Διεθνή

Η επόμενη μέρα των δασμών Τραμπ

Ο Τραμπ χρησιμοποιεί το εμπόριο ως πολιτικό όπλο με στόχο τη στρατηγική κυριαρχία υπό συνθήκες παγκόσμιας αστάθειας, εμποδίζοντας την Κίνα, της οποίας το οικονομικό μοντέλο βασίζεται στις εξαγωγές, από του να γίνει συστημικά αναντικατάστατη

Οι παγκόσμιες χρηματιστηριακές αγορές υποδέχθηκαν τους δασμούς του Τραμπ με ισχυρές μεταβολές και έλλειψη ψυχραιμίας. «Η επέμβαση τελείωσε! Ο ασθενής έζησε και αναρρώνει. Η πρόγνωση είναι ότι ο ασθενής θα γίνει πολύ πιο δυνατός, μεγάλος, καλύτερος και πιο ανθεκτικός από ποτέ», έγραψε χαρακτηριστικά ο Πρόεδρος των ΗΠΑ. Οι δασμοί στη ρητορική του είναι τα “αντιβιοτικά”, τα οποία πονάνε, αλλά είναι αναγκαία για να σταματήσει η “αιμορραγία” του εμπορικού ελλείμματος των ΗΠΑ.

Οι πλείστοι αναλυτές επικεντρώνονται στις βραχυπρόθεσμες οικονομικές συνέπειες των δασμών και τείνουν να αγνοούν τη σημασία και τα μηνύματα που περνά η επιβολή τους. Πέρα από το άμεσο κόστος της απώλειας εσόδων και της πιθανής συρρίκνωσης παραγωγής στην ΕΕ με την αποβιομηχανοποίηση, η επιβολή των δασμών λειτουργεί ως πολιτική δήλωση υπεροχής στο πλαίσιο μιας στρατηγικής επανατοποθέτησης της αμερικανικής ηγεμονίας στην παγκόσμια τάξη.

Ο Τραμπ χρησιμοποιεί το εμπόριο ως πολιτικό όπλο με στόχο τη στρατηγική κυριαρχία υπό συνθήκες παγκόσμιας αστάθειας, εμποδίζοντας την Κίνα, της οποίας το οικονομικό μοντέλο βασίζεται στις εξαγωγές, από του να γίνει συστημικά αναντικατάστατη. Οι ΗΠΑ επιλέγουν να επαναδιεκδικήσουν τον έλεγχο λειτουργώντας όχι ως θεματοφύλακας της θεσμικής σταθερότητας του ΠΟΕ, αλλά προτάσσοντας την εθνική ισχύ έναντι της παγκόσμιας συμμετρίας. Διαμορφώνεται πλέον το αφήγημα του εμπορικού πολέμου, το οποίο ο Τραμπ χρησιμοποιεί για την κανονικοποίηση κρίσεων, όπου οι εξωτερικοί εχθροί νομιμοποιούν άμεσες παρεμβάσεις, οι οποίες, προς το παρόν, είναι οικονομικές. Δεν είναι τυχαίες οι δηλώσεις που έπαιζαν παντού πριν από ένα μήνα, του εκπροσώπου του κινεζικού Υπουργείου Εξωτερικών, μετά την ανακοίνωση επιπλέον δασμών. Εάν οι ΗΠΑ θέλουν πόλεμο θα τον έχουν, είτε είναι πόλεμος δασμών, εμπορικός πόλεμος ή οποιοδήποτε άλλο είδος πολέμου, «είμαστε έτοιμοι για μάχη μέχρι το τέλος», διαμήνυε το Πεκίνο. Τέτοιες δηλώσεις εδραιώνουν το αίσθημα απειλής και ενισχύεται η νομιμοποίηση του κράτους να προβαίνει σε ακραία μέτρα για την αντιμετώπιση του εχθρού. Το όφελος δηλαδή είναι και επικοινωνιακό, αφού η ρητορική του Τραμπ λειτουργεί ως εργαλείο πολιτικής νομιμοποίησης, με το "εμείς εναντίον αυτών" στα πρότυπα του μηχανισμού που ακολούθησε ο Ρίγκαν με την ΕΣΣΔ και ο Μπους με την τρομοκρατία.

