Ένας κόσμος σε αναβρασμό: Οι πολιτικές ανατροπές, οι πόλεμοι και η εύθραυστη ειρήνη του 2025

Το 2025 υπήρξε χρονιά έντονων πολιτικών ανακατατάξεων και αυξημένης διεθνούς αστάθειας. Σε πολλές χώρες, μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και η Γερμανία, πήραν σκυτάλη νέες πολιτικές ηγεσίες, με ορισμένες μεταβάσεις να εξελίσσονται σε ιδιαίτερα αμφισβητούμενες διαδικασίες. Στην Αφρική σημειώθηκαν πραξικοπήματα, ενώ στο Νεπάλ, μαζικές διαδηλώσεις υπό την ηγεσία της Generation Z οδήγησαν στην ανατροπή του Πρωθυπουργού Σάρμα Όλι. Ταυτόχρονα, οι ένοπλες συγκρούσεις επιδείνωσαν το κλίμα παγκόσμιας ανασφάλειας. Ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας εισήλθε στο τέταρτο έτος του, ενώ οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν και κατά πλοίων της Βενεζουέλας. Στον αντίποδα, επετεύχθη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στον πόλεμο Ισραήλ–Χαμάς, προσφέροντας μια εύθραυστη παύση ύστερα από σχεδόν δύο χρόνια σφοδρών συγκρούσεων.

Η μεγάλη επιστροφή του Τραμπ

Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο για δεύτερη θητεία, τον Ιανουάριο, σφραγίστηκε από μια επιθετική στροφή προς τον προστατευτισμό, μαζικές απελάσεις μεταναστών χωρίς έγγραφα και προσπάθειες αποδόμησης ολόκληρων τμημάτων της ομοσπονδιακής διοίκησης.

Ο Ρεπουμπλικανός Πρόεδρος κινήθηκε εναντίον πολιτικών του αντιπάλων, ανέπτυξε την Εθνοφρουρά σε πόλεις που ψηφίζουν παραδοσιακά Δημοκρατικούς, επιχείρησε να ασκήσει πιέσεις στα μέσα ενημέρωσης και συγκρούστηκε ανοιχτά με προγράμματα διαφορετικότητας και ένταξης. Παράλληλα, ανέλαβε εκτεταμένες διπλωματικές πρωτοβουλίες με ανάμεικτα αποτελέσματα.

Οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν αυξανόμενη δυσαρέσκεια των Αμερικανών για την οικονομία, κυρίως λόγω του κόστους ζωής, ενώ βαριές ήττες σε τοπικές εκλογές έχουν φέρει το κόμμα του σε δύσκολη θέση ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του επόμενου φθινοπώρου.

«Ειρήνη» στη Μέση Ανατολή

Στη Μέση Ανατολή, η πίεση των ΗΠΑ οδήγησε σε κατάπαυση του πυρός μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς, δύο χρόνια μετά την έναρξη του καταστροφικού πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας. Η εκεχειρία επέτρεψε την επιστροφή στο Ισραήλ των τελευταίων επιζώντων ομήρων και των περισσότερων σορών των νεκρών, με αντάλλαγμα την απελευθέρωση Παλαιστινίων κρατουμένων.

Παράλληλα, αυξήθηκε η ροή ανθρωπιστικής βοήθειας προς τη Γάζα, αν και, σύμφωνα με τον ΟΗΕ και διεθνείς ανθρωπιστικές οργανώσεις, παραμένει ανεπαρκής για να καλύψει τις τεράστιες ανάγκες του πληθυσμού.

Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις για τα επόμενα στάδια του ειρηνευτικού σχεδίου Τραμπ, και κυρίως για τον αφοπλισμό της Χαμάς, αποδεικνύονται εξαιρετικά λεπτές. Το Ισραήλ πραγματοποίησε σειρά φονικών αεροπορικών επιδρομών στη Γάζα, τις οποίες αποδίδει σε αντίποινα για επιθέσεις της Χαμάς, ενώ οι περιφερειακές εντάσεις παραμένουν υψηλές, με συνεχιζόμενα ισραηλινά πλήγματα σε προπύργια της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Με τη στήριξη των ΗΠΑ, το Ισραήλ εξαπέλυσε επίσης επιδρομές κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων κατά τη διάρκεια ενός πολέμου διάρκειας δώδεκα ημερών τον Ιούνιο, ενώ τον Σεπτέμβριο στοχοποίησε στελέχη της Χαμάς, σε μιαν άνευ προηγουμένου επίθεση στο Κατάρ.

