη κυβέρνηση της Αιγύπτου. Εξ αφορμής αυτού, οι δύο χώρες είχαν διακόψει τις διπλωματικές επαφές ανακαλώντας μάλιστα τους πρεσβευτές τους. Ανάμεσα στις διαφωνίες των δύο χωρών στάθηκαν και τα θαλάσσια σύνορα στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και η υποστήριξη αντίπαλων στρατοπέδων στον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης. Τουρκία και Αίγυπτος δεν δίστασαν να επέμβουν στρατιωτικά, με το ένα μέρος να τάσσεται υπέρ της κυβέρνησης της Λιβύης και το άλλο υπέρ των δυνάμεων του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ.

Σαν να μη συνέβησαν ποτέ όλα αυτά, τα πράγματα κατέληξαν στην πρόσφατη επίσκεψη του Ερντογάν στο Κάιρο, πριν από την οποία ακολούθησε μια σειρά αμοιβαίων κινήσεων προς την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Η Τουρκία κατ' αρχάς κινήθηκε για να περιορίσει τα μέλη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στο εσωτερικό της και τα πυρά τους κατά της αιγυπτιακής κυβέρνησης, περιορίζοντας τα δικαιώματα διαμονής και μετακίνησης ορισμένων μελών της οργάνωσης. Πίσω από κλειστές πόρτες δούλεψε διπλωματικά για να οδηγηθούν οι Προέδροι των δύο χωρών σε ανεπίσημη συνάντηση το 2022 στο παγκόσμιο κύπελλο του Κατάρ, ενώ ένα χρόνο αργότερα, ο Τούρκος τότε Υπουργός Εξωτερικών ταξίδεψε στο Κάιρο στην πρώτη επίσημη επίσκεψη στην Αίγυπτο Τούρκου υψηλού αξιωματούχου από τότε που ανέλαβε την εξουσία ο Σίσι δέκα χρόνια νωρίτερα. Ακολούθησε σύντομα μια αντίστοιχη επίσκεψη από τον Υπουργό Εξωτερικών της Αιγύπτου στην Τουρκία και οι δυο χώρες ανέθεσαν αμοιβαία τους πρεσβευτές τους. Πριν από την πρόσφατη επίσκεψη του Ερντογάν στο Κάιρο, ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών μίλησε για πώληση τουρκικών drones στην Αίγυπτο, ενώ σε δηλώσεις του ο Ερντογάν αποκάλεσε τον Σίσι αγαπητό αδελφό, προσκαλώντας τον στην Τουρκία σε μετέπειτα ημερομηνία. Οι δυο τους δήλωσαν ότι επιθυμούν να αυξήσουν το διμερές εμπόριο από 10 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε 15 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ επιζητούν και να ανοίξουν νέους τομείς συνεργασίας.

Λοιπόν, γιατί οι σχέσεις Αιγύπτου και Τουρκίας ανακάμπτουν από ένα τόσο χαμηλό σημείο; Υπάρχουν μερικοί μακροπρόθεσμοι παράγοντες, αλλά στην κορυφή της ατζέντας δεν θα μπορούσε να είναι παρά ο πόλεμος στη Γάζα. Σε μια κοινή συνέντευξη Τύπου, ο Ερντογάν δήλωσε ότι η Τουρκία θα συνεχίσει τη συνεργασία και την αλληλεγγύη με την Αίγυπτο για να σταματήσει η αιματοχυσία στη Γάζα, προσθέτοντας ότι, στο μεσοπρόθεσμο, η χώρα του είναι έτοιμη να συνεργαστεί για την επανοικοδόμηση της Λωρίδας της Γάζας. Ο πόλεμος του Ισραήλ στη Γάζα και η ανθρωπιστική κρίση είναι σημαντικές ανησυχίες τόσο για την Αίγυπτο όσο και για την Τουρκία, όχι μόνο από ηθικής άποψης, αλλά και από οικονομική και γεωστρατηγική σκοπιά. Έτσι, είναι στο συμφέρον και των δύο χωρών να συνεργαστούν για την αποκατάσταση της περιφερειακής σταθερότητας και την εξεύρεση λύσης στη σύγκρουση. Εκτός από το πλαίσιο της Γάζας, είναι εμφανές ότι και οι δύο κυβερνήσεις, που αντιμετωπίζουν τις δικές τους εσωτερικές οικονομικές κρίσεις, βλέπουν τη στρατηγική συνεργασία ως αμοιβαία συμφέρουσα επιλογή. Για την Τουρκία, η οποία εργάζεται για την επαναπροσέγγιση με άλλες αραβικές χώρες επίσης, η εξομάλυνση σχέσεων και συνεργασία με την Αίγυπτο είναι σίγουρα μια ευκαιρία να αναστρέψει την τύχη της στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου προηγουμένως φαινόταν να παραμένει στο περιθώριο όσον αφορά τα πλάνα για εξόρυξη και μεταφορά φυσικού αερίου. Από την άλλη πλευρά, η Αίγυπτος, επιθυμώντας να επιλύσει την κρίση στα σύνορά της με τη Λιβύη, το Σουδάν και τώρα τη Γάζα, φαίνεται να πιστεύει ότι έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να το πετύχει αν έχει εποικοδομητικές σχέσεις με μία χώρα που είναι και θέλει να εμφανίζεται ως μία από τις κύριες δυνάμεις της περιοχής.