Σε ισχύ η οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς - Τι σημαίνει για την Κύπρο και τις συλλογικές διαπραγματεύσεις η απόφαση του ΔΕΕ

Σε απόφαση «σταθμό» προέβη το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) στις 11 Νοεμβρίου, το οποίο απέρριψε αίτημα της Δανίας για ακύρωση της Οδηγίας για θέσπιση επαρκούς κατώτατου μισθού, με τον Πρόεδρο του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου (ΠΔΣ), Μιχάλη Βορκά, να εκφράζει ικανοποίηση καθώς η απόφαση είναι υπέρ της αξιοπρεπούς διαβίωσης. Παράλληλα, ο οικονομολόγος Τάσος Γιασεμίδης επισημαίνει πως η Οδηγία αναφέρει ότι, κάθε κράτος-μέλος με ποσοστό κάλυψης από συλλογικές διαπραγματεύσεις κάτω του 80%, θα πρέπει να εφαρμόσει πλαίσιο με τους αναγκαίους πρόσφορους όρους, ώστε σταδιακά ν’ αυξηθούν. Το σχέδιο δράσης της Κύπρου, σύμφωνα με τον Υπουργό Εργασίας, Γιάννη Παναγιώτου, θα εκπονηθεί στο πρώτο τρίμηνο του 2026.

Υπενθυμίζεται ότι η Δανία προσέφυγε εναντίον της ευρωπαϊκής Οδηγίας, ζητώντας πλήρη ανατροπή, με το επιχείρημα ότι ο καθορισμός των μισθών εναπόκειται αποκλειστικά στο κάθε κράτος. Το ΔΕΕ αποφάσισε ότι η Οδηγία, που στοχεύει στον καθορισμό επαρκών κατώτατων μισθών αλλά και την προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, παραμένει σε ισχύ, εκτός από δύο διατάξεις. Η πρώτη αφορά στον καθορισμό κριτηρίων σχετικά με τον τρόπο καθορισμού του επαρκούς κατώτατου μισθού. Η δεύτερη διάταξη που αφαιρέθηκε, είναι αυτή που αποσκοπούσε στην αποτροπή της μείωσης του νόμιμου κατώτατου μισθού σε χώρες όπου αυτός αναπροσαρμόζεται αυτόματα.

Ικανοποίηση Μιχάλη Βορκά: Προς την κατεύθυνση εξάλειψης ανισοτήτων

«Μόνο ικανοποίηση θα μπορούσε να προσδώσει η πρόσφατη απόφαση του ΔΕΕ, με την οποία επιβεβαιώθηκε η νομιμότητα της Οδηγίας, η οποία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να ορίζουν επαρκή κατώτατο μισθό», υπογράμμισε ο Πρόεδρος του ΠΔΣ, Μιχάλης Βορκάς, στη «Σ».

Εξήγησε ότι το Δικαστήριο ενθαρρύνει ουσιαστικά τον συλλογικό διάλογο και τη διαπραγμάτευση μεταξύ των κοινωνικών εταίρων προς την κατεύθυνση της εξάλειψης της ανισότητας, του χάσματος μεταξύ φτωχών και πλουσίων στο υπέρτατο αγαθό, αξιοπρεπούς τουλάχιστον διαβίωσης.

«Δεν νοείται στις χώρες της Ε.Ε., στον Οργανισμό δηλαδή που έχει ως στόχο την κοινή οικονομική ανάπτυξη και ευημερία, να μην υπάρχει μέριμνα των κρατών-μελών στο στοιχειώδες που είναι η ευημερία των πολιτών τους και η αξιοπρεπής διαβίωσή τους. Σε αυτό αναμένεται η προσπάθεια όλων, χωρίς υπεκφυγές, με ένα κοινό όραμα, όλοι ν’ αντιμετωπίζονται ίσα και να διαβιούν σε πολιτισμένα επίπεδα, όχι μόνο σε κρατικό, αλλά γενικότερα σε Ενωσιακό επίπεδο», τόνισε ο κ. Βορκάς.

Τάσος Γιασεμίδης: Μέτρο πίεσης για τις χώρες που δεν έχουν κατώτατο μισθό

Ο οικονομολόγος Τάσος Γιασεμίδης, κληθείς από τη «Σ» να σχολιάσει, υπέδειξε ότι η απόφαση επιβεβαιώνει τη νομική ισχύ της Οδηγίας που αφορά τη θέσπιση μέτρων για προώθηση του κατώτατο μισθού και την προώθηση της σύναψης συλλογικών συμβάσεων.