Ο Τραμπ δεν έλυσε τελικά το Ουκρανικό σε 24 ώρες

Στο ουκρανικό μέτωπο, η άφιξη του Τραμπ στον Λευκό Οίκο αναζωπύρωσε τις προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου που προκάλεσε η πλήρης ρωσική εισβολή το 2022. Οι συμπάθειες του Αμερικανού Προέδρου μεταβάλλονταν διαρκώς μεταξύ του Ουκρανού Προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι και του Ρώσου ομολόγου του, Βλαντίμιρ Πούτιν, με το Κίεβο να φοβάται ότι θα μπορούσε να εξαναγκαστεί σε μια συμφωνία με όρους ευνοϊκούς για τη Μόσχα.

Τον Φεβρουάριο, ο Τραμπ επιτέθηκε φραστικά στον Ζελένσκι μέσα στο Οβάλ Γραφείο, κατηγορώντας τον ότι ρισκάρει έναν Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο και ότι δείχνει ασέβεια προς τον αμερικανικό λαό. Καθώς οι απευθείας συνομιλίες Ρωσίας–Ουκρανίας δεν απέφεραν αποτέλεσμα, ο Τραμπ φιλοξένησε τον Αύγουστο τον Πούτιν σε μια σύνοδο υψηλού ρίσκου στην Αλάσκα, η οποία έληξε πρόωρα, με την Ουάσινγκτον να κατηγορεί τη Μόσχα ότι δεν είναι σοβαρή ως προς τον τερματισμό του πολέμου. Ακολούθησε η επιβολή του πρώτου μεγάλου πακέτου κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Παρά ταύτα, στα τέλη Νοεμβρίου πραγματοποιήθηκαν διεθνείς διαπραγματεύσεις με βάση ένα αμερικανικό προσχέδιο, το οποίο στην αρχική του μορφή κρίθηκε από το Κίεβο και τους Ευρωπαίους συμμάχους του ως σε μεγάλο βαθμό ευνοϊκό για τη Ρωσία.

Στο πεδίο των μαχών, οι ρωσικές δυνάμεις συνέχισαν να προελαύνουν αργά, με τεράστιο ανθρώπινο και οικονομικό κόστος για αμφότερες τις πλευρές, εξαπολύοντας παράλληλα επιθέσεις με αριθμό-ρεκόρ πυραύλων και drones κατά ουκρανικών πόλεων.

Ο εμπορικός πόλεμος του Τραμπ

Ο εμπορικός πόλεμος που εξαπέλυσε ο Τραμπ άφησε βαθύ αποτύπωμα στην παγκόσμια οικονομία. Ο Αμερικανός Πρόεδρος επέβαλε διαδοχικά κύματα δασμών σε εισαγωγές και σε ολόκληρους κλάδους που θεωρήθηκαν στρατηγικής σημασίας, όπως ο χάλυβας, το αλουμίνιο και ο χαλκός, προκαλώντας διεθνείς εμπορικές εντάσεις. Καθώς οι χώρες-στόχοι εξέταζαν ή εφάρμοζαν αντίμετρα, σκληρές διαπραγματεύσεις οδήγησαν τελικά σε αρκετές συμφωνίες, μεταξύ άλλων, με την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Κίνα.

Στη Βόρεια Αμερική, οι διαπραγματεύσεις με το Μεξικό συνεχίζονται, ενώ οι συνομιλίες με τον Καναδά ανεστάλησαν μετά τη χρηματοδότηση από καναδική επαρχία διαφημιστικής καμπάνιας που επέκρινε τους δασμούς. Υπό την πίεση να μειώσει το κόστος ζωής για τους Αμερικανούς πολίτες, ο Τραμπ αποφάσισε στα μέσα Νοεμβρίου να άρει τους δασμούς σε ορισμένα τρόφιμα, όπως ο εισαγόμενος καφές και το βοδινό κρέας.

Ένας νέος Πάπας

Το 2025 σημαδεύτηκε και από μια ιστορική εξέλιξη στο Βατικανό. Στις 8 Μαΐου, μετά τον θάνατο του πάπα Φραγκίσκου, ο 69χρονος Ρόμπερτ Φράνσις Πρέβοστ εξελέγη νέος Προκαθήμενος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, και έγινε ο πρώτος Αμερικανός πάπας στην ιστορία.

Ο λευκός καπνός υψώθηκε πάνω από την Καπέλα Σιξτίνα έπειτα από κονκλάβιο διάρκειας μικρότερης των 24 ωρών, αναγγέλλοντας την εκλογή του 267ου Πάπα. Ο κληρικός από το Σικάγο, ο οποίος υπηρέτησε σχεδόν δύο δεκαετίες ως ιεραπόστολος στο Περού και απέκτησε την υπηκοότητα της χώρας, επέλεξε το όνομα Λέων ΙΔ΄.

Ακολουθώντας τη γραμμή του Αργεντινού προκατόχου του, έθεσε στο επίκεντρο της ποιμαντικής του τους φτωχούς, τους μετανάστες και την προστασία του περιβάλλοντος, ενώ παράλληλα επιχείρησε να καθησυχάσει συντηρητικούς κύκλους, αποκλείοντας –τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα– τη χειροτονία γυναικών ως διακόνων και την αναγνώριση του γάμου μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου.

Ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Βενεζουέλας

Στη Λατινική Αμερική, έντονες αντιδράσεις προκάλεσε η αμερικανική στρατιωτική εκστρατεία κατά πλοίων που, σύμφωνα με την Ουάσινγκτον, εμπλέκονται στη διακίνηση ναρκωτικών. Από τον Αύγουστο, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αναπτύξει ισχυρή στρατιωτική παρουσία ανοικτά των ακτών της περιοχής, πραγματοποιώντας περισσότερα από 20 πλήγματα τις τελευταίες εβδομάδες στην Καραϊβική και στον Ειρηνικό.

Οι επιθέσεις, που άφησαν πίσω τους δεκάδες νεκρούς, χαρακτηρίστηκαν «νόμιμες» από το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης, το οποίο απέρριψε καταγγελίες ανώτερου αξιωματούχου του ΟΗΕ περί «εξωδικαστικών εκτελέσεων». Η εκστρατεία έχει οξύνει δραματικά τις περιφερειακές εντάσεις, ιδίως με τη Βενεζουέλα, η οποία θεωρεί ότι τα πλήγματα αποτελούν πρόσχημα για την ανατροπή του Προέδρου Νικολάς Μαδούρο και την κατάληψη των πετρελαϊκών αποθεμάτων της χώρας.

Η Ουάσινγκτον κατηγορεί τον Μαδούρο ότι ηγείται καρτέλ ναρκωτικών και προσφέρει αμοιβή 50 εκατομμυρίων δολαρίων για τη σύλληψή του.

Ακραία καιρικά φαινόμενα

Την ίδια ώρα, τα ακραία καιρικά φαινόμενα κατέρριψαν αρνητικά ρεκόρ σε όλον τον κόσμο. Στο Βιετνάμ, φονικές πλημμύρες προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές, ενώ ισχυρές καταιγίδες έπληξαν την Καραϊβική και τις Φιλιππίνες. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, τα ακραία φαινόμενα γίνονται ολοένα συχνότερα, πιο φονικά και πιο καταστροφικά εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής που τροφοδοτείται από την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Ο τυφώνας Μελίσα, ένας από τους ισχυρότερους που έχουν καταγραφεί στην Καραϊβική, κατέστρεψε ολόκληρες περιοχές της Τζαμάικα και προκάλεσε εκτεταμένες πλημμύρες στην Αϊτή και την Κούβα. Στη Νοτιοανατολική Ασία, οι Φιλιππίνες επλήγησαν από τους τυφώνες Ραγάσα, Καλμαέγκι και Φουνγκ-Γουόνγκ μέσα σε διάστημα μόλις δύο μηνών, ενώ το Βιετνάμ δοκιμάστηκε από καταιγίδες, πλημμύρες και κατολισθήσεις.

