Ηθική ασυνέπεια, πολιτικός καιροσκοπισμός και κοινωνικός καννιβαλισμός. Ποιοι ζητούν παραιτήσεις και με ποιο ηθικό έρεισμα;

Την εβδομάδα που πέρασε, η Κύπρος βίωσε μια από τις πιο καταστροφικές δασικές πυρκαγιές των τελευταίων ετών, με ανυπολόγιστες ζημιές στο φυσικό περιβάλλον, σε περιουσίες και – δυστυχώς – με ανθρώπινο κόστος. Η αυτονόητη αγανάκτηση της κοινωνίας διοχετεύτηκε με ταχύτητα στους γνωστούς αποδέκτες, την πολιτική ηγεσία! Πολλά κόμματα, με περισσή ευκολία, βιάστηκαν να ζητήσουν παραιτήσεις υπουργών, επιτελών και κρατικών λειτουργών. Όμως, αξίζει να τεθεί το ερώτημα, ποιος πραγματικά δικαιούται να ζητά παραιτήσεις; Και με ποια ηθική νομιμοποίηση;

Διευκρίνιση Αρχής – Όχι Υπεράσπιση Προσώπων

Ας είναι ξεκάθαρο, ότι το παρόν άρθρο δεν επιχειρεί να προστατεύσει ή να δικαιολογήσει υπουργούς, κυβερνητικά στελέχη ή οποιονδήποτε αξιωματούχο που πιθανόν απέτυχε στα καθήκοντά του. Το αντίθετο, η προσωπική μου θέση είναι σαφής και αδιαπραγμάτευτη! ‘Όλοι οι πολιτικοί, ανεξαρτήτως παράταξης, οφείλουν να αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους, και όπου υπάρχει αμέλεια, να παραιτούνται χωρίς καθυστέρηση. Όμως το άρθρο αυτό δεν εστιάζει σε πρόσωπα. Εστιάζει στην αρχή, δηλαδή την ανάγκη να αποκατασταθεί η πολιτική ηθική και συνέπεια. Γιατί όταν η απαίτηση για παραιτήσεις γίνεται εργαλείο καιροσκοπισμού, χάνει την αξία της και μετατρέπεται σε κυνική χειραγώγηση του δημόσιου αισθήματος. Η κάθαρση δεν μπορεί να γίνει επιλεκτικά – πρέπει να ξεκινά από όλους, χωρίς εξαιρέσεις, αλλά και χωρίς υποκρισία.

Οι ηθικοί τιμητές με αμνησία παρελθόντος

Είναι τουλάχιστον προσβλητικό προς τη νοημοσύνη των πολιτών να βλέπουμε πολιτικούς σχηματισμούς που κυβέρνησαν – ή συγκυβέρνησαν – τα τελευταία 30 χρόνια, να εμφανίζονται σήμερα ως τιμητές, εγκαλώντας άλλους για ανικανότητα ή αμέλεια. Πού ήταν αυτοί οι ίδιοι όταν οι προϋπολογισμοί για τη δασοπροστασία περικόπτονταν; Πού ήταν όταν οι σχεδιασμοί για εναέρια επιτήρηση περιορίζονταν από "δημοσιονομικές προτεραιότητες"; Πού ήταν όταν οι κοινότητες της υπαίθρου κατήγγειλαν την έλλειψη προσβασιμότητας των πυροσβεστικών μέσων ή την εγκατάλειψη αγροτικών δρόμων και κρουνών;

Πώς τολμούν να επικαλούνται “πολιτική ευθύνη” όταν δεν έχουν ασκήσει ποτέ οι ίδιοι ειλικρινή αυτοκριτική για τη δική τους συνεισφορά στη διάλυση των μηχανισμών πρόληψης και άμεσης αντίδρασης;

Πολιτική κεφαλαιοποίηση της καταστροφής

Δεν πρόκειται, βεβαίως, για γνήσιο ενδιαφέρον για τη δασοπροστασία ή την ασφάλεια των πολιτών. Πρόκειται για κυνικό υπολογισμό πολιτικού οφέλους. Στη σκιά της καταστροφής, τα κόμματα επιχειρούν να καταγράψουν πολιτικά κέρδη, κατασκευάζοντας εύκολους ενόχους και μεταθέτοντας τις διαχρονικές ευθύνες σε σημερινά πρόσωπα. Επικοινωνιακή αξιοποίηση του πόνου. Τίποτε λιγότερο.

