Το Κυπριακό στη νέα συγκυρία

Η συνάντηση Νίκου Χριστοδουλίδη και Τουφάν Ερχιουρμάν διαμόρφωσε ένα σαφώς διαφορετικό κλίμα από την εποχή Τατάρ. Ο νέος ηγέτης του κατοχικού μορφώματος παρουσιάστηκε πρόθυμος για υπέρβαση της ακινησίας των τελευταίων χρόνων με στόχο την επανάληψη των διαπραγματεύσεων. Εύστοχα ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης σημείωσε σε δηλώσεις του: «Μπαίνουμε σε μια διαδικασία με στόχο το βασικό ζητούμενο, που είναι η επανέναρξη των συνομιλιών από εκεί που έμειναν στο Κραν Μοντανά».

Οι προϋποθέσεις Ερχιουρμάν

Θα πρέπει, ωστόσο, να υπογραμμιστούν οι τέσσερεις προϋποθέσεις που έθεσε ο Τ/κ ηγέτης.

Πρώτον, η αποδοχή από ε/κ πλευράς της πολιτικής ισότητας. Μια θέση που έχει από μακρού γίνει αποδεκτή από την ε/κ πλευρά με μια βασική προσθήκη. Ότι η πολιτική ισότητα σημαίνει αποτελεσματική συμμετοχή στα πολιτειακά όργανα και όχι αριθμητική ισότητα. Όπως ακριβώς διαλαμβάνουν ρητά τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Σε αντίθετη περίπτωση, θα οδηγηθούμε σε ένα δυσλειτουργικό δικέφαλο κράτος, που θα οδηγείται σε αδιέξοδα και θ’ αδυνατεί να λειτουργήσει στο πλαίσιο της Ε.Ε.

Δεύτερη προϋπόθεση, που θέτει ο Ερχιουρμάν, είναι να υπάρξει χρονοδιάγραμμα στις διαπραγματεύσεις και να μην είναι ανοικτού τέλους, χωρίς αποτέλεσμα.

Είναι προφανές ότι ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτά από ε/κ πλευράς, κατά πάγια θέση του παρελθόντος, πέραν ενός λογικού χρονικού περιθωρίου, το οποίο θα μπορούσε να συμφωνηθεί. Είναι ωστόσο σαφές ότι απόψεις που προβλήθηκαν από τ/κ πλευράς στο παρελθόν, ότι η μη επίτευξη θετικού αποτελέσματος στις διαπραγματεύσεις θα οδηγεί σε αναγνώριση «κυριαρχικής ισότητας» και «ίσου διεθνούς καθεστώτος», δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές.

Η τρίτη προϋπόθεση είναι «να μην ανοίξουν ξανά θέματα που έχουν ήδη συμφωνηθεί». Η προϋπόθεση αυτή παραπέμπει, μεταξύ άλλων, στο περιβόητο «πλαίσιο Γκουτέρες». Η θέση της ε/κ πλευράς είναι ότι αυτό το πλαίσιο θα πρέπει ν’ αξιοποιηθεί στις διαπραγματεύσεις, προφανώς όχι χωρίς περαιτέρω διασαφηνίσεις, επεξηγήσεις και ερμηνείες «εποικοδομητικών ασαφειών». Αυτονόητο είναι ότι το Κυπριακό δεν μπορεί να λυθεί στη βάση επικεφαλίδων ή βασικών αρχών, όπως περιέχονται στο «πλαίσιο Γκουτέρες». Αν έτσι έχουν τα πράγματα, θα είχαμε λύση στη βάση των βασικών αρχών που αναφέρονται στις «συμφωνίες υψηλού επιπέδου» Μακαρίου - Ντενκτάς και Κυπριανού - Ντενκτάς του 1977 και 1979. Και βέβαια θα πρέπει να υπομνησθεί η βασική αρχή ότι «τίποτε δεν θεωρείται συμφωνηθέν εκτός αν συμφωνηθούν όλα».

Η τέταρτη προϋπόθεση, που έθεσε ο Τουφάν Ερχιουρμάν, είναι «να υπάρξουν εγγυήσεις για το αποτέλεσμα ακόμα και αν αυτές καταρρεύσουν».

Η ερμηνεία αυτής της προϋπόθεσης είναι προβληματική, καθώς δεν διασαφηνίζεται ποιο αποτέλεσμα εννοείται.

Είναι σαφές ότι, αν οι συνομιλίες καταρρεύσουν, αποτέλεσμα δεν θα υπάρξει. Δηλαδή δεν θα υπάρξει συμφωνημένη λύση. Άρα, ποιο αποτέλεσμα θα υπάρξει και μάλιστα με εγγυήσεις; Αν υπονοείται ότι θα πρέπει να υπάρξει αναγνώριση του κατοχικού μορφώματος, ισότιμο διεθνές καθεστώς και κυριαρχική ισότητα, είναι αυτονόητο ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό από Ε/κ πλευράς.

Ο κατάλογος απαιτήσεων της τ/κ πλευράς:

Οι δέκα απαιτήσεις - προτάσεις - εισηγήσεις του Τ/κ ηγέτη, προκειμένου, όπως ανέφερε, να δημιουργηθεί «ατμόσφαιρα λύσης», θα πρέπει ν’ αξιολογηθούν προσεκτικά.