Στην Ευρώπη, οι θερμοκρασίες εκτοξεύθηκαν και οι πυρκαγιές εντάθηκαν, με αριθμό-ρεκόρ καμένων εκτάσεων κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Η μεσογειακή ακτή της Γαλλίας βίωσε τη χειρότερη πυρκαγιά των τελευταίων 50 ετών, ενώ στις ΗΠΑ, φωτιές που προκλήθηκαν από κεραυνούς οδήγησαν στο κλείσιμο του Γκραν Κάνιον στα μέσα Ιουλίου για το υπόλοιπο της τουριστικής περιόδου.

Η θρασύτατη ληστεία στο Λούβρο

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε και μια κινηματογραφική ληστεία στο Παρίσι. Στις 19 Οκτωβρίου, δράστες ντυμένοι με γιλέκα εργατών χρησιμοποίησαν σκάλα επίπλων για να εισβάλουν στο Μουσείο του Λούβρου και διέφυγαν με σκούτερ, αποσπώντας Κοσμήματα του Στέμματος αξίας 88 εκατομμυρίων ευρώ. Κατά τη διαφυγή τους, ωστόσο, έχασαν μια κορώνα διακοσμημένη με διαμάντια.

Η τολμηρή ληστεία έκανε τον γύρο του κόσμου και άνοιξε έντονη συζήτηση για τα μέτρα ασφαλείας στο πιο επισκέψιμο μουσείο του πλανήτη. Τρεις άνδρες που φέρονται να συμμετείχαν στην επιδρομή προφυλακίστηκαν, χωρίς ωστόσο τα κλεμμένα κειμήλια να έχουν μέχρι σήμερα εντοπιστεί.

Η καθιέρωση της Τεχνητής Νοημοσύνης

Παράλληλα, η παγκόσμια οικονομία βρέθηκε αντιμέτωπη με την εκρηκτική άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης. Τεχνολογικοί κολοσσοί και επενδυτές διέθεσαν ολοένα και μεγαλύτερα κεφάλαια για τη χρηματοδότηση της ραγδαίας ανάπτυξης του κλάδου.

Σύμφωνα με την αμερικανική συμβουλευτική εταιρεία Gartner, οι δαπάνες που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να φθάσουν το 1,5 τρισεκατομμύριο δολάρια το 2025 και τα 2 τρισεκατομμύρια το 2026. Ο ενθουσιασμός της αγοράς οδήγησε πρόσκαιρα την αποτίμηση της Nvidia πάνω από τα 5 τρισεκατομμύρια δολάρια, εντείνοντας ωστόσο τους φόβους για τη δημιουργία μιας νέας κερδοσκοπικής φούσκας.

Ταυτόχρονα, αυξάνονται οι ανησυχίες για τις κοινωνικές και νομικές επιπτώσεις της τεχνολογίας, η οποία κατηγορείται ότι τροφοδοτεί την παραπληροφόρηση, ενώ πολλαπλασιάζονται οι αγωγές για παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων. Πολλές εταιρείες επικαλούνται την υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης ως αιτία μαζικών απολύσεων. Στο επίκεντρο βρέθηκε και η OpenAI, η οποία αντιμετωπίζει αγωγή από τους γονείς ενός εφήβου στην Καλιφόρνια που αυτοκτόνησε, με την κατηγορία ότι το chatbot ChatGPT τού παρείχε οδηγίες για την υλοποίηση του σχεδίου του.

Η εταιρεία απάντησε ότι έχει ενισχύσει τους γονικούς ελέγχους, ενώ η Πολιτεία της Καλιφόρνια προχώρησε στην ψήφιση νομοθεσίας για τη ρύθμιση των chatbots.