Συμφωνία ΑΟΖ Κύπρου-Λιβάνου: Ιστορικής σημασίας επιτυχία

Η υπογραφή της συμφωνίας οριοθέτησης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) μεταξύ Κύπρου και Λιβάνου αποτελεί σημαντική και ιστορική επιτυχία για την κυπριακή εξωτερική πολιτική και τη θέση της χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Kυβέρνηση και προσωπικά ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας προβάλλουν δίκαια αυτήν την εξέλιξη ως απόδειξη στρατηγικής ικανότητας, διπλωματικής δεινότητας και αποφασιστικότητας. Και τούτο, γιατί η ολοκλήρωση αυτής της συμφωνίας δεν ήταν απλή διαδικασία, αλλά αποτελεσματική αξιοποίηση πολυετών διαπραγματεύσεων σε ένα πολύπλοκο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Η ιστορία της συμφωνίας ΑΟΖ μεταξύ Κύπρου και Λιβάνου ξεκινά το 2007, με την πρώτη υπογραφή, που έθεσε τις βάσεις για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών των δύο χωρών. Παρά τη σημασία της, η επικύρωσή της είχε καθυστερήσει, όχι λόγω αδράνειας των κυπριακών κυβερνήσεων, αλλά λόγω εξωτερικών παραγόντων που δεν εξαρτιόνταν από την Κύπρο. Συγκεκριμένα, η υπογραφή της συμφωνίας Κύπρου-Ισραήλ το 2010 δημιούργησε ζητήματα συντεταγμένων για τη θαλάσσια περιοχή που αφορούσε τον Λίβανο. Ο Λίβανος εξέφρασε γραπτώς τις ενστάσεις του στον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, με αποτέλεσμα το κοινοβούλιό του να παγώσει την επικύρωση της συμφωνίας με την Κύπρο. Η επίλυση αυτής της διαφοράς απαιτούσε την παρέμβαση διεθνών παραγόντων και την εξεύρεση συμβιβαστικής λύσης μεταξύ Λιβάνου και Ισραήλ, διαδικασία που ολοκληρώθηκε μόλις τον Οκτώβριο του 2022.

Είναι σε αυτό το πλαίσιο που αναδεικνύεται η καθοριστική συμβολή της σημερινής κυπριακής Κυβέρνησης. Η Κυβέρνηση έθεσε ως προτεραιότητα την αξιοποίηση των ευκαιριών που δημιουργούσε η επίλυση της διαφοράς Ισραήλ-Λιβάνου και εργάστηκε εντατικά, ώστε οι διαπραγματεύσεις Κύπρου-Λιβάνου να προχωρήσουν με ταχύτητα και αποτελεσματικότητα. Η στρατηγική προσέγγισή της ήταν πολυδιάστατη, με βασικούς πυλώνες τον συντονισμό με διεθνείς φορείς, κυρίως τις ΗΠΑ, τη διασφάλιση τεχνικής και νομικής επάρκειας για την τροποποίηση της αρχικής συμφωνίας, την επίλυση θεμάτων που θα μπορούσαν να καθυστερήσουν περαιτέρω τη διαδικασία, και την προσωπική φιλία μεταξύ των προέδρων των δύο χωρών. Αυτή η ενεργητική και προσανατολισμένη στην ουσία προσέγγιση επέτρεψε την επιτυχή ολοκλήρωση της συμφωνίας μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά την επίλυση της διαφοράς Ισραήλ-Λιβάνου.

Η συμφωνία, που υπεγράφη μεταξύ Κύπρου και Λιβάνου, δεν αφορά μόνο την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών. Προβλέπει επίσης συνεργασίες σε τομείς ενέργειας και υποδομών, ανοίγοντας προοπτικές για την ανάπτυξη των κοιτασμάτων φυσικού αερίου και τη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας της περιοχής. Η στρατηγική σημασία αυτής της συνεργασίας είναι τεράστια, καθώς δημιουργεί σταθερό πλαίσιο για περιφερειακές επενδύσεις και τεχνολογική συνεργασία, μειώνει τις ενδεχόμενες γεωπολιτικές εντάσεις και ενισχύει τη θέση της Κύπρου σε μια περιοχή με υψηλή γεωστρατηγική σημασία.

Αυτό που διαφοροποιεί τη σημερινή Κυβέρνηση είναι ο συνδυασμός αποφασιστικότητας και επαγγελματισμού στη διαχείριση πολύπλοκων διεθνών διαπραγματεύσεων. Σε αντίθεση με προηγούμενες προσπάθειες, όπου οι διαπραγματεύσεις παρέμεναν στάσιμες λόγω εξωτερικών συγκρούσεων, η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη αξιοποίησε κάθε παράθυρο ευκαιρίας, προετοίμασε τεχνικά και νομικά τα έγγραφα, διασφάλισε την ομοφωνία των εμπλεκόμενων φορέων και προώθησε τις διαδικασίες με ταχύτητα και συνέπεια. Η επίτευξη αυτού του αποτελέσματος εντός περιορισμένων χρονικών ορίων είναι αναμφισβήτητα δείγμα υψηλής πολιτικής και διπλωματικής ικανότητας.

