Πώς αλλάζει το ευρωπαϊκό αφήγημα στην αντιμετώπιση του μεταναστευτικού

Η Ευρώπη μπαίνει σε μια νέα εποχή στη διαχείριση του μεταναστευτικού, με σαφή απομάκρυνση από τις παλαιότερες, περισσότερο φιλελεύθερες προσεγγίσεις και στροφή σε πιο αυστηρά, επιχειρησιακά και ελεγκτικά εργαλεία. Στο επίκεντρο αυτής της αλλαγής βρίσκεται η μάχη κατά των δικτύων διακίνησης μεταναστών, που πλέον αντιμετωπίζεται ως παγκόσμια εγκληματική βιομηχανία με ισχυρή ψηφιακή διάσταση.

Η 2η Διεθνής Διάσκεψη της Παγκόσμιας Συμμαχίας στις Βρυξέλλες επιβεβαίωσε τη νέα αυτή «σκληρή γραμμή», με τη συμμετοχή κορυφαίων ηγετών της ΕΕ και την ενεργό παρουσία της Κύπρου μέσω του Υφυπουργού Μετανάστευσης Δρος Νικόλα Ιωαννίδη. Την ίδια ώρα, η Λευκωσία, προετοιμαζόμενη για την Κυπριακή Προεδρία της ΕΕ, επεξεργάζεται νέα εργαλεία, από τις έννοιες της Ασφαλούς Τρίτης Χώρας, μέχρι τη στοχευμένη επιτάχυνση επιστροφών, επιχειρώντας να κεφαλαιοποιήσει τη συνολική μετατόπιση του ευρωπαϊκού αφηγήματος και να ενισχύσει τη δική της ικανότητα διαχείρισης των μεταναστευτικών πιέσεων.

Το πνεύμα της Διάσκεψης αποτυπώθηκε με εμφαντικό τρόπο στις παρεμβάσεις της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, της Ιταλίδας Πρωθυπουργού Τζιόρτζια Μελόνι, αλλά και του Επιτρόπου για τις Εσωτερικές Υποθέσεις και τη Μετανάστευση, Μάγκνους Μπρούνερ.

Η Φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της τόνισε πως η διακίνηση μεταναστών αποτελεί παγκόσμια εγκληματική δραστηριότητα, η οποία πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα και αποφασιστικά, τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όσο και σε παγκόσμιο. Συγκεκριμένα, ανέφερε: «Εμείς στην Ευρώπη πρέπει να είμαστε αυτοί που θ’ αποφασίζουν ποιος έρχεται σ’ εμάς και υπό ποίες συνθήκες, όχι οι λαθρέμποροι και οι διακινητές ανθρώπων. Κερδίζουν εκατομμύρια με τις κυνικές, ψευδείς και μοιραίες υποσχέσεις τους. Γι' αυτό πρέπει να σπάσουμε το επιχειρηματικό τους μοντέλο. […] Πάρα πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να προσπαθούν να διασχίσουν παράνομα τα σύνορα και πεθαίνουν στον δρόμο».

Η Πρόεδρος της Επιτροπής αναφέρθηκε στους τρεις πυλώνες του νέου ευρωπαϊκού αφηγήματος:

1. Πρόληψη της διακίνησης και ενημέρωση των μεταναστών για τους κινδύνους της παράτυπης μετανάστευσης.
2. Ενίσχυση επιβολής του νόμου και δικαστικής συνεργασίας για την αντιμετώπιση εγκληματικών δικτύων.
3. Ανάπτυξη νόμιμων οδών μετανάστευσης ως βιώσιμων εναλλακτικών, καθώς και στήριξη επιστροφών και επανεισδοχής.

«Απαιτείται η καθιέρωση ενός νέου, στοχευμένου συστήματος κυρώσεων»

Σύμφωνα με την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα τελευταία χρόνια, η διαδικτυακή διάσταση της παράνομης διακίνησης μεταναστών έχει αυξηθεί σημαντικά, με εγκληματικά δίκτυα να εκμεταλλεύονται ψηφιακές πλατφόρμες για να προσελκύσουν πιθανούς μετανάστες, να παρέχουν ψευδείς αφηγήσεις, να συντονίζουν παράνομες δραστηριότητες, να μεταφέρουν χρήματα και ν’ αποκρύπτουν κέρδη.