Παράλληλα, εκτός από τα επικοινωνιακά οφέλη και τον επαναπατρισμό της παραγωγής, με την άκρη του ματιού της, η Κυβέρνηση των Ρεπουμπλικάνων ίσως να βλέπει και εκλογικό όφελος από την επανατοποθέτηση εργοστασίων παραγωγής σε κρίσιμα swing states, όπως το Μίσιγκαν και την Πενσυλβάνια, ενισχύοντας τη λαϊκή βάση εκεί. Γιατί λοιπόν να μην προχωρήσουν σε δασμούς όταν μπορούν με μια κίνηση να πετύχουν όλα τα προαναφερόμενα;

Η απάντηση ίσως να κρύβεται στην εμπειρία του Smoot-Hawley Tariff Act, που πάει πίσω στον Ιούνιο του 1930 και μας προσφέρει ένα ιστορικό προηγούμενο που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Με το Smoot-Hawley Tariff Act είχαν τότε επιβληθεί δασμοί σε πάνω από 20.000 εισαγόμενα προϊόντα, με στόχο την προστασία της αμερικανικής αγροτικής και βιομηχανικής παραγωγής. Η κίνηση οδήγησε αρχικά σε μαζικά αντίμετρα από εμπορικούς εταίρους, τα οποία επιτάχυναν την παγκόσμια ύφεση, έπληξαν τις επενδύσεις, ψήλωσαν την ανεργία και τελικά τα πράγματα οδηγήθηκαν στην παγκόσμια αποσταθεροποίηση της δεκαετίας του ’30. Πρόκειται για ένα ιστορικό case study, όπου η χωρίς συντονισμό επιθετική εμπορική πολιτική λειτούργησε αυτοκαταστροφικά – για όλους.

Ωστόσο, ακόμα κι αν η εμπειρία εκείνης της περιόδου είναι διδακτική, οι σημερινοί συντελεστές είναι διαφορετικοί. Το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα έχει εξελιχθεί σημαντικά. Το διεθνές εμπόριο δεν περιορίζεται πλέον μόνο σε υλικά αγαθά, οι υπηρεσίες, τα δεδομένα και η τεχνολογία παίζουν πλέον κεντρικό ρόλο, και είναι λιγότερο ευάλωτα σε παραδοσιακούς δασμούς. Συνεπώς, ενώ το παρελθόν προσφέρει προειδοποιήσεις, η εφαρμογή παρόμοιων πολιτικών σήμερα δεν οδηγεί αυτόματα στο ίδιο αποτέλεσμα.

Ο μεγάλος ηττημένος πάντως είναι η ΕΕ, η οποία τρέχει ξανά πίσω από τις εξελίξεις, χωρίς να προνοεί, για να μαζέψει τα σπασμένα που η ίδια δημιούργησε όταν θυσίασε την οικονομική και γεωπολιτική της ισορροπία για να ευθυγραμμιστεί με στρατηγικές που απαιτούσαν σοβαρότητα και πλάνο. Η νομενκλατούρα της ΕΕ δεν έχει ούτε σοβαρότητα, ούτε πλάνο. Χαρακτηρίζεται από έναν πολιτικά «αποστειρωμένο» τεχνοκρατισμό, χωρίς οραματική ηγεσία. Αυτό το βλέπουν οι Ευρωπαίοι πολίτες, οι οποίοι κατά την πλειοψηφία τους νιώθουν πλήρως αποκομμένοι από την τεχνοκρατική ελίτ. Και η κάθε κρίση που έρχεται είναι ακόμα ένα χτύπημα προς αυτήν την ελίτ και στους εκπροσώπους της.