Ο χειρισμός των διαδικασιών από την Κυβέρνηση ήταν πολλαπλός. Παράλληλα με τις διμερείς διαπραγματεύσεις, εξασφάλισε την ενεργό συμμετοχή διεθνών παρατηρητών, συνεργάστηκε με τεχνοκρατικές ομάδες για την ακριβή καταγραφή των συντεταγμένων, διαχειρίστηκε με ευαισθησία τις δημόσιες προσδοκίες, προβάλλοντας την ανάγκη για εθνική συναίνεση και σταθερότητα στην περιοχή, και έκτισε εποικοδομητικά στην προσωπική του φιλία με τον Πρόεδρο του Λιβάνου. Η ικανότητα του Προέδρου της Δημοκρατίας να συνδυάζει πολιτική ηγεσία, τεχνική διπλωματία και διαπροσωπικές σχέσεις, σε μια κρίσιμη συγκυρία για την Ανατολική Μεσόγειο, αποδεικνύει ότι η υπογραφή της συμφωνίας δεν ήταν απλώς τυπική διαδικασία, αλλά αποτέλεσμα στοχευμένης πολιτικής δράσης.

Διεθνείς παρατηρητές υπογραμμίζουν ότι η συμφωνία αυτή αποτελεί υπόδειγμα επιτυχημένης διπλωματικής στρατηγικής σε μια περιοχή με πολυετείς και σύνθετες γεωπολιτικές προκλήσεις. Η ολοκλήρωσή της αποδεικνύει ότι η Κύπρος μπορεί να λειτουργεί αποτελεσματικά στο διεθνές περιβάλλον, να προστατεύει τα εθνικά της συμφέροντα και ν’ αξιοποιεί τις ευκαιρίες για οικονομική ανάπτυξη και ενεργειακή ασφάλεια. Η Κυβέρνηση πέτυχε να μετατρέψει μια δεκαετή καθυστέρηση σε θετικό αποτέλεσμα μέσα από αποφασιστική ηγεσία και στρατηγική αντίληψη.

Η σημασία της συμφωνίας δεν περιορίζεται μόνο στην ενεργειακή διάσταση. Η σταθεροποίηση των ορίων ΑΟΖ δημιουργεί προϋποθέσεις για μελλοντική περιφερειακή συνεργασία, προσφέρει ασφάλεια για επενδύσεις και ενισχύει τη γεωπολιτική θέση της Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, στέλνει ένα σαφές μήνυμα προς τους διεθνείς επενδυτές ότι η Κύπρος μπορεί να λειτουργεί με σταθερότητα και αποφασιστικότητα, διασφαλίζοντας τη νομιμότητα και τη σαφήνεια στις συμφωνίες της.

Η Κυβέρνηση δεν επιχείρησε να μειώσει τη σημασία προηγούμενων προσπαθειών, αλλά επικεντρώθηκε στην τελική φάση, όπου η πολιτική αποφασιστικότητα και η ταχύτητα της διαπραγμάτευσης ήταν κρίσιμες. Η ικανότητά της να κλείσει μια συμφωνία σε σύντομο χρονικό διάστημα, αξιοποιώντας γεωπολιτικές εξελίξεις και λύσεις που είχαν ήδη διαμορφωθεί, δείχνει ότι διαθέτει την αναγκαία στρατηγική σκέψη και διπλωματική τεχνογνωσία. Πέραν τούτου, η υπογραφή της συμφωνίας ΑΟΖ Κύπρου-Λιβάνου αναδεικνύει επίσης την ικανότητα της χώρας να λειτουργεί ως αξιόπιστος και αποτελεσματικός εταίρος στην περιοχή. Η πρόνοια για συνεργασία σε τομείς ενέργειας, η διασφάλιση δικαιωμάτων για την εκμετάλλευση φυσικών πόρων και η στρατηγική διαχείριση πολύπλοκων διεθνών σχέσεων δείχνουν ότι η Κύπρος μπορεί να διεκδικεί ενεργό ρόλο στις περιφερειακές εξελίξεις. Σε πολιτικό επίπεδο, η υπογραφή της συμφωνίας αποτελεί, επίσης, ισχυρό μήνυμα προς την κοινή γνώμη. Η Κυβέρνηση κατόρθωσε να μετατρέψει ένα πολυετές και περίπλοκο διπλωματικό ζήτημα σε απτό αποτέλεσμα, παρουσιάζοντας μια εθνικά σημαντική επιτυχία η οποία αποδεικνύει την αποτελεσματικότητα της πολιτικής ηγεσίας, που έδειξε ότι λειτουργεί με σχεδιασμό και στρατηγική αντίληψη, προσφέροντας σταθερότητα και αποτελέσματα σε κρίσιμα εθνικά θέματα.

Συμπερασματικά, η συμφωνία Κύπρου-Λιβάνου για την οριοθέτηση ΑΟΖ και τη συνεργασία σε ενεργειακά θέματα δεν είναι μόνο αποτέλεσμα διεθνών εξελίξεων, αλλά κυρίως απόδειξη ικανότητας ώστε πολύπλοκες προκλήσεις να μετατρέπονται σε εθνικά επιτεύγματα. Η ταχύτητα και αποτελεσματικότητα με τις οποίες ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις, η στρατηγική αξιοποίηση γεωπολιτικών εξελίξεων και διεθνών συμφωνιών, και η διπλωματική δεξιοτεχνία που επιδείχθηκε τεκμηριώνουν με σαφήνεια ότι η σημερινή ηγεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας ολοκλήρωσε και πέτυχε μια ιστορική διακρατική συμφωνία. Η Κυπριακή Δημοκρατία, με την υπογραφή της συμφωνίας, ενίσχυσε τη γεωπολιτική της θέση στην Ανατολική Μεσόγειο, άνοιξε δρόμους για συνεργασίες και επενδύσεις, και έστειλε μήνυμα αποφασιστικότητας και στρατηγικής ωριμότητας με πολλούς αποδέκτες.

*Καθηγητής-Ανθρωπολόγος, πρώην Πρύτανης