Αυτή η Παγκόσμια Συμμαχία στοχεύει στην ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας για την εξάρθρωση αυτών των διαδικτυακών εγκληματικών δικτύων, την προστασία ευάλωτων ατόμων και την προσαγωγή των δραστών στη Δικαιοσύνη. Επισήμανε ότι «η αντιμετώπιση των δικτύων διακίνησης μεταναστών απαιτεί συντονισμένη και συλλογική δράση. Οφείλουμε να ενισχύσουμε τη συνεργασία μας με τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, με στόχο να τερματιστεί η διαδικτυακή οργάνωση και προβολή των παράνομων επιχειρήσεων διακίνησης», είπε χαρακτηριστικά.

Συνέχισε λέγοντας ότι «παράλληλα, είναι αναγκαία η στενότερη συνεργασία με τις αεροπορικές εταιρείες και άλλους φορείς μεταφοράς. Μόνο μέσα από την εντατική παρακολούθηση των χρηματοροών μπορούμε να εντοπίσουμε τα εγκληματικά δίκτυα, ν’ αποκαλύψουμε τη δομή τους και να διακόψουμε τις πηγές των εσόδων τους. Για τον λόγο αυτό, απαιτείται η καθιέρωση ενός νέου, στοχευμένου συστήματος κυρώσεων κατά των διακινητών και των εμπόρων ανθρώπων, ενός συστήματος που θα επιτρέπει το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων, τον περιορισμό της κινητικότητάς τους και, τελικά, την αποστέρηση των παράνομων κερδών τους».

Εκμάθηση Ελληνικής και πρόσβαση στην αγορά εργασίας, οι στόχοι της ΚΔ

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε, εκπροσωπώντας την Κύπρο, ο Υφυπουργός Μετανάστευσης, Δρ Νικόλας Ιωαννίδης.

Στο πλαίσιο αυτό τόνισε ότι, για την Κύπρο, οι νόμιμες οδοί μετανάστευσης πρέπει να ιδωθούν μέσα στο ευρύτερο και σύνθετο πλαίσιο της συνολικής διαχείρισης της μετανάστευσης. Ως νησιωτικό, «πρώτης γραμμής» κράτος μέλος, με το 37% του εδάφους του υπό παράνομη τουρκική στρατιωτική κατοχή, η Κύπρος έχει επηρεαστεί δυσανάλογα τα τελευταία χρόνια από αυξημένες παράτυπες ροές, γεγονός που επέβαλε την ταυτόχρονη δράση σε πολλαπλά μέτωπα. Τα μέτρα που έλαβε η ΚΔ οδήγησαν στη μείωση των παράτυπων ροών κατά 86%, την ίδια στιγμή που οι αναχωρήσεις έχουν ξεπεράσει τις 11.000 για το 2025 και είναι περισσότερες από τις αναχωρήσεις που είχαμε για το 2024.

Σημείωσε ότι, μακροπρόθεσμος στόχος της Κυπριακής Δημοκρατίας ήταν και παραμένει η καθιέρωση νόμιμων μεταναστευτικών διαύλων, μέσα από δομημένες, αλλά απλουστευμένες διαδικασίες.

Συμπληρώνοντας, ο Δρ. Ιωαννίδης αναφέρθηκε στην πρώτη ολοκληρωμένη Στρατηγική Ένταξης των Νομίμως Διαμενόντων Μεταναστών στην Κυπριακή Δημοκρατία, που προβλέπει, μεταξύ άλλων, έγκαιρη εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και ανάπτυξη δεξιοτήτων που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της πρόσβασης στην αγορά εργασίας, ούτως ώστε η μετανάστευση να συμβάλλει θετικά στην κοινωνία υποδοχής.

Ο Υφυπουργός παρουσίασε επίσης τα βήματα της Κύπρου προς την ανάπτυξη οργανωμένων νόμιμων διαύλων μετανάστευσης, μέσω αμοιβαία επωφελών διμερών συμφωνιών με τρίτες χώρες, ιδίως με χώρες, με τις οποίες η Κυπριακή Δημοκρατία διατηρεί μακροχρόνιες και στενές διπλωματικές σχέσεις. Στο πλαίσιο αυτό, έγινε ειδική μνεία στη συμφωνία με την Αίγυπτο για τη διευκόλυνση της κινητικότητας εποχικών εργαζομένων, καθώς και στη δημιουργία διυπουργικής επιτροπής, με τη συμμετοχή, μεταξύ άλλων, του Υπουργού Εργασίας και του Υφυπουργού Μετανάστευσης, για την ευθυγράμμιση των αναγκών της αγοράς εργασίας με τις μεταναστευτικές πολιτικές.

Εδραιώνεται η συναντίληψη της προστασίας των εξωτερικών συνόρων

Η Ευρώπη περνά πλέον σε άλλη λογική, διότι παρατηρείται μια τάση αυστηροποίησης των θέσεων κυρίως μέσω των λέξεων. Επανεμφανίζεται η λέξη παράνομη στα κείμενα. Για παράδειγμα γίνεται αναφορά σε παράνομες διελεύσεις, παράλληλα με τις παράτυπες. Το γεγονός ότι η ΕΕ πρωτοστατεί με ενέργειες αποδεικνύουν τη νέα τάση. Δράσεις όπως η διακρατική αστυνόμευση και η εξωτερίκευση του μεταναστευτικού. Υπάρχει η συναντίληψη πως «προστατεύουμε τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ», μέσω της επιτήρησης και της ασφάλειας των εξωτερικών συνόρων, με την αντιμετώπιση των υπηκόων τρίτων χωρών που αποτελούν κίνδυνο για τη δημόσια τάξη, την εθνική και κρατική ασφάλεια. Ιδιαίτερο συμβολισμό αποτελούν οι παρεμβάσεις της Ούρσουλα φον ντεν Λάιεν και της Ιταλίδας Πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι.

Όσον αφορά την επικείμενη Κυπριακή Προεδρία της ΕΕ, που ξεκινά από τον Ιανουάριο, πηγές του Υφυπουργείου Μετανάστευσης αναφέρουν στη «Σ» ότι προχωρούν με επεξεργασία νέων καινοτόμων ιδεών. Εμφανίζονται οι όροι της Ασφαλούς Τρίτης Χώρας και της Ασφαλούς Χώρας Καταγωγής. Πρόκειται να βοηθήσουν στις ταχύτερες επιστροφές αλλοδαπών.

Σύμφωνα με τις πηγές του Υφυπουργείου, η πρώτη ιδέα αφορά τους υπηκόους τρίτων χωρών που δεν δικαιούνται καθεστώς προστασίας ή είναι παράνομοι γιατί έληξε η άδειά τους, που ωστόσο δεν θέλουν να επιστρέψουν στη χώρα τους.

Συγκεκριμένα, θα υπάρχει η δυνατότητα να πάνε σε τρίτη ασφαλή χώρα, μέχρι να επιστρέψουν στη χώρα τους. Η δεύτερη ιδέα αφορά τους υπηκόους τρίτων χωρών που κατάγονται από ασφαλείς χώρες, και έτσι θα εξετάζεται ταχύτατα η αίτησή τους και με την απόρριψή τους θα επιστρέφονται στη χώρα καταγωγής τους.

Κατά τις ίδιες πηγές, η κεντρική ιδέα είναι πως καταπολεμώντας τα δίκτυα λαθροδιακινητών θα μειωθεί η παράνομη μετανάστευση και αυτοί που εκμεταλλεύονται το σύστημα ασύλου για να κερδίζουν καταχρηστικά χρόνο και να εργάζονται παράτυπα.

Άλλος τρόπος καταπολέμησης της παράνομης μετανάστευσης είναι να υπάρχουν νόμιμες δίοδοι μετανάστευσης, μέσα από συμφωνίες με τρίτες χώρες, για να καλύπτουν τις πραγματικές ανάγκες της κυπριακής οικονομίας και κοινωνίας και ταυτόχρονα να εξασφαλίζονται οι προϋποθέσεις για τη δημόσια τάξη και την εθνική ασφάλεια αλλά και πραγματική ένταξη.

Καταληκτικά, η Διεθνής Συμμαχία για την αντιμετώπιση της Λαθροδιακίνησης μεταναστών είναι εξαιρετικά σημαντική. Η αυξημένη αστυνομική συνεργασία μεταξύ των κρατών, αλλά και με τρίτες χώρες διαδραματίζει καίριο ρόλο. Τα κυκλώματα διακίνησης είναι εγκληματικά δίκτυα, είναι μορφή υπερεθνικού εγκλήματος και πολλές φορές συμμετέχουν και σε άλλες παράνομες δραστηριότητες εμπορίας προσώπων, ναρκωτικά και ξέπλυμα μαύρου χρήματος.

Τέλος, οι πηγές του Υφυπουργείου αναφέρουν πως έχουμε πάνω από 11.000 επιστροφές φέτος, κάτι που αποτελεί αριθμό ρεκόρ. Περίπου 5.000 Σύριοι ενδιαφέρονται να επιστρέψουν πίσω στη Συρία, επέστρεψαν ήδη οι 4.200. Αυτό το σύστημα ονομάζεται «εθελούσιες επιστροφές». Υπάρχει έντονο ενδιαφέρον από τους εταίρους μας για να δουν τι κάνουμε σωστά, να μάθουν τις πρακτικές μας, αλλά και από χώρες εκτός ΕΕ όπως η Ελβετία, με την οποία τα τελευταία χρόνια έχουμε εξαιρετικές σχέσεις.

Οι ΗΠΑ ενδέχεται να παρέμβουν στις ευρωπαϊκές εξελίξεις

Ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξαπέλυσε σφοδρή κριτική κατά των Ευρωπαίων ηγετών, χαρακτηρίζοντας την Ευρώπη «αδύναμη» και «σάπια» λόγω της μεταναστευτικής της πολιτικής. Σε συνέντευξή του στο Politico, ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει να απελαύνουν όσους εισέρχονται παράνομα και ότι η «πολιτική ορθότητα» έχει αποδυναμώσει την ήπειρο.

Ο Τραμπ προειδοποίησε πως, εάν συνεχιστούν οι σημερινές μεταναστευτικές τάσεις, πολλές ευρωπαϊκές χώρες «δεν θα είναι πλέον βιώσιμες». Οι δηλώσεις του έγιναν λίγες ημέρες μετά τη δημοσιοποίηση της νέας Στρατηγικής Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ, η οποία μιλά για «πολιτισμική εξάλειψη» στην Ευρώπη και καλεί τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να ανακόψουν τις μεταναστευτικές ροές.

Ερωτηθείς αν οι ΗΠΑ μπορεί να παρέμβουν στις ευρωπαϊκές πολιτικές εξελίξεις, ο Τραμπ δεν το απέκλεισε, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο στήριξης συγκεκριμένων κομμάτων ή υποψηφίων, όπως έχει κάνει στη Λατινική Αμερική. Επιβεβαίωσε επίσης ότι ο Ούγγρος Πρωθυπουργός Βίκτωρ Όρμπαν επιδιώκει αμερικανικό οικονομικό πακέτο διάσωσης, παρόμοιο με αυτό που δόθηκε στην Αργεντινή.

Το άρθρο υπενθυμίζει ότι η ρητορική του Τραμπ για τη μετανάστευση προκαλεί αντιδράσεις από το 2017. Τότε είχε δημιουργήσει διπλωματική κρίση με το Ηνωμένο Βασίλειο μετά τη δημοσίευση παραπλανητικού βίντεο για μουσουλμάνους μετανάστες. Αυτήν την εβδομάδα επανέλαβε τις επιθέσεις του κατά του δημάρχου Λονδίνου Σαντίκ Καν, ισχυριζόμενος -χωρίς αποδείξεις- ότι εξελέγη χάρη σε ψήφους μεταναστών, επαναλαμβάνοντας τη θεωρία περί «μεγάλης αντικατάστασης».