Κύπρος και Παλαιστίνη: Σχέσεις και πολιτική

Η γεωπολιτική αναταραχή στη Μέση Ανατολή αποτελεί διαχρονικά έναν καθοριστικό παράγοντα που επηρεάζει όχι μόνο τις άμεσες γειτονικές χώρες αλλά και τον ευρύτερο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου, περιλαμβανομένης της Κύπρου. Η πρόσφατη κλιμάκωση της έντασης μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστινίων επαναφέρει στο προσκήνιο ένα μείζον ζήτημα διεθνούς πολιτικής: τη στάση της Κύπρου απέναντι στους Παλαιστινίους και την ισορροπία που καλείται να επιδείξει ανάμεσα στα εθνικά της συμφέροντα, περιλαμβανομένου και του κυπριακού προβλήματος, τις διεθνείς της σχέσεις και τις ηθικές της υποχρεώσεις. Η εξέταση αυτής της πολιτικής στάσης αποτελεί σημαντικό θέμα συζήτησης, καθώς αγγίζει θεμελιώδη ζητήματα δικαιοσύνης, σταθερότητας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ιστορικό πλαίσιο και οι διμερείς σχέσεις Κύπρου - Παλαιστινίων

Η Κύπρος, ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και γείτονας της Μέσης Ανατολής, διατηρεί διαχρονικά φιλικές σχέσεις με τους Παλαιστινίους. Από τα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας της, η Κύπρος ανέπτυξε στενές σχέσεις με τα αραβικά κράτη και ιδιαίτερα με τον παλαιστινιακό λαό, λόγω κοινών εμπειριών από τον αποικιοκρατικό ζυγό και την προσπάθεια για αυτοδιάθεση. Αμέσως μετά την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο Μακάριος Γ', ο πρώτος Πρόεδρός της, υποστήριξε έντονα τα δικαιώματα των Παλαιστινίων και τάχθηκε υπέρ της δημιουργίας ενός ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.

Οι στενές αυτές σχέσεις συνεχίστηκαν και μετά το 1974, με την εισβολή και κατοχή του βορείου τμήματος της Κύπρου από την Τουρκία, μια κατάσταση που έκανε την Κυπριακή Δημοκρατία να κατανοεί βαθύτερα τη θέση των Παλαιστινίων. Η Κύπρος έχει σταθερά υποστηρίξει τη λύση σύστασης ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους σε αρμονική συνύπαρξη με το κράτος του Ισραήλ, ως τη μόνη βιώσιμη λύση για το παλαιστινιακό ζήτημα, η οποία θα διασφαλίσει την ειρηνική συνύπαρξη και των δύο λαών.

Σημερινή κατάσταση και γεωπολιτικά δεδομένα

Η σημερινή γεωπολιτική κατάσταση στη Μέση Ανατολή είναι ιδιαίτερα περίπλοκη, με πολλές αντιπαλότητες, συγκρούσεις και εντάσεις που δημιουργούν ένα εκρηκτικό περιβάλλον. Η συνεχής σύγκρουση μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων, οι περιφερειακές αντιπαλότητες με εμπλοκή του Ιράν, της Χεζμπολάχ-Λιβάνου κ.ά., και η εμπλοκή διεθνών δυνάμεων καθιστούν την περιοχή μιαν από τις πιο ασταθείς παγκοσμίως.

Η Κύπρος, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, βρίσκεται σε κομβικό σημείο και επηρεάζεται άμεσα από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Οι σχέσεις της με το Ισραήλ έχουν βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, κυρίως λόγω της συνεργασίας στον ενεργειακό τομέα και της κοινής αντιμετώπισης της τρομοκρατίας. Παράλληλα, η Κύπρος συνεχίζει να υποστηρίζει τα δικαιώματα των Παλαιστινίων, διατηρώντας μια ισορροπημένη στάση, που επιδιώκει τη διατήρηση καλών σχέσεων με όλες τις πλευρές.

Προκλήσεις και στρατηγικές επιλογές

Στη σημερινή αναβράζουσα και γεωπολιτικά αναδιαμορφωνόμενη Μέση Ανατολή, η Κύπρος αντιμετωπίζει πολλές προκλήσεις όσον αφορά τη διαμόρφωση μιας συνεκτικής πολιτικής στάσης έναντι των Παλαιστινίων.

