Οργανωμένα δίκτυα ηλεκτρονικής απάτης απειλούν την Κύπρο - Οι μέθοδοι δράσης, οι μορφές απάτης και τα προφίλ των θυμάτων

Παρά την τεχνολογική πρόοδο και τη διεύρυνση της ψηφιακής καθημερινότητας, οι ηλεκτρονικές απάτες στην Κύπρο εξελίσσονται σε μιαν από τις σοβαρότερες απειλές για πολίτες και επιχειρήσεις. Τα περιστατικά αυξάνονται με ανησυχητικό ρυθμό τα τελευταία χρόνια, με τις Αρχές να προειδοποιούν ότι οι δράστες ανανεώνουν συνεχώς τις μεθόδους τους, αξιοποιώντας την εξοικείωση του κοινού με τις ηλεκτρονικές συναλλαγές. Η έκταση του φαινομένου καταδεικνύει ότι δεν πρόκειται πλέον για μεμονωμένες περιπτώσεις, αλλά για μια οργανωμένη και διαρκώς εξελισσόμενη μορφή εγκληματικότητας.

Οι επιτήδειοι εκμεταλλεύονται την εμπιστοσύνη των χρηστών και την ταχύτητα της ψηφιακής επικοινωνίας, χρησιμοποιώντας κακόβουλους συνδέσμους, παραπλανητικά μηνύματα και ψευδείς ειδοποιήσεις που μιμούνται τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες ή εταιρείες διανομής. Οι απάτες προσαρμόζονται συχνά σε εποχικές συνθήκες και επίκαιρα γεγονότα, αυξάνοντας την πιθανότητα το θύμα να παραπλανηθεί και να κοινοποιήσει προσωπικά ή οικονομικά δεδομένα.

Την ίδια στιγμή, οι Aρχές βρίσκονται σε συνεχή αγώνα για την αντιμετώπιση του φαινομένου, υλοποιώντας τόσο τεχνικά μέτρα όσο και εκστρατείες ενημέρωσης του κοινού. Η πρόληψη αποτελεί τον σημαντικότερο «σύμμαχο» απέναντι στις ηλεκτρονικές απάτες, καθώς η ενημέρωση των πολιτών μπορεί ν’ αποτρέψει τον πανικό, την παγίδευση και τη λανθασμένη αντίδραση σε ύποπτα μηνύματα.

Πώς δρουν οι επιτήδειοι

Όπως πληροφορείται η «Σ» από την Υποδιεύθυνση Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, οι απατεώνες χρησιμοποιούν συχνά κακόβουλους συνδέσμους σε μηνύματα, τα οποία καλούν τους χρήστες να τους επισκεφθούν για να πραγματοποιήσουν υποτιθέμενες πληρωμές ή συναλλαγές. Αφού το κοινό εισέλθει στους συνδέσμους αυτούς, καταχωρεί στοιχεία πιστωτικής κάρτας ή προσωπικά δεδομένα, με αποτέλεσμα οικονομική ζημία.

Παρατηρείται ότι οι απάτες ανακυκλώνονται με μικρές παραλλαγές και συχνά προσαρμόζονται σε εποχικά ή τρέχοντα γεγονότα που απασχολούν το κοινό. Για παράδειγμα, κατά την περίοδο των γιορτών, όταν οι διαδικτυακές παραγγελίες και η αναμονή δεμάτων είναι αυξημένες, καταγράφεται έντονη δραστηριότητα απάτης που σχετίζεται με ταχυδρομικές υπηρεσίες και εταιρείες διανομής δεμάτων. Αντίστοιχα, κατά την περίοδο υποβολής φορολογίας εντοπίζεται αύξηση στις απάτες που αφορούν δήθεν πληρωμές φόρων.

Μορφές απάτης

Οι μορφές απάτης που κυριαρχούν περιλαμβάνουν το γνωστό phishing, κατά το οποίο οι δράστες στέλνουν μαζικά παραπλανητικά email ή SMS που ζητούν προσωπικά δεδομένα ή στοιχεία καρτών, αλλά και τις ολοένα αυξανόμενες επενδυτικές απάτες.

Ιδιαίτερα διαδεδομένα είναι και τα παραπλανητικά μηνύματα που προτρέπουν τον πολίτη να εξοφλήσει ανύπαρκτα πρόστιμα μέσω συνδέσμων που οδηγούν σε ιστοσελίδες υποκλοπής στοιχείων.

Παράλληλα, οι τράπεζες καταγράφουν σημαντική άνοδο σε μη εξουσιοδοτημένες συναλλαγές με κάρτες, ενώ οι μεταφορές χρημάτων μέσω τραπεζικών λογαριασμών προκαλούν τις μεγαλύτερες οικονομικές απώλειες.

Οι στόχοι

Όπως είναι σε θέση να γνωρίζει η «Σ», το προφίλ των θυμάτων παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς στην παγίδα πέφτουν άτομα όλων των ηλικιών. Συγκεκριμένα, οι επιτήδειοι στοχεύουν χρήστες όλων των ηλικιών, ιδιαίτερα ευάλωτοι φαίνεται να είναι οι μεγαλύτερης ηλικίας πολίτες, πολλοί από τους οποίους διαθέτουν αποταμιεύσεις ή δεν είναι εξοικειωμένοι με τις νέες τεχνολογίες. Πρόσφατα, άτομα 67 έως 77 ετών έχασαν από μερικές χιλιάδες μέχρι και 142.000 ευρώ, συνήθως μέσω υποτιθέμενων επενδυτικών ευκαιριών ή κρυπτονομισμάτων. Ωστόσο, και οι νεότεροι χρήστες πέφτουν συχνά θύματα, κυρίως σε απάτες που σχετίζονται με αγορές μέσω διαδικτύου, ψεύτικα SMS και μηνύματα που μιμούνται τράπεζες ή δημόσιες υπηρεσίες.