Μερικά, όπως διευκολύνσεις στα οδοφράγματα, επίσκεψη ηγετών στη ΔΕΑ, διευκολύνσεις στο εμπόριο με βάση τον κανονισμό της Πράσινης Γραμμής, φιλικοί ποδοσφαιρικοί αγώνες για παιδιά κάτω των 14 ετών και το θέμα εναρμόνισης της τ/κ κοινότητας με το Ευρωπαϊκό Κεκτημένο, προφανώς και μπορούν να συζητηθούν.

Μερικές ωστόσο από τις εισηγήσεις, όπως οι υπηκοότητες σε παιδιά μεικτών γάμων, ο τερματισμός διώξεων των σφετεριστών ε/κ περιουσιών στα κατεχόμενα και κανάλι επικοινωνίας μεταξύ «τ/κ και ε/κ δυνάμεων ασφαλείας», αγγίζουν την ουσία του Κυπριακού και εμπεριέχουν τον κίνδυνο αναγνώρισης των τετελεσμένων της εισβολής και της κατοχής.

Ενδεικτική αυτού του κινδύνου είναι η πρόταση για το «κανάλι επικοινωνίας των ε/κ και των τ/κ δυνάμεων ασφαλείας». Είναι χρήσιμο να υπενθυμίσουμε ότι από το 1974 καθιερώθηκε ως πρακτική από τον ίδιο τον ΟΗΕ, οι επαφές μεταξύ των δύο πλευρών σε στρατιωτικό επίπεδο να γίνονται σε επίπεδο αρχηγού των κατοχικών δυνάμεων και του Αρχηγού της Εθνικής Φρουράς.

Και αυτό, ως αναγνώριση του γεγονότος ότι υπάρχει τουρκική στρατιωτική κατοχή.

Μετά την εκεχειρία του 1974, ο επικεφαλής της Ειρηνευτικής Δύναμης στην Κύπρο και για τον σκοπό οριοθέτησης της «γραμμής καταπαύσεως του πυρός», κάλεσε τον Τούρκο επικεφαλής των δυνάμεων εισβολής και τον Αρχηγό της Εθνικής Φρουράς να επιθεωρήσουν ολόκληρο το μέτωπο της αντιπαράταξης και να καταλήξουν σε σχετική συμφωνία. Αυτή η πρακτική δεν μπορεί και δεν πρέπει να αλλάξει.

Το ίδιο ισχύει και σε ό,τι αφορά τα αιτήματα για τις υπηκοότητες και τους σφετεριστές στα κατεχόμενα. Ικανοποίηση αυτών των αιτημάτων θα οδηγήσει αναπόδραστα σε μορφές αναγνώρισης των τετελεσμένων της εισβολής - κατοχής, με οφθαλμοφανή τον κίνδυνο παραμόρφωσης του χαρακτήρα του κυπριακού προβλήματος.

Ο απεσταλμένος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Είναι θετικό το γεγονός ότι ο απεσταλμένος της Κομισιόν, Γιοχάνες Χαν, θα επισκεφθεί την Κύπρο τον Δεκέμβριο. Μέχρι τώρα, από του διορισμού του, ο Ευρωπαίος απεσταλμένος υπήρξε «αόρατος» από τις ζυμώσεις - διαβουλεύσεις στο Κυπριακό. Αναμένουμε ότι η επίσκεψή του στην Κύπρο τον Δεκέμβριο θα σηματοδοτήσει την απαρχή μιας ουσιαστικής, ενεργού εμπλοκής του, όπως άλλωστε είναι τόσο οι όροι εντολής του, όσο και το σχετικό αίτημα της Κυπριακής Δημοκρατίας για τον διορισμό του. Στόχος του πρέπει να είναι, οι πρόνοιες της όποιας λύσης του Κυπριακού να είναι συμβατές με το Ευρωπαϊκό Κεκτημένο και τον ευρωπαϊκό νομικό πολιτισμό.

Το κλίμα έχει μεν διαφοροποιηθεί μετά την απομάκρυνση Τατάρ και την έλευση Ερχιουρμάν, δεν θα πρέπει ωστόσο να παροράται ο κυριαρχικός ρόλος της Τουρκίας, η οποία επίμονα το υπενθυμίζει, με επανειλημμένες δηλώσεις Ερτογάν και Φιντάν περί λύσης δύο κρατών. Ο επικρεμάμενος κίνδυνος είναι μια «υποχώρηση» της Τουρκίας προς λύση συνομοσπονδίας, την οποία η Άγκυρα θα επιτρέψει στον Τουφάν Ερχιουρμάν να διαπραγματευτεί.

Συνεπώς, ασφαλώς επιθυμούμε την επανάληψη των συνομιλιών. Το συντομότερο δυνατό. Σε καμιά όμως περίπτωση αυτή η επιδίωξη και επιθυμία δεν πρέπει να οδηγήσει σε εκ των προτέρων έκπτωση προς βασικές αρχές της λύσης. Οι οποίες, άλλωστε, κατοχυρώθηκαν με ψηφίσματα και αποφάσεις τόσο του ΟΗΕ όσο και της Ε.Ε.

ΣΗΜ.: Ο κ. Ερχιουρμάν δεν αποφεύγει τον πειρασμό της προώθησης προσπαθειών αναβάθμισης του παράνομου μορφώματος των κατεχομένων, όπως έπραττε και ο κ. Τατάρ. Προφανώς όμως τέτοιες κινήσεις δεν συνιστούν υποβοήθηση δημιουργίας καλού κλίματος για την επανάληψη των διαπραγματεύσεων. Αυτό θα πρέπει να το κατανοήσει.

*Πρώην Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων