“ἔργον τῶν πολιτῶν ἐστὶν ἡ σωτηρία τῆς πολιτείας”, Αριστοτέλης

Οι φυσικές ή ανθρωπογενείς καταστροφές αναδεικνύουν διαρκώς την ανάγκη ύπαρξης οργανωμένων, εκπαιδευμένων και επαρκώς εξοπλισμένων εθελοντικών ομάδων. Ο εθελοντισμός είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς οι ομάδες αυτές συχνά παρέχουν την πρώτη και άμεση ανταπόκριση σε κρίσιμες καταστάσεις, συμβάλλοντας στην προστασία ζωών, περιουσιών και περιβάλλοντος. Προς αποφυγή οιασδήποτε παρανόησης ή/και παρεξήγησης για το περιεχόμενο του άρθρου, ουδόλως εισηγούμαστε την αντικατάσταση των επαγγελματιών με εθελοντές. Ο ρόλος των εθελοντών είναι να συνεπικουρούν και να βοηθούν τον κρατικό μηχανισμό να ανταποκριθεί σε μεγάλες φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές. Η κλίμακα και το μέγεθος των καταστροφών, κυρίως λόγω κλιματικής αλλαγής, έχουν γίνει δυσανάλογα μεγαλύτερες των κρατικών μηχανισμών αντιμετώπισής τους και ως εκ τούτου η ύπαρξη εθελοντών είναι επιτακτική και αναγκαία.

Ωστόσο, η απουσία συντονισμένης πολιτικής από τα αρμόδια υπουργεία – Δικαιοσύνης, Εσωτερικών, Άμυνας και Δημόσιας Τάξης – αποτελεί κραυγαλέο έλλειμμα. Παρά τις επανειλημμένες καταστροφές, τα υπουργεία αυτά έχουν αποτύχει να εκπονήσουν και να εφαρμόσουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ένταξης των εθελοντικών ομάδων στον μηχανισμό πολιτικής προστασίας. Δεν υπάρχει επίσημο πρόγραμμα πιστοποιημένης εκπαίδευσης, ούτε ελάχιστη μέριμνα για παροχή στοιχειώδους εξοπλισμού, όπως πυρίμαχες στολές, κράνη, γάντια και ατομικά μέσα προστασίας. Η ευκαιριακή εμπλοκή εθελοντών, χωρίς εξοπλισμό και σαφείς ρόλους, συνιστά θεσμική αμέλεια και υπονομεύει τη συνολική επιχειρησιακή ικανότητα του κράτους.

Η κλιματική αλλαγή και η επιτακτική ανάγκη άμεσης δράσης

Το καλοκαίρι του 2025 ήταν ένα από τα πιο καταστροφικά στην ιστορία της Ανατολικής Μεσογείου, με δεκάδες δασικές πυρκαγιές να πλήττουν την Ελλάδα, την Κύπρο, Ισπανία, Ιταλία και την Τουρκία. Χιλιάδες πολίτες εκκενώθηκαν από περιοχές υψηλού κινδύνου, ενώ καταγράφηκαν τραγικά θύματα και τεράστιες υλικές ζημιές. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη Guardian και τη Reuters, περισσότερα από 70.000 στρέμματα δασών καταστράφηκαν μόνο τον Ιούλιο 2025. Στην Κύπρο, το EF GIS κατέγραψε εστίες πυρκαγιών σε επτά επαρχίες εντός δύο εβδομάδων, ενώ η Τουρκία κατέγραψε ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών και περισσότερες από 60 δασικές πυρκαγιές σε 30 ημέρες.

Οι ακραίες θερμοκρασίες, οι παρατεταμένες ξηρασίες και η απουσία επαρκών βροχοπτώσεων συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα για την εκδήλωση και εξάπλωση πυρκαγιών. Οι περιβαλλοντικές αυτές συνθήκες έχουν ενταθεί λόγω της κλιματικής αλλαγής και επηρεάζουν πλέον όχι μόνο την ένταση των πυρκαγιών αλλά και την περίοδο διάρκειάς τους.

