«Είθισται» η παιδεία να προχωρά με σεβασμό και θεσμική συνέπεια…

Είθισται, όταν συζητούμε για τη δημόσια εκπαίδευση, να αναφερόμαστε σε έναν ζωντανό οργανισμό που στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: το Υπουργείο Παιδείας, τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς. Η ισορροπία ανάμεσα σε αυτούς αποτελεί βασική προϋπόθεση για την εύρυθμη λειτουργία του σχολείου και την ποιότητα της μάθησης. Ωστόσο, σε περιόδους έντασης, συχνά παρατηρούνται παρεμβάσεις που δεν ευνοούν τον διάλογο ούτε ενισχύουν την εμπιστοσύνη, αλλά τροφοδοτούν διχασμό. Το ζητούμενο παραμένει: η παιδεία χρειάζεται συνεννόηση, όχι επιβολή.

Οι μονομερείς αποφάσεις δεν υποκαθιστούν τον διάλογο

Είθισται να αποκαλούμε διάλογο την ουσιαστική ανταλλαγή επιχειρημάτων και όχι την απλή ανακοίνωση αποφάσεων. Όταν παρουσιάζονται οι μονομερείς επιλογές ως «αναγκαίες μεταρρυθμίσεις», ενώ οι τεκμηριωμένες επιφυλάξεις των εκπαιδευτικών βαφτίζονται «ανευθυνότητα», τότε το σχολείο μετατρέπεται σε χώρο επιβολής αντί συνεργασίας. Η δημοκρατική παιδεία απαιτεί ακρόαση, όχι υπέρβαση διαδικασιών.

Ο εκπαιδευτικός δεν είναι αναλώσιμος

Είθισται να αντιμετωπίζουμε τον εκπαιδευτικό ως πυρήνα της μαθησιακής διαδικασίας. Όταν, όμως, αναπτύσσονται αντιλήψεις που αντιμετωπίζουν το σχολείο ως μηχανισμό που «θα συνεχίσει με άλλους τρόπους» ή που θεωρούν ότι ο εκπαιδευτικός μπορεί εύκολα να αντικατασταθεί, ακυρώνεται ο παιδαγωγικός χαρακτήρας της εκπαίδευσης. Η γνώση, η φροντίδα και η σχέση με τα παιδιά δεν προσφέρονται από εφεδρικά σχήματα – προσφέρονται από ανθρώπους που υπηρετούν την αποστολή τους καθημερινά.

Το δικαίωμα στην απεργία είναι θεμέλιο της δημοκρατίας

Είθισται να υπερασπιζόμαστε το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα στην απεργία, αναγνωρίζοντάς το ως έσχατο μέσο όταν ο διάλογος έχει εξαντληθεί. Πρακτικές που στοχεύουν στη διάσπαση, όπως επιμονή σε καταγραφές παρουσιών ή «υπενθυμίσεις» για το αυτονόητο, δεν ενισχύουν την ενημέρωση· καλλιεργούν φόβο και καχυποψία. Αυτές οι τακτικές δεν προωθούν τη συναίνεση που τόσο χρειάζεται η εκπαίδευση.

Αποδυνάμωση της απεργίας: μια επικίνδυνη ολίσθηση

Είθισται να απορρίπτουμε προτάσεις που ακυρώνουν στην πράξη το δικαίωμα των εργαζομένων στη συλλογική διεκδίκηση. Ιδέες όπως η αντικατάσταση απεργών ή η εργοδότηση «προσωπικού φύλαξης» υπονομεύουν τις θεσμικές διαδικασίες, εκπέμπουν το μήνυμα ότι οι εκπαιδευτικοί είναι «μη αναγκαίοι» και τείνουν να υποβαθμίσουν τον ρόλο του σχολείου, μετατρέποντάς το από χώρο παιδείας σε χώρο φύλαξης. Η παιδεία, όμως, δεν μπορεί να προχωρήσει πάνω στην υποβάθμιση εκείνων των στοιχείων που τη συγκροτούν.