«Λαμβάνοντας υπόψη και το λεκτικό της προσυμφωνίας για την ΑΤΑ, οι λέξεις που χρησιμοποιούνται έχουν τη δική τους σημασία», είπε, μεταξύ άλλων.

Εξήγησε ότι η Οδηγία αναφέρεται στο γεγονός ότι κάθε κράτος με ποσοστό κάλυψης από συλλογικές διαπραγματεύσεις κάτω του 80% θα πρέπει να θεσπίσει μέτρα με σκοπό την ενίσχυσή τους. Ειδικότερα, θα πρέπει να θεσπίσει πλαίσιο με τους αναγκαίους πρόσφορους όρους για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και να καταρτίσει σχέδιο δράσης για την προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, ώστε σταδιακά ν’ αυξηθεί το ποσοστό κάλυψης από συλλογικές διαπραγματεύσεις.

«Προκειμένου να γίνει σεβαστή η αυτονομία των κοινωνικών εταίρων, η οποία περιλαμβάνει το δικαίωμά τους σε συλλογικές διαπραγματεύσεις και αποκλείει οποιαδήποτε υποχρέωση σύναψης συλλογικών συμβάσεων, το κατώτατο όριο του 80% της κάλυψης από συλλογικές διαπραγματεύσεις θα πρέπει να νοείται μόνο ως δείκτης που ενεργοποιεί την υποχρέωση κατάρτισης σχεδίου δράσης. H Οδηγία συνεχίζει αναφέροντας ότι απαιτούνται καλά σχεδιασμένοι κανόνες, διαδικασίες και αποτελεσματικές πρακτικές για τον καθορισμό και την επικαιροποίηση των νόμιμων κατώτατων μισθών, ώστε να επιτυγχάνονται επαρκείς κατώτατοι μισθοί, ενώ παράλληλα θα διασφαλίζονται οι υφιστάμενες και θα δημιουργούνται νέες ευκαιρίες απασχόλησης, οι ίσοι όροι ανταγωνισμού και η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των πολύ μικρών, των μικρών και των μεσαίων επιχειρήσεων», εξήγησε περαιτέρω.

«Πλέον για τα δύο τελευταία υπάρχει η προσυμφωνία μεταξύ των εργοδοτικών οργανώσεων και των συντεχνιών, ενώ στο διάταγμα για τον κατώτατο μισθό υπάρχει συγκεκριμένος μηχανισμός αναπροσαρμογής του», πρόσθεσε.

Τι σημαίνει για την Κύπρο

Σε σχέση με τη δική του ανάγνωση, ο Τάσος Γιασεμίδης ανέφερε ότι η απόφαση για χώρες που δεν έχουν θεσμοθετήσει μηχανισμούς στις εργασιακές σχέσεις και τον κατώτατο μισθό, αποτελεί μέτρο πίεσης προς αυτήν την κατεύθυνση.

«Όσον αφορά την Κύπρο και λαμβάνοντας υπόψη την τελευταία προσυμφωνία για την ΑΤΑ και την παρουσία συγκεκριμένων διευθετήσεων όπως ο Κώδικας Βιομηχανικών Σχέσεων, ο Νόμος για την Αναγνώριση των Συνδικαλιστικών Οργανώσεων, ο περί Συντεχνιών Νόμος και το διάταγμα για τον κατώτατο μισθό δεν αναμένεται να έχει σημαντικό αντίκτυπο. Γίνονται προσπάθειες για επέκταση των συλλογικών συμβάσεων μέσα από τον κοινωνικό διάλογο και τώρα στη συζήτηση μπαίνουν και τα κυβερνητικά κίνητρα», ανέφερε.

«Αναμένουμε να δούμε πού θα καταλήξουν οι συζητήσεις για κάλυψη άλλων κλάδων»

Ερωτηθείς αν η συγκεκριμένη εξέλιξη μπορεί να σημαίνει κάτι στη διαπραγματευτική ισχύ των συντεχνιών και των εργοδοτικών οργανώσεων, ο κ. Γιασεμίδης απάντησε ότι δεν θεωρεί ότι αλλάζει κάτι σημαντικά.