Όπως σημειώνει η Υποδιεύθυνση Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, αντιμετωπίζει τις ηλεκτρονικές απάτες με τη φραγή κακόβουλων συνδέσμων και τη διαγραφή απατηλών μηνυμάτων ή διαφημίσεων. Ωστόσο, η βασική στρατηγική εστιάζεται στην πρόληψη, με έμφαση στην ενημέρωση του κοινού για τους κινδύνους που ενέχει το διαδίκτυο. Οι πολίτες, όταν γνωρίζουν τις μεθόδους των απατών, είναι σε θέση ν’ αντιδράσουν χωρίς να υποστούν οικονομική ζημία. Η Αστυνομία συνεργάζεται με επηρεαζόμενους οργανισμούς, την Αρχή Ψηφιακής Ασφάλειας, τηλεπικοινωνιακούς παρόχους και άλλους φορείς, με στόχο την προστασία του κοινού και την ασφάλεια των διαδικτυακών συναλλαγών.

Οργανωμένα κυκλώματα

Οι αστυνομικές Αρχές και οι αρμόδιοι φορείς επισημαίνουν ότι μεγάλο μέρος των ηλεκτρονικών απατών εκτελείται από οργανωμένα δίκτυα εκτός Κύπρου, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη την ανάκτηση χρημάτων αλλά και την ποινική διερεύνηση.

Το γεγονός πως οι διαδικτυακές απάτες είναι συχνά διασυνοριακές, με δράστες και θύματα σε διαφορετικές χώρες, προϋποθέτει συνεργασία με διεθνείς φορείς όπως η Europol και η Interpol. Η ανταλλαγή γνώσεων, τεχνογνωσίας, εκπαίδευσης και η συμμετοχή σε κοινές επιχειρήσεις αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για την καταπολέμηση αυτού του φαινομένου.

Η Υποδιεύθυνση Ηλεκτρονικού Εγκλήματος τονίζει ότι δέχεται καταγγελίες από πολίτες οι οποίοι ήρθαν αντιμέτωποι με απάτες χωρίς να έχουν εξαπατηθεί, με στόχο την προστασία άλλων χρηστών. Σημειώνει πως οι πολίτες αυτοί δηλώνουν ότι η ενημέρωση από τις ανακοινώσεις της Αστυνομίας, της Υποδιεύθυνσης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος και των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης έχει συμβάλει σημαντικά στην υποψιασμένη και ασφαλή χρήση του διαδικτύου.

Οι αρμόδιοι προειδοποιούν για την ανάγκη αυξημένης επαγρύπνησης, καλώντας τους πολίτες να ελέγχουν διεξοδικά οποιαδήποτε επενδυτική πρόταση, ν’ αποφεύγουν ύποπτες πληρωμές σε ξένους λογαριασμούς και να μην πατούν συνδέσμους από αμφίβολης προέλευσης μηνύματα. Συνιστούν επίσης στους πολίτες να μη δείχνουν εύκολα εμπιστοσύνη σε μηνύματα από άγνωστους αποστολείς, να μην κοινοποιούν προσωπικά δεδομένα ή στοιχεία πιστωτικών καρτών και να μην παρέχουν πρόσβαση σε λογαριασμούς και συσκευές τους.

Αυξητική πορεία

Τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία από φορείς ασφάλειας και τραπεζικά δεδομένα δείχνουν ότι μόνο στο πρώτο εξάμηνο του 2023 καταγράφηκαν 9.164 περιστατικά ψηφιακής απάτης πληρωμών, με τις συνολικές ζημιές να ανέρχονται στα 2,8 εκατομμύρια ευρώ, ενώ η μέση απώλεια ανά περιστατικό υπολογίζεται στα 311 ευρώ. Το 2024 οι καταγγελίες για διαδικτυακές απάτες φέρεται να αυξήθηκαν κατά πολύ σε σχέση με το προηγούμενο έτος, ενώ επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι το δεύτερο εξάμηνο του ίδιου χρόνου οι απάτες πληρωμών αυξήθηκαν κατά 34% σε όγκο και κατά 26% σε αξία. Όπως πληροφορείται η «Σ», κατά το 2025 αναμένεται «έκρηξη» στους αριθμούς που αφορούν τις απάτες.

Σημειώνεται πως τα διαθέσιμα στοιχεία για τις διαδικτυακές απάτες στην Κύπρο δεν καλύπτουν το πλήρες εύρος του φαινομένου, καθώς επικεντρώνονται κυρίως σε περιστατικά που σχετίζονται με ηλεκτρονικές πληρωμές, κάρτες και τραπεζικές συναλλαγές. Συνεπώς, πολλές άλλες μορφές απάτης, όπως επενδυτικές απάτες, κρυπτονομίσματα, απάτες μέσω e-mail και κοινωνικών δικτύων, παραπλανητικές διαδικτυακές αγορές δεν καταγράφονται με τρόπο ενιαίο ή συστηματικό.

Παράλληλα, η καταγραφή των περιστατικών επηρεάζεται από το γεγονός ότι μεγάλο ποσοστό θυμάτων δεν προχωρεί σε επίσημη καταγγελία, είτε λόγω άγνοιας είτε από φόβο, ντροπή ή την πεποίθηση ότι δεν θα υπάρξει αποτέλεσμα. Εντούτοις, παρά το μικρό μέγεθος της χώρας, η Κύπρος σημειώνει μιαν από τις υψηλότερες αναλογίες οικονομικής ζημιάς ανά περιστατικό σε ευρωπαϊκό επίπεδο.