Η συστηματική επιλεκτική ευαισθησία είναι το κύριο χαρακτηριστικό αυτής της προσέγγισης. Όταν, για παράδειγμα, το 2007 όταν αντιμετωπίσαμε την πλέον καταστροφική πυρκαγιά και έγιναν διάφορα τρελά μέχρι και ομηρικοί καυγάδες μεταξύ υπηρεσιών - ενώ καιγόταν το δάσος σταμάτησαν και αντάλλασσαν γροθιές μεταξύ τους για όσους δεν θυμούνται – κανείς δεν παραιτήθηκε!!! Το 2021 καταγράφηκε η πιο φονική πυρκαγιά της τελευταίας δεκαετίας, ποιοι ζήτησαν τότε παραιτήσεις; Όταν στις εκθέσεις του Γενικού Ελεγκτή αποκαλύπτονταν σοβαρές ελλείψεις στον μηχανισμό πολιτικής προστασίας, ποιοι έκαναν ερωτήσεις στη Βουλή; Και ποιοι απλώς σιώπησαν, καλύπτοντας πρόσωπα και μηχανισμούς λόγω πολιτικών συμμαχιών;

Απόντες στη νομοθέτηση – Παρόντες στην καταγγελία

Εκείνοι που σήμερα μιλούν για "ανικανότητα", είναι οι ίδιοι που απουσίαζαν από τη συζήτηση κρίσιμων νομοθετημάτων που θα ενίσχυαν τη δασοπροστασία. Είναι οι ίδιοι που ψήφισαν τροπολογίες για να διευκολυνθούν παράνομες επεμβάσεις σε δασικές περιοχές ή που προώθησαν "αναπτύξεις" δίχως ουσιαστική περιβαλλοντική αδειοδότηση. Η "περιβαλλοντική τους ευαισθησία" ενεργοποιείται μόνον όταν μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν ως εργαλείο πόλωσης.

Πρόσφατη δήλωση αρχηγού κόμματος ζητούσε την “άμεση αποπομπή του αρμόδιου υπουργού για εγκληματική αμέλεια”. Το ίδιο κόμμα, όμως, ήταν συνυπεύθυνο για κυβερνήσεις που διαχρονικά απαξίωσαν το Σχέδιο Δασοπυρόσβεσης, περιόρισαν τις μονάδες πρόληψης, και ανέχτηκαν δεκάδες αυθαίρετες παρεμβάσεις στην άγρια φύση. Δεν υπάρχει, λοιπόν, πολιτικό ή ηθικό έρεισμα για να υψώνουν τον τόνο. Τουλάχιστον όχι χωρίς πρώτα να κοιταχτούν στον καθρέφτη της Ιστορίας.

Οι παραιτήσεις ως εργαλείο δημοκρατίας, όχι ως θέατρο εντυπώσεων

Η παραίτηση, σε μία ώριμη δημοκρατία, αποτελεί πράξη θεσμικής ευθύνης. Είναι εργαλείο αυτογνωσίας και σεβασμού προς τον πολίτη – όχι φτηνό θέατρο εντυπώσεων. Όταν χρησιμοποιείται με όρους συγκυριακής εκμετάλλευσης, υπονομεύει την ίδια την αξία της πολιτικής λογοδοσίας. Όταν ζητούνται παραιτήσεις μόνο όταν κυβερνούν “οι άλλοι”, και ποτέ όταν κυβερνάς εσύ, το μόνο που παράγεται είναι κυνισμός. Ο πολίτης δεν πείθεται. Απλώς αποστρέφεται, ισοπεδώνει, απαξιώνει. Και τότε, η δημοκρατία χάνει την ψυχή της.

