Η επιλογή της Τουρκίας από τον Κουτσιούκ στον Ντενκτάς

Στις 8 Φεβρουαρίου του 1973 ήταν προγραμματισμένες εκλογές στην τουρκική κοινότητα Κύπρου για την ανάδειξη Aντιπροέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, παρά το ότι οι Τούρκοι είχαν ήδη αποχωρήσει από το 1963 από την Κυβέρνηση. Εκείνες οι εκλογές αποτελούν άλλη μια ηχηρή απόδειξη της καθοριστικής παρεμβάσεως της Τουρκίας προκειμένου να ελέγχει τις επιλογές της τουρκικής κοινότητας της Κύπρου. Στην Τουρκία, τόσο το Υπουργείο Εξωτερικών όσο και το Γραφείο Ειδικού Πολέμου θεωρούσαν ότι ο τότε Αντιπρόεδρος Φαζίλ Κουτσιούκ ολοκλήρωσε την αποστολή του και ότι θα έπρεπε να παραχωρήσει τη θέση του στον σκληρό Ραούφ Ντενκτάς, ο οποίος ήταν το χρήσιμο εργαλείο για τους στρατηγικούς στόχους της Άγκυρας εκείνη την εποχή.

Ο τότε επικεφαλής του Γραφείου Ειδικού Πολέμου (1971-1974), ταξίαρχος Κεμάλ Γιαμάκ (μετέπειτα αρχηγός του Στρατού Ξηράς), ο οποίος χειρίζετο, μεταξύ άλλων, την ΤΜΤ στην Κύπρο, εξέδωσε πριν από τον θάνατό του (2009), εν είδει πολιτικής παρεμβάσεως στην τουρκική πολιτική ζωή, τα απομνημονεύματά του με τίτλο «Ίχνη που Έμειναν στη Σκιά και Εμείς που Επισκιαστήκαμε» (Gölgede Kalan İzler ve Gölgeleşen Bizler, Doğan Kitap, 2006).

Στα πολλά ενδιαφέροντα που αναφέρει για την εμπλοκή του στις εξελίξεις στο Κυπριακό είναι η απόφαση του τουρκικού βαθέος κράτους ν’ αντικαταστήσει τον τότε Αντιπρόεδρο της Κύπρου Φαζίλ Κουτσιούκ με τον Ραούφ Ντενκτάς.

Στη σελίδα 261 των απομνημονευμάτων ο Γιαμάκ αφηγείται: «Πλησίαζαν οι εκλογές για την ανάδειξη ηγεσίας της Κύπρου (1973). Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι ο Δρ Κουτσιούκ πρέπει ν’ αποχωρήσει και ν’ αντικατασταθεί από τον κύριο Ντενκτάς. Σ’ αυτό συμφωνούσαμε τόσο εμείς εξ ονόματος της ΤΜΤ, όσο και το Υπουργείο Εξωτερικών. Ιδιαίτερα, εκείνη την περίοδο ήταν αδύνατον να κερδίσει τις εκλογές ένας υποψήφιος τον οποίον δεν υποστήριζε η ΤΜΤ. Ο μακαρίτης ο Κουτσιούκ είχε έλθει τότε στην Άγκυρα. Δεν ξέρω ποιους είδε και τι συζήτησε μαζί τους. Κατά τη δεύτερη ημέρα ήλθε στο Γραφείο Ειδικού Πολέμου να με επισκεφθεί. Αντικείμενο της επίσκεψης ήταν η υποψηφιότητά του στις εκλογές. Ήθελε πολύ να είναι και πάλι ηγέτης της κοινότητας. Ανέφερε τους λόγους γι’ αυτό, λέγοντας ότι υπέμεινε πολλά και ‘‘ζητούσε ακόμα μία θητεία’’. Απ’ ό,τι είχα καταλάβει εκ των συζητήσεων, το Υπουργείο Εξωτερικών έριχνε το βάρος της αποφάσεως σ’ εμάς, στο Γενικό Επιτελείο Στρατού. Εγώ έκανα την εισήγησή μου, το επιτελείο έλαβε την απόφασή του και ετοιμαστήκαμε για τη συνάντηση. Εγώ συμφωνούσα με όσα έλεγε ο μακαρίτης ο Κουτσιούκ, γνώριζα καλά τις υπηρεσίες που προσέφερε και τονίζοντας ότι πιθανώς να είναι βάσιμοι οι λόγοι που επικαλείτο, του έλεγα:

«Ήλθε ο καιρός αλλαγής φρουράς, το όνομά σας αποτελεί τη σημαία του αγώνα. Αποσυρθείτε κρατώντας την ψηλά και δώστε μία ευκαιρία στον Ντενκτάς. Εσείς γνωρίζετε καλύτερα και από πιο κοντά την αξία του και γνωρίζω ότι τον εγκρίνετε. Οι εκλογές πρέπει να διεξαχθούν χωρίς ταραχές. Σε τελική ανάλυση, η κοινότητα πρέπει να είναι συσπειρωμένη σαν γροθιά γύρω από τον ηγέτη της. Δείξτε αυτή την ανωτερότητα».

Συνεχίζει ο Γιαμάκ: «Αυτή μας η αντιπαράθεση επιχειρημάτων κράτησε τέσσερεις ολόκληρες ώρες, κατά τη διάρκεια των οποίων ο μακαρίτης κάπνισε δύο πακέτα τσιγάρα και ήπιε γύρω στα είκοσι φλιτζάνια τσάι και καφέ. Τελικώς έκανε μία ερώτηση: «Κι αν παρ’ όλα αυτά αποφασίσω να συμμετάσχω στις εκλογές, τι θα γίνει;». Του απήντησα «το πιο πιθανό είναι ότι δεν θα κερδίσετε. Αυτό δείχνει και το κλίμα», και προσέθεσα: «Αξιότιμε κύριε Κουτσιούκ, το αν θα αποχωρήσετε ως ένας ηγέτης που οικειοθελώς μεταβιβάζει τα καθήκοντά του στον αρχηγό της κοινότητας ή ως ένας ηγέτης που συμμετείχε στις εκλογές και δεν μπόρεσε να εκλεγεί, αυτό εξαρτάται από το τι επιλέγετε και υιοθετείτε. Η επιλογή είναι δική σας». Αφού άρχισα πλέον ν’ αντιλαμβάνομαι τους δισταγμούς του, συνέχισα: «Η κοινότητά σας θα σας αναγνωρίζει πάντοτε ως τον μπροστάρη του αγώνα και θα τρέφει πάντοτε αισθήματα σεβασμού και ευγνωμοσύνης προς εσάς. Τόσο στην Τουρκία, όσο και στην Κύπρο η αξιοσέβαστη θέση σας θα τηρηθεί με σχολαστικότητα. Σας παρακαλώ, μην κηλιδώσετε αυτή σας την εικόνα». Ο μακαρίτης σκέφτηκε λίγο ακόμα και έπειτα, δείχνοντας ανακουφισμένος, απήντησε: «Εντάξει, στρατηγέ μου, κατάλαβα. Μάλλον η απόφασις είναι ειλημμένη επ’ αυτού του θέματος. Πιστεύω ότι κι εγώ πρέπει να την αποδεχθώ. Δεν θα συμμετάσχω στις εκλογές. Παράγγειλέ μου, τώρα, τον τελευταίο καφέ, να τον πιω και να φύγω».

Στις εκλογές των Τούρκων της Κύπρου του 1973 για την ανάδειξη Αντιπροέδρου της Δημοκρατίας, ο Κουτσιούκ δεν κατήλθε ως υποψήφιος. Επεδίωξε όμως ο Μιτχάτ Αχμέτ Μπερμπέρογλου να κατέλθει ως ανθυποψήφιος του Ντενκτάς. Μετά την επιλογή της Άγκυρας να στηρίξει τον Ντενκτάς, ασκήθηκαν τρομερές πιέσεις πάνω στον Μπερμπέρογλου, τόσο από την ΤΜΤ, όσο και από τους Τούρκους στρατιωτικούς στην Κύπρο. Ο Μπερμπέρογλου εκλήθη στην τουρκική πρεσβεία για υποδείξεις από τον Τούρκο στρατιωτικό διοικητή, ο οποίος, προτάσσοντας εναντίον του όπλο, τον απείλησε ευθέως να μην κατέλθει στις εκλογές. Παρόλες τις απειλές, ο Μπερμπέρογλου επέμεινε στην αρχική του απόφαση. Το Γραφείο Ειδικού Πολέμου διέταξε να τεθεί υπό κατ’ οίκον περιορισμό και έτσι εξηναγκάσθη σε εγκατάλειψη της αρχικής του αποφάσεως. Ο Ντενκτάς ήταν, πλέον, ελέω Τουρκίας, «αδιαφιλονίκητος». Τα συμπεράσματα δικά σας!