Πρώτον, πρέπει να διατηρήσει τις καλές της σχέσεις με το Ισραήλ, το οποίο είναι πλέον ένας σημαντικός στρατηγικός εταίρος στην περιοχή. Αυτή η σχέση είναι κρίσιμη, όχι μόνο για λόγους εθνικής ασφάλειας και ενεργειακής συνεργασίας, αλλά και για την ευρύτερη γεωπολιτική ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο.

Δεύτερον, η Κύπρος πρέπει να συνεχίσει τις στενές και φιλικές σχέσεις της με την Παλαιστινιακή Αρχή και να υποστηρίζει τα δικαιώματα των Παλαιστινίων, αναγνωρίζοντας τη σημασία της επίλυσης του παλαιστινιακού ζητήματος για τη διασφάλιση της σταθερότητας στη Μέση Ανατολή. Αυτή η υποστήριξη δεν πρέπει να περιορίζεται σε δηλώσεις, αλλά να περιλαμβάνει ενεργό διπλωματική δράση στα διεθνή φόρα, καθώς και ανθρωπιστική βοήθεια προς τους Παλαιστίνιους.

Τρίτον, η Κύπρος πρέπει να διαχειριστεί με προσοχή τις σχέσεις της με τις άλλες αραβικές χώρες, οι οποίες παρακολουθούν στενά τη στάση της απέναντι στους Παλαιστινίους. Η υποστήριξη των αραβικών κρατών είναι κρίσιμη για την Κύπρο, ειδικά σε ό,τι αφορά την επίλυση του κυπριακού προβλήματος και την κυριαρχία, στήριξη και προστασία της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Προτάσεις για την πολιτική της Κυπριακής Δημοκρατίας

Με βάση τα παραπάνω, η Κύπρος πρέπει να διαμορφώσει μια πολιτική που θα ισορροπεί ανάμεσα στα εθνικά της συμφέροντα και τις ηθικές της υποχρεώσεις. Η πολιτική αυτή θα μπορούσε να περιλαμβάνει τα εξής:

Ενεργό διπλωματία: Η Κύπρος πρέπει να συνεχίσει να παίζει ρόλο μεσολαβητή στις σχέσεις Ισραήλ και Παλαιστινίων (Παλαιστινιακής Αρχής), στηρίζοντας τη σύσταση ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους σε αρμονική συνύπαρξη με το κράτος του Ισραήλ, και ενθαρρύνοντας τον διάλογο μεταξύ των δύο πλευρών.

Ανθρωπιστική βοήθεια: Η Κύπρος θα μπορούσε να αυξήσει την ανθρωπιστική βοήθεια προς τους Παλαιστινίους, ιδιαίτερα σε περιοχές που πλήττονται από τη σύγκρουση, αναδεικνύοντας έτσι τον ρόλο της ως υπεύθυνου διεθνούς εταίρου.

Συντονισμό με την Ευρωπαϊκή Ένωση: Η Κύπρος πρέπει να συμμετέχει ενεργά και να συντονίζεται με την πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο παλαιστινιακό ζήτημα, διασφαλίζοντας ότι η φωνή της ακούγεται και ότι προωθείται μια κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική.

Ενίσχυση των σχέσεων με τις αραβικές χώρες: Η Κύπρος πρέπει να συνεχίσει να ενισχύει τις σχέσεις της με τις αραβικές χώρες, διατηρώντας έναν ανοιχτό δίαυλο συνεργασίας και ανάπτυξης.

Η γεωγραφική και γεωπολιτική θέση της Κύπρου απαιτεί μια ισορροπημένη στρατηγική προσέγγιση στο παλαιστινιακό ζήτημα. Η Κύπρος πρέπει να συνεχίσει να υποστηρίζει τα δικαιώματα των Παλαιστινίων, ενώ παράλληλα να διατηρεί και να ενισχύει τις σχέσεις της με το Ισραήλ και τα αραβικά κράτη. Μια προσεκτική και ισορροπημένη πολιτική που θα στηρίζεται στην αρχή της δικαιοσύνης και της σταθερότητας μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην επίτευξη μιας βιώσιμης ειρήνης στη Μέση Ανατολή, καθώς και στη διασφάλιση των εθνικών συμφερόντων της Κύπρου στην περιοχή, περιλαμβανομένης και μιας δίκαιης και βιώσιμης λύσης του κυπριακού προβλήματος.

• Καθηγητής στο Philips University, πρώην Πρύτανης του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου και πρώην Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Ιδρυμάτων Ανώτερης Εκπαίδευσης (EURASHE). a.orphanides@philipsuni.ac.cy