Ο «καλός» Ερχιουρμάν, ο «κακός» Τατάρ και η «ουδέτερη» Τουρκία

Μετά τις ψευδοεκλογές στα κατεχόμενα διαμορφώθηκε εγχωρίως από πολλούς μία τάση που καταλήγει εκ προοιμίου στο συμπέρασμα ότι η εκλογή Ερχιουρμάν θα αποτελέσει ευνοϊκό παράγοντα σε σχέση με την πορεία και τη δυναμική που θα λάβει η διαδικασία επιλύσεως του Κυπριακού. Επομένως, το πιο σημαντικό ερώτημα στρατηγικής υποθέσεως που τίθεται, με βάση τα νέα δεδομένα, είναι το εξής: Μπορεί ο Ερχιουρμάν ν’ αλλάξει το περιεχόμενο των συνομιλιών στη βάση της ρητορικής και των διακηρύξεών του, αν και όταν αυτές αρχίσουν;

Σε σχέση με τη ρητορική του ήταν ανέκαθεν ξεκάθαρη η άποψή του ότι πρόκειται για θιασώτη της διεθνούς κατοχυρώσεως των στρατηγικών κεκτημένων της Τουρκίας στην Κύπρο από το 1974 και εντεύθεν, δηλαδή της δημιουργίας τουρκικού κράτους στο βορρά. Σ’ αυτήν τη βάση είναι πλήρως ευθυγραμμισμένος με την στρατηγική στοχοθεσία της Τουρκίας.

Επομένως, η ουσία του ερωτήματος δεν αφορά στην πιθανότητα αλλαγής της τουρκικής στρατηγικής, αλλά της τουρκικής τακτικής. Η Τουρκία εκμεταλλευόμενη το τεράστιο σφάλμα της ελληνικής πλευράς τον Φεβρουάριο του 2004, η οποία απεδέχθη μία στημένη διαδικασία που οδηγούσε τελεολογικώς στην παγίδα του δημοψηφίσματος, κατάφερε να εξέλθει κερδισμένη και εν πολλοίς αποενοχοποιημένη. Έκτοτε προσμετρά νίκες τακτικής στο διπλωματικό πεδίο. Αυτό που η Τουρκία επιδιώκει σήμερα στις συνομιλίες, όποτε αυτές διεξάγονται, είναι να εξασφαλίζει δύο στόχους τακτικής: ο πρώτος, ότι το Κυπριακό δεν θ’ αποτελεί διπλωματικό εμπόδιο στην εξωτερική της πολιτική και ο δεύτερος να χρησιμοποιεί την αρνητική πίεση που ασκεί ο χρόνος για να καταγράφει όσο το δυνατόν περισσότερες υποχωρήσεις από την ελληνική πλευρά (π.χ. εκ περιτροπής προεδρία, έποικοι, σταθμισμένη ψήφος, δικαιώματα στον χρήστη για το περιουσιακό).

Με αυτά τα δεδομένα τακτικής, ο Ερχιουρμάν θα μπορούσε να διαφοροποιηθεί από τον προκάτοχό του Ερσίν Τατάρ; Η απάντηση είναι σαφώς όχι. Εκτός από τον μοχλό που του προσέδωσε η πλειοψηφία στα κατεχόμενα, οι άλλες πραγματικότητες δεν μπορούν να του παράσχουν πολλά περιθώρια ελιγμών. Έστω και αν επιχειρήσει να διαφοροποιηθεί από την ήδη προδιαγεγραμμένη τακτική της Άγκυρας, πολύ σύντομα η Τουρκία θα τον αναγκάσει να ευθυγραμμιστεί στη δική της ρότα και να λειτουργήσει στο πραγματικό πλαίσιο πολιτικής, οικονομικής και πάνω απ’ όλα στρατιωτικής εξάρτησης των κατεχομένων από αυτήν. Πάντα η βάση στρατηγικής πρόβλεψης σε μία επικείμενη πολιτική αλλαγή δεν είναι το τι λέει ο πολιτικός δρων αλλά το τι μπορεί να κάνει, στη βάση των πραγματικοτήτων που του επιβάλλει το πολιτικό περιβάλλον. Θα ήταν τουλάχιστον αφέλεια να πιστέψει κάποιος ότι μερικές χιλιάδες ψήφοι στην κατεχόμενη Κύπρο θα μπορούσαν να επιβάλουν αλλαγή τακτικής και στρατηγικής στην Τουρκία του Ερντογάν, ειδικώς σε μία περίοδο κατά την οποία η υπερεξάπλωση της εξωτερικής της πολιτικής ιεραρχεί υψηλότερα πολύ πιο σημαντικές προτεραιότητες απ’ ό,τι το Κυπριακό. Η Τουρκία θέλει κάποιον εντολοδόχο να συνομιλεί στο Κυπριακό με βάση τους δικούς της όρους και ο Ερχιουρμάν θα χορέψει σε αυτόν τον ρυθμό είτε το θέλει είτε όχι.

Ένα άλλο ουσιαστικό συμπέρασμα, στο οποίο καταλήγουμε από αυτήν την υπόθεση, είναι ότι αφ’ ης στιγμής η ελληνική πλευρά, στις προηγούμενες συνομιλίες, δέχθηκε να καταγραφεί «πρόοδος» στα κεφάλαια που αφορούν τη διζωνικότητα και την πολιτική ισότητα που ήταν πάγιες τουρκικές επιδιώξεις, θα βρεθεί σε εξαιρετικώς δύσκολη θέση όταν στη συνέχεια των συνομιλιών θα τεθούν κρίσιμα θέματα όπως είναι η ασφάλεια, οι εγγυήσεις, οι έποικοι κ.ά.

Επομένως, έχοντας αποσπάσει καθοριστικής σημασίας παραχωρήσεις, που ικανοποιούν σημαντικές στρατηγικές της επιδιώξεις, η Τουρκία εξασφαλίζει το πλεονέκτημα τακτικής να σκληρύνει και να χαλαρώνει τη στάση της στις διαπραγματεύσεις αναλόγως και να απαιτεί ακόμη περισσότερες υποχωρήσεις. Αυτόν τον ρόλο μπορεί να παίξει με μεγάλη επιτυχία ο «καλός» Ερχιουρμάν. Τότε η ελληνική πλευρά θα βρεθεί προ του εκβιαστικού διλήμματος να αποχωρήσει και να χρεωθεί το αδιέξοδο ή να παραμείνει σε μία διαδικασία εκφυλισμού των συνομιλιών έχοντας δώσει πολλά και χωρίς να λάβει τίποτα. Εις αμφότερες τις περιπτώσεις, η «ουδέτερη» Τουρκία θα βρίσκεται πλησίον ενός σημαντικού τακτικού στόχου. Να άρει το Κυπριακό οριστικώς ως βαρίδι από την εξωτερική της πολιτική και να το αποσυνδέσει από τις ευρωτουρκικές σχέσεις.

*Διευθυντής του Κυπριακού Κέντρου Μελετών (ΚΥ.ΚΕ.Μ.)