«Δεν θεωρώ ότι αλλάζει σημαντικά την ισχύ κάποιας από τις δύο πλευρές λαμβάνοντας υπόψη και τις συζητήσεις που υπήρξαν για την κατάληξη σε συμφωνία για την ΑΤΑ. Υπάρχει κοινωνικός διάλογος σε συγκεκριμένους τομείς που καλύπτουν σημαντικό μέρος των εργαζομένων, υπάρχουν συλλογικές συμβάσεις, οπότε αναμένουμε να δούμε πού θα καταλήξουν οι περαιτέρω συζητήσεις όσον αφορά την κάλυψη άλλων κλάδων. Πάντως η ΑΤΑ, πέρα από την υιοθέτησή της στον κατώτατο μισθό, δεν επεκτείνεται σε νέες επαγγελματικές κατηγορίες συμπολιτών μας», είπε συγκεκριμένα.

Ερωτηθείς πώς η απόφαση ενδέχεται να επηρεάσει τη συζήτηση για τον κατώτατο μισθό, δεδομένου ότι η συμφωνία για την ΑΤΑ έχει ήδη υπογραφεί και ότι το νέο διάταγμα για τον κατώτατο μισθό θα τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2026, ο κ. Γιασεμίδης υπογράμμισε: «Υπάρχει το δεδομένο της αναπροσαρμογής του κατώτατου μισθού ανάλογα με τον πληθωρισμό. Η απόφαση σημειώνει ότι η αναπροσαρμογή δύναται να είναι προς τα κάτω στις περιπτώσεις αρνητικού πληθωρισμού. Οπότε περισσότερο η συζήτηση θα αφορά την πορεία της οικονομίας, τη μισθοδοσία γενικότερα, το κόστος ζωής και το ελάχιστο καθαρό εισόδημα όσον αφορά τη διαβίωση των πολιτών, όπως άλλωστε αναφέρεται και στο διάταγμα, παρά στη συγκεκριμένη απόφαση ή Οδηγία».

Γιάννης Παναγιώτου: Το πρώτο τρίμηνο του 2026 το Σχέδιο Δράσης

Η εκπόνηση του σχεδίου δράσης για την Κύπρο για επέκταση των συλλογικών συμβάσεων βρίσκεται σε εξέλιξη, όπως ανέφερε ο Υπουργός Εργασίας Γιάννης Παναγιώτου στην εκπομπή «Μεσημέρι και Κάτι» του «Σίγμα» (14/11).

Ο Υπουργός ανέφερε ότι είναι σαφές πως το 80%, στο οποίο γίνεται αναφορά, αποτελεί τον δείκτη ο οποίοε ενεργοποιεί την υποχρέωση των κρατών-μελών που δεν φτάνουν αυτό το επίπεδο να εκπονήσουν σχέδιο δράσης για την επέκταση της συλλογικής διαπραγμάτευσης.

«Στη δική μας περίπτωση θα ολοκληρωθεί σύμφωνα με τον σχεδιασμό μας κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026», είπε.

Προς αύξηση του κατώτατου μισθού

Ταυτόχρονα, ο Υπουργός Εργασίας, Γιάννης Παναγιώτου, εξέφρασε πρόθεση για αύξηση του κατώτατου μισθού στην Κύπρο, που σήμερα είναι στα €1000.

Διευκρίνισε ότι για τη λήψη της τελικής απόφασης από το Υπουργείο Εργασίας, για τη σύνταξη του διατάγματος που θα κατατεθεί στο Υπουργικό Συμβούλιο, προνοείται η λειτουργία συμβουλευτικής επιτροπής με τριμερή χαρακτήρα, η οποία έχει συσταθεί και θα συγκληθεί εντός των επόμενων ημερών.

«Εφόσον η πορεία των μισθολογικών απολαβών κατά την τελευταία διετία σε σχέση με το ύψος του μέσου και του διάμεσου μισθού είναι θετική, έχουμε στην αγορά εργασίας συνθήκες πλήρους απασχόλησης και η αναπτυξιακή πορεία της οικονομίας συνεχίζεται, αναμένεται ότι ο κατώτατος μισθός σίγουρα δεν θα μειωθεί και δεν θα μείνει στατικός», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Επανέλαβε, δε, ότι τα €1000 δεν μπορούν να καταστούν «καλός» ή αξιοπρεπής μισθός.

«Ο κατώτατος μισθός είναι ο χειρότερος μισθός και τον καταβάλλουν οι εργοδότες οι οποίοι επιλέγουν το πιο χαμηλό σημείο που επιτρέπει η νομοθεσία», ανέφερε.