Η παιδεία δεν μετριέται μόνο με αριθμούς

Είθισται να αξιοποιούμε διεθνείς αξιολογήσεις και έρευνες ως εργαλεία αυτογνωσίας και όχι ως αφορμή για επιρρίψεις ευθυνών. Οι επιδόσεις ενός εκπαιδευτικού συστήματος δεν είναι προϊόν ενός μόνο παράγοντα. Επηρεάζονται από κοινωνικές ανισότητες, από τις δομές στήριξης, από την επιμόρφωση, από τη χρηματοδότηση, από τα αναλυτικά προγράμματα. Το να στοχοποιείται ο εκπαιδευτικός για συστημικές αδυναμίες, μεταθέτει το βάρος σε λάθος σημείο.

Ο δημόσιος λόγος απαιτεί ευγένεια και νηφαλιότητα

Είθισται να εκφραζόμαστε με σεβασμό όταν μιλούμε για την εκπαίδευση. Χαρακτηρισμοί που παρουσιάζουν μαθητές ή γονείς ως «μέσα πίεσης», ως «ομήρους» για «συνδικαλιστικές σκοπιμότητες» δεν συμβάλλουν στην επίλυση προβλημάτων. Αντίθετα, επιβαρύνουν το κλίμα και τροφοδοτούν εντάσεις. Η συζήτηση για το σχολείο πρέπει να παραμένει ψύχραιμη, να στηρίζεται σε τεκμήρια και να επιδιώκει τη γεφύρωση διαφορών, όχι την πόλωση.

Ο σεβασμός στα όρια των θεσμών είναι προϋπόθεση συνεργασίας

Είθισται να αναγνωρίζουμε ότι κάθε συλλογικότητα διαθέτει εσωτερικές διαδικασίες και δικούς της μηχανισμούς λήψης αποφάσεων. Η παρεμβατικότητα στα εσωτερικά άλλων οργανώσεων δεν συνάδει με τον ρόλο που έχουν οι υπόλοιποι φορείς. Ο σεβασμός των ορίων και των θεσμών είναι θεμέλιο της δημοκρατίας και απαραίτητο για μια υγιή συνεργασία στο σχολικό οικοσύστημα.

Λειτουργούμε ως γεφυροποιοί, όχι ως φορείς όξυνσης

Είθισται αν δύο πυλώνες της εκπαίδευσης βρίσκονται απέναντι για οποιουσδήποτε λόγους, ο τρίτος πυλώνας να λειτουργεί πυροσβεστικά. Ο ρόλος του δεν είναι να δυναμιτίζει το κλίμα, αλλά να λειτουργεί ως παράγοντας σταθερότητας· να ακούει, να κατανοεί και να συμβάλλει, ώστε οι διαφορές ανάμεσα στους άλλους δύο πυλώνες να γεφυρωθούν. Γνωρίζουμε καλά ότι η στάση του ως τρίτου μπορεί να καθορίσει αν η κρίση θα γίνει ευκαιρία ή εμπόδιο.

Η παιδεία προχωρά μόνο με συνεργασία

Είθισται να κλείνουμε με το προφανές αλλά συχνά λησμονημένο: η παιδεία δεν αντέχει άλλες αντιπαραθέσεις χωρίς ουσία. Το σχολείο —ως πυλώνας δημοκρατίας— απαιτεί τη σύμπραξη όλων: του Υπουργείου Παιδείας, των εκπαιδευτικών και των γονέων. Μόνο όταν οι τρεις πλευρές συνομιλούν με σεβασμό και καλή πίστη, οι αναγκαίες αλλαγές αποκτούν αντίκρισμα και διάρκεια. Γιατί στο τέλος της ημέρας, το κοινό μας μέλημα είναι το ίδιο: ένα σχολείο αντάξιο των παιδιών μας.

*Εκπαιδευτικός Δημοτικής