Εάν υπάρχει ευθύνη, υπάρχει και καθρέφτης

Καλό θα ήταν λοιπόν, πριν επαναληφθεί το φτηνό αίτημα “παραιτήσεων”, οι κομματικοί ηγέτες να απαντήσουν σε μερικά ερωτήματα:

• Ποιες ήταν οι δικές σας προτάσεις για πρόληψη και ετοιμότητα κατά των πυρκαγιών τα τελευταία πέντε χρόνια;
• Πόσα κονδύλια προτείνατε να ενισχυθούν στον προϋπολογισμό για δασικές υποδομές;
• Πού ήσασταν όταν οι εμπλεκόμενοι φορείς φώναζαν για ελλείψεις σε ανθρώπινο δυναμικό και εξοπλισμό;
• Τι προτείνατε για το σχέδιο αξιοποίησης εθελοντικών ομάδων σε δύσβατες περιοχές;
• Και το κυριότερο: ποια από τα προηγούμενα κάνατε όταν ήσασταν εσείς στην εξουσία;

Η ευθύνη των πολιτών και η σημασία της αλληλεγγύης

Σε αυτή την αλυσίδα ευθυνών, δεν μπορεί να εξαιρείται η κοινωνία των πολιτών. Ο Αριστοτέλης μάς θυμίζει πως “ἔργον τῶν πολιτῶν ἐστὶν ἡ σωτηρία τῆς πολιτείας”. Η προστασία του κοινού καλού, η ενίσχυση των θεσμών, η αλληλεγγύη και η ενεργή συμμετοχή είναι ευθύνη όλων – όχι μόνο των αιρετών. Αντιθέτως, το φαινόμενο του διαδικτυακού και τηλεοπτικού λιθοβολισμού των πυροσβεστών, πολλές φορές χωρίς γνώση, εμπειρία ή προσωπική συμβολή, αποτελεί μια θλιβερή έκφραση μιας κοινωνίας που καταναλώνει κρίση και αναπαράγει πολιτική συμπεριφορά κομμάτων που ζητούν παραιτήσεις αντί να προτείνουν λύσεις. Η κοινωνική ανθρωποφαγία που στρέφεται ενάντια σε ανθρώπους της πρώτης γραμμής – οι οποίοι ρισκάρουν τη ζωή τους κάτω από απάνθρωπες συνθήκες – δεν συνιστά ενεργή πολιτότητα. Συνιστά στρέβλωση της δημοκρατικής ευθύνης.

Την ίδια ώρα, η πραγματική τιμή της κοινωνίας αυτής αποτυπώνεται στους εκατοντάδες εθελοντές – πολίτες, ομάδες διάσωσης, νεολαίους, αγρότες – που προσέτρεξαν αυθόρμητα και ανιδιοτελώς να βοηθήσουν: με μηχανήματα, με τα χέρια τους, με νερό, με κουβέρτες, με καρδιά. Εκεί διαμορφώνεται ο πραγματικός πατριωτισμός. Αυτή η αυθόρμητη, ανεπίσημη αλλά ζωτική κινητοποίηση είναι ένα μήνυμα προς την Πολιτεία: ότι ο εθελοντισμός δεν είναι ούτε ρομαντισμός ούτε περιττή πρωτοβουλία, αλλά δομικό εργαλείο πολιτικής προστασίας που οφείλει να ενταχθεί οργανωμένα στη στρατηγική πρόληψης και αντίδρασης. Όχι ως συμπλήρωμα, αλλά ως ισότιμος πυλώνας.

Σε μια εποχή που η δημόσια συζήτηση διολισθαίνει από την ουσία στην εντύπωση, το παρόν άρθρο δεν είναι απλώς καταγγελτικό. Είναι ένα κάλεσμα για αυτογνωσία – των κομμάτων, των πολιτών και των θεσμών. Η ευθύνη για το κοινό καλό δεν είναι υπόθεση στιγμής, αλλά στάση ζωής.

Υστερόγραφο

Πολιτική Ευθυξία στην Κύπρο - Έννοια Άγνωστη

Αν ανατρέξει κανείς στην πρόσφατη πολιτική ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας, θα διαπιστώσει ότι οι περιπτώσεις παραιτήσεων υπουργών για λόγους ευθιξίας είναι μετρημένες στα δάχτυλα του ενός χεριού – και πολλές από αυτές δεν ήταν αποτέλεσμα προσωπικής ανάληψης ευθύνης αλλά πιεστικών συγκυριών ή δικαστικών εξελίξεων. Ενδεικτικά:

• Ντίνα Ακελλίδου, Υγείας, Νοέμβριος 2004, ποινική καταδίκη για παρέμβαση στη δικαιοσύνη.
• Μιχάλης Σαρρής, Οικονομικών, Απρίλιος 2013, εμπλοκή στην κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος και το κούρεμα.
• Κώστας Παπακώστας, Άμυνας, Ιούλιος 2011, λόγω της τραγωδίας στη Ναυτική Βάση στο Μαρί.
• Ιωνάς Νικολάου, Δικαιοσύνης, Μάιος 2019, πολιτική ευαισθησία μετά από αποκαλύψεις για κατά συρροήν δολοφονίες.
• Έμιλυ Γιολίτη, Δικαιοσύνης, περίπου 2021, εσωτερικές συγκρούσεις και πολιτική πίεση μέσω ΜΜΕ.

Αυτές οι λίγες παραιτήσεις, όσο κι αν τιμούν (έστω και καθυστερημένα) την έννοια της λογοδοσίας, δεν αποτελούν τον κανόνα αλλά την εξαίρεση. Στην Κύπρο, η πολιτική ευθιξία παραμένει μια άγνωστη λέξη. Κι όμως, θα έπρεπε να είναι το θεμέλιο της πολιτικής μας κουλτούρας.

Αναλογιστείτε για μία στιγμή, βιώσαμε ένα πραξικόπημα και μια εισβολή, χάθηκε το μισό νησί, και αντί να δούμε ένα εθνικό πένθος μεταφρασμένο σε πολιτική ενότητα, θυσία και αυτοκριτική, είδαμε απλά μία καταδίκη. Ένα ολόκληρο έθνος κρύφτηκε πίσω από την καταδίκη ενός ανθρώπου του Νίκου Σαμψών – δίκην αποδιοπομπαίου τράγου, για να κουκουλώσουμε την εθνική τραγωδία. Αυτή η πρακτική, αυτή η πολιτική και κοινωνική ηθική συνεχίζει μέχρι τις ημέρες μας!!!! Όταν ήρθε το φιάσκο του χρηματιστηρίου, όπου καταστράφηκαν περιουσίες και οικονομίες ζωής – αλλά κανένας τραπεζίτης, πολιτικός ή επιχειρηματίας δεν τιμωρήθηκε, όλοι “γνωστοί” αλλά όλοι “άγνωστοι” στη Δικαιοσύνη.

Ακολούθησε το σκάνδαλο της ενδιάμεσης λύσης για το φυσικό αέριο, που διαρκεί πλέον πάνω από 15 χρόνια – και το 2025 ακόμη “ψαχνόμαστε” για το πότε και πώς θα το εκμεταλλευτούμε. Πάλι, κανείς δεν πλήρωσε. Προσθέστε τη διαχρονική “ληστεία” των Ταμείων Άμυνας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, με τις ευφάνταστες μορφές “εσωτερικού δανεισμού”, που οι πολίτες συνέχιζαν να πληρώνουν δήθεν για “Άμυνα” αλλά άμυνα δεν είδαμε, ενώ κανείς δεν ήλεγξε πού πήγαν αυτά τα δισεκατομμύρια.

Και όμως, κανείς δεν παραιτήθηκε. Κανείς δεν ανέλαβε ευθύνη. Κανείς δεν ζήτησε συγγνώμη. Κανείς δεν αποσύρθηκε σιωπηλά από τη δημόσια ζωή. Αν υπήρχε ίχνος ευθιξίας, όλοι οι πολιτικοί – άπαντες – θα είχατε κρεμαστεί μόνοι σας. Όχι μεταφορικά. Κυριολεκτικά. Με αξιοπρέπεια. Με ντροπή. Με παραδοχή. Με καθαρτήριο λόγο προς έναν λαό που αιμορραγεί επί δεκαετίες, παρακολουθώντας το ίδιο πολιτικό προσωπικό να εναλλάσσεται στα ίδια γραφεία, με τα ίδια χαμόγελα, και τις ίδιες ψεύτικες υποσχέσεις.

*Race Director Nicosia Marathon Series Ltd.