Η Μεσόγειος αναγνωρίζεται πλέον ως ένα από τα παγκόσμια "hotspots" της κλιματικής αλλαγής, σύμφωνα με το MED-HOT index του περιοδικού Nature και τις εκθέσεις του IPCC. Οι επιστημονικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι η περιοχή θερμαίνεται κατά 20% ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, με αποτέλεσμα την επιτάχυνση της ερημοποίησης και την υποβάθμιση των εδαφών. Η διαδικασία της "σαχαροποίησης" ή saharisation επηρεάζει άμεσα τις βόρειες ακτές της Αφρικής, την Κρήτη, την Κύπρο, τη Σικελία και τη Μάλτα. Μελέτες της UNEP και του UNCCD τονίζουν ότι οι περιοχές αυτές κινδυνεύουν από σημαντική μείωση της βιοποικιλότητας, αύξηση της διάβρωσης του εδάφους και απώλεια καλλιεργήσιμης γης . Η σταδιακή αφρικανοποίηση των μικροκλιμάτων αυτών των περιοχών επιτείνει τον κίνδυνο καταστροφών και επηρεάζει άμεσα τις τοπικές κοινότητες.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η άμεση υλοποίηση μέτρων εκπαίδευσης, ενίσχυσης των υποδομών και επένδυσης στις εθελοντικές ομάδες είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαία. Η δημιουργία τοπικών συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, η προτεραιότητα στη χρηματοδότηση παράκτιων και μικροκλιματικά ευπαθών περιοχών και η στενή συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα αποτελούν βασικά στοιχεία για την προστασία της Μεσογείου από τις μελλοντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η άμεση σχεδίαση και υλοποίηση των παραπάνω αλλά και πρόσθετων μέτρων καθίσταται επιτακτική λόγω της επιδείνωσης των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής.

Ο εθελοντισμός ως αναγκαία επένδυση και εργαλείο

Η προώθηση και υποστήριξη του εθελοντισμού σε όλες τις χώρες αποτελεί μια κρίσιμη στρατηγική επένδυση που ενισχύει την ανθεκτικότητα των κοινωνιών απέναντι σε κάθε είδους κρίσεις. Η ενσωμάτωση των εθελοντικών ομάδων στους μηχανισμούς αντιμετώπισης καταστροφών απαιτεί σαφή και λεπτομερή πρωτόκολλα. Κομβικό ρόλο διαδραματίζει η πιστοποίηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων που διασφαλίζει την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα των εθελοντών στο πεδίο δράσης. Η διαρκής εκπαίδευση και οι περιοδικές ασκήσεις είναι αναγκαίες για τη διατήρηση της ετοιμότητας, ενώ η πιστοποίηση ενισχύει την εμπιστοσύνη της κοινωνίας στις εθελοντικές ομάδες.

Εξίσου σημαντική είναι η παροχή του απαραίτητου υλικοτεχνικού εξοπλισμού, όπως στολές, μέσα ατομικής προστασίας, σύγχρονα εργαλεία και μηχανήματα, τα οποία επιτρέπουν στους εθελοντές να λειτουργούν με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα.

Η διατήρηση εθελοντικών ομάδων αντί για μεγάλες δυνάμεις μόνιμου προσωπικού προσφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη για το κράτος. Στη Γερμανία και τη Γαλλία, η χρήση εθελοντών σε υπηρεσίες διάσωσης και πολιτικής προστασίας μειώνει σημαντικά το δημοσιονομικό βάρος, επιτρέποντας στους κρατικούς πόρους να διοχετεύονται πιο ευέλικτα σε άλλους τομείς. Ενδεικτικά, στη Γερμανία, η λειτουργία του THW και των εθελοντικών πυροσβεστικών σωμάτων κοστίζει πολύ λιγότερο από τη διατήρηση ενός πλήρους επαγγελματικού μηχανισμού. Επιπλέον, οι εθελοντές ενισχύουν την κοινωνική συνοχή και την πολιτική συμμετοχή, ενώ προσδίδουν τοπική γνώση και άμεση ανταπόκριση σε τοπικά περιστατικά, προσφέροντας πολλαπλά οφέλη σε σχέση με μια απομακρυσμένη, επαγγελματική μόνο προσέγγιση.

Διεθνή μοντέλα και βέλτιστες πρακτικές

Η ετοιμότητα και ο στρατηγικός σχεδιασμός αποτελούν βασικά στοιχεία μιας αποτελεσματικής ανταπόκρισης. Διεθνώς, μοντέλα όπως εκείνα της Αυστρίας (Österreichisches Rotes Kreuz, Bergrettung Österreich), της Γαλλίας (Protection Civile), των ΗΠΑ (CERT - Community Emergency Response Teams), της Γερμανίας (Technisches Hilfswerk - THW, Bergwacht) και της Αυστραλίας (State Emergency Service - SES), έχουν αποδείξει ότι ο σωστός σχεδιασμός, η διαρκής εκπαίδευση και η ύπαρξη πρωτοκόλλων δράσης είναι απαραίτητα για την επιτυχημένη διαχείριση των καταστροφών.

Στην Αυστρία και τη Γερμανία, οι επιχειρήσεις διάσωσης σε ορεινά και υδάτινα περιβάλλοντα εκτελούνται κατά κύριο λόγο από εθελοντικές οργανώσεις. Στη Γερμανία, το Technische Hilfswerk (οργανισμός για πολιτική προστασία και αντιμετώπισης καταστροφών που βασίζεται κυρίως σε εθελοντές) αριθμεί περίπου 80.000 εθελοντές, ενώ οι επαγγελματίες πυροσβέστες είναι περίπου 35.000 έναντι 1,3 εκατομμυρίων εθελοντών πυροσβεστών. Στην Αυστρία, οι εθελοντές αποτελούν το 99% των δυνάμεων πυρόσβεσης και ορεινής διάσωσης, με περίπου 300.000 εθελοντές έναντι περίπου 4.500 επαγγελματιών.

Στις ΗΠΑ, περίπου το 70% των πυροσβεστών είναι εθελοντές, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές. Η Γαλλία διαθέτει ένα ισχυρό δίκτυο περίπου 200.000 εθελοντών πυροσβεστών, οι οποίοι είναι απαραίτητοι στη διαχείριση πυρκαγιών και πλημμυρών. Στην Αυστραλία, το SES βασίζεται σε περίπου 43.000 εθελοντές που παίζουν καθοριστικό ρόλο σε περιστατικά πλημμυρών, καταιγίδων και επιχειρήσεων διάσωσης.

Χρηματοοικονομικές επιπτώσεις και οφέλη από τη διατήρηση εθελοντικών ομάδων

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, η οργάνωση της πολιτικής προστασίας μέσω εθελοντών προσφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη σε σχέση με τη διατήρηση μόνιμου προσωπικού. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, στις περίπου 22.000 πυροσβεστικές ομάδες υπηρετούν γύρω στο 1.000.000 εθελοντές έναντι μόλις 35.000 επαγγελματιών πυροσβεστών (Taylor & Francis Online). Στο Βερολίνο, από τους συνολικά 4.479 διασωστικούς υπαλλήλους, οι 1.537 είναι εθελοντές σε 58 σταθμούς – γεγονός που μειώνει σημαντικά το ετήσιο προσωπικό κόστος των περίπου €250 εκατομμυρίων (Wikipedia).

Στη Γαλλία, περίπου το 80% των πυροσβεστών είναι εθελοντές – δηλαδή περίπου 200.000 άτομα – έναντι ~40.000 επαγγελματιών (Cairn.infoMDPI). Στην Αυστρία, το 99% της πυροσβεστικής δύναμης αποτελείται από εθελοντές (περίπου 320.000 άτομα) σε σχέση με μόλις 4.500 επαγγελματίες (Wikipedia). Στις ΗΠΑ, εξοικονομούνται κάθε χρόνο πάνω από $46,9 δισεκατομμύρια, χάρη στις ατέλειωτες ώρες εργασίας που συνεισφέρουν οι εθελοντές πυροσβέστες (περίπου το 70% της συνολικής δύναμης στα αγροτικά).

Μελέτες δείχνουν ότι οι εθελοντικές υπηρεσίες είναι πιο αποδοτικές σε περιοχές με χαμηλή πυκνότητα πυροπροστασίας, ενώ οι επαγγελματικές υπηρεσίες εμφανίζονται πιο αποτελεσματικές σε αστικές και πυκνοκατοικημένες ζώνες researchgate.netcga.ct.gov. Οι εθελοντικές δομές μειώνουν το δημοσιονομικό βάρος κατά 60–80% στο κόστος προσωπικού, ενώ παράλληλα ενισχύουν την κοινωνική συνοχή, την άμεση ανταπόκριση και την αποτελεσματικότητα σε τοπικό επίπεδο epsu.org.

Συνολικά, μοντέλα με εθελοντικούς πυροσβέστες, όπως αυτά της Γερμανίας, Γαλλίας, Αυστρίας και ΗΠΑ, επιτυγχάνουν οικονομία κλίμακας, διατήρηση υψηλών επιπέδων προστασίας και ενίσχυση της κοινωνικής συμμετοχής – παρέχοντας ένα αποτελεσματικό και βιώσιμο μοντέλο πολιτικής προστασίας.

Οικονομικές επιπτώσεις και οφέλη εθελοντικών δυνάμεων αντί μόνιμου προσωπικού

1. Γερμανία

- Υπηρετούν περίπου 1.000.000 εθελοντές και 35.000 επαγγελματίες πυροσβέστες (tandfonline.com) – η πλειονότητα των δυνάμεων αποτελείται από εθελοντές.

-Σύμφωνα με συζητήσεις στο Reddit, η Γερμανία διαθέτει περισσότερους πυροσβέστες συνολικά από τις ΗΠΑ, παρά το μικρότερο μέγεθος πληθυσμού και έκτασης Taylor & Francis Online.

• Γαλλία

- Το 80% των πυροσβεστών (περίπου 200.000) είναι εθελοντές, σε αντίθεση με περίπου 40.000 επαγγελματίες European Journal of Adult LearningEuropean Commission.

-Η πολυμορφία των καθηκόντων έχει ενισχύσει την ανάγκη για εκτενή και πιστοποιημένη εκπαίδευση εθελοντών, με ποσοστό αποχώρησης γύρω στο 35% κατά το πρώτο έτος εκπαίδευσης European Journal of Adult Learning.

• Αυστρία

- Το 99% των πυροσβεστικών δυνάμεων απαρτίζεται από εθελοντές (~300.000), με μόλις περίπου 4.500 επαγγελματίες U.S. Fire Administration.

-Το μοντέλο αυτό επιτρέπει σημαντική εξοικονόμηση κόστους λόγω μικρότερου τακτικού μισθολογικού κόστους.

• ΗΠΑ -Το 70% των πυροσβεστών είναι εθελοντές, ιδιαίτερα σε αγροτικές περιοχές

-Συμβάλλουν πάνω από $46,9 δισεκατομμύρια ετησίως σε άμισθες εργασίες, απαλλάσσοντας σημαντικά τον προϋπολογισμό των πολιτειών coyotecommunications.com+11U.S. Fire Administration+11European Commission+11.

• Συγκριτικά κόστη

-Μελέτη στις ΗΠΑ (1970, Scottsdale, ΑΖ) έδειξε ότι η ιδιωτική/εθελοντική πυροσβεστική είχε κόστος περίπου $3,78/κάτοικο, ενώ η δημόσια επαγγελματική $7,10/κάτοικο – εξοικονόμηση ~50% ανά κάτοικο reason.org.

-Αντίστοιχες παρατηρήσεις στη Δανία έδειξαν ότι εθελοντικές υπηρεσίες μείωσαν το κόστος προσωπικού κατά περισσότερο από 60–80% σε σχέση με επαγγελματικές υπηρεσίες.

• Κοινωνικά και λειτουργικά οφέλη

- Οι εθελοντές ενισχύουν την κοινωνική συνοχή, την εμπιστοσύνη στο σύστημα αντιμετώπισης κρίσεων και παρέχουν τοπική γνώση και άμεση απόκριση.

- Η εξοικονόμηση δημόσιων πόρων επιτρέπει την ανακατανομή σε άλλους κρίσιμους τομείς, όπως εκπαίδευση, υποδομές και υγεία.

Αυτό το συγκριτικό μοντέλο δείχνει πως τα κράτη που στηρίζονται σε οργανωμένες εθελοντικές δυνάμεις όχι μόνο εξοικονομούν σημαντικούς πόρους, αλλά δημιουργούν και ένα πιο ανθεκτικό και συμμετοχικό σύστημα πολιτικής προστασίας.

Συγκριτικά κόστη ανά περιφέρεια και κατηγορίες εξοικονόμησης

🇺🇸 ΗΠΑ – Καλιφόρνια και Αγροτικές Περιοχές

• Σε αγροτικές περιοχές (κάτω από 2.500 κατοίκους), το 89,5% των πυροσβεστικών δυνάμεων είναι εθελοντές και μόνο 5–12% επαγγελματίες WikipediaWikipedia.
• Το κόστος ανά κάτοικο -
  • Εθελοντική υπηρεσία - $3,78.
  • Πλήρως επαγγελματική - $7,10.
    → ~50% εξοικονόμηση όταν στηρίζεται σε εθελοντές Wikipedia.
• Συνολικά, οι εθελοντές πυροσβέστες εξοικονομούν ~ $46,9 δισ. ετησίως σε άμισθες ώρες εργασίας Wikipedia.

🇩🇪 Γερμανία

- Το 97% των πυροσβεστών είναι