Ανδρέας Μάτσας: Ο αγώνας για δίκαιες αμοιβές συνεχίζεται

Αμέσως μετά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου (11/11), ο Γενικός Γραμματέας της ΣΕΚ, Ανδρέας Μάτσας, σε δηλώσεις του, χαιρέτισε την απόφαση και έστειλε μήνυμα ότι ο αγώνας για δίκαιες αμοιβές στην Ευρώπη συνεχίζεται σε σταθερό νομικό έδαφος. Ανέφερε ότι η απόφαση επιβεβαιώνει την αναγκαιότητα εφαρμογής των προνοιών της Οδηγίας για την επάρκεια των μισθών, προς ενίσχυση της αξιοπρέπειας και της ποιότητας στην εργασία μέσα από τις συλλογικές συμβάσεις.

«Απόφαση η οποία δικαιώνει την πολιτική επιλογή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και την προσδοκία του συνδικαλιστικού κινήματος, έτσι ώστε οι πρόνοιες της Οδηγίας να μπορέσουν να οδηγήσουν σε βελτίωση των όρων απασχόλησης, του ύψους των μισθών», τόνισε ο κ. Μάτσας.

Κάλεσε επίσης την Κυβέρνηση ν’ αξιοποιήσει την απόφαση και να καταθέσει στη Βουλή νομοσχέδιο που θα ενσωματώνει στο κυπριακό δίκαιο τις πρόνοιες της Οδηγίας.

Σε ανακοίνωση, που ακολούθησε, αναφέρεται ότι το Δικαστήριο επικύρωσε όλα τα μέτρα που προωθούν τη συλλογική διαπραγμάτευση και υποχρεώνουν τα κράτη-μέλη να καταρτίσουν εθνικά σχέδια δράσης για την αύξηση της κάλυψής της.

«Αν και ακύρωσε το άρθρο 5(2), που περιείχε τα αναλυτικά κριτήρια για την επάρκεια των κατώτατων μισθών, διατήρησε τα υπόλοιπα άρθρα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ορίζουν τα όρια ‘‘αξιοπρεπούς διαβίωσης’’ (50% του διάμεσου και 60% του μέσου μισθού)».

Η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ETUC), στην οποία ανήκει η ΣΕΚ, κάλεσε τα κράτη-μέλη να σταματήσουν την τακτική του «περιμένουμε και βλέπουμε» και να προχωρήσουν στην πλήρη εφαρμογή της Οδηγίας.

OEB-KEBE: «Δεν είναι υποχρεωτική η επέκταση των συλλογικών συμβάσεων»

Οι εργοδοτικές οργανώσεις, ΟΕΒ και ΚΕΒΕ, σε ξεχωριστές ανακοινώσεις, αναφέρουν ότι το ΔΕΕ ξεκαθάρισε πως τα κράτη-μέλη δεν είναι υποχρεωμένα να επιβάλουν την επέκταση των συλλογικών συμβάσεων.

Συγκεκριμένα, η ΟΕΒ αναφέρει ότι το ΔΕΕ αποφάσισε πως η Οδηγία είναι έγκυρη, ακυρώνοντας όμως δύο από τις διατάξεις της επειδή ισοδυναμούν με άμεση παρέμβαση του δικαίου της Ε.Ε. στον καθορισμό της αμοιβής.

«Διαγράφονται από την Οδηγία τα Κριτήρια που πρέπει να λαμβάνουν υπόψη για αναθεώρηση των εθνικών κατώτατων μισθών και τα οποία αφορούν την αγοραστική δύναμη των κατώτατων μισθών, το κόστος διαβίωσης, το γενικό επίπεδο των μισθών, τον ρυθμό αύξησης των μισθών. Δεύτερο, καταργείται η απαγόρευση μείωσης των εθνικών κατώτατων μισθών στα κράτη-μέλη που εφαρμόζουν αυτόματο μηχανισμό τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των κατώτατων μισθών. Δηλαδή, επιτρέπεται να μειώνεται κιόλας ο κατώτατος αν συνδέεται με ΑΤΑ και ο πληθωρισμός είναι αρνητικός», αναφέρει η ΟΕΒ.

Το ΚΕΒΕ σημειώνει ότι το Δικαστήριο έκανε σαφές πως «δεν υποχρεώνονται τα κράτη να επιβάλουν την επέκταση των συλλογικών συμβάσεων, όπως ισχυρίζονται οι συντεχνίες. Η Οδηγία απαιτεί την ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου αλλά δεν παραβιάζει την ελευθερία των μερών να μην συμβάλλονται ή να καθορίζουν μόνα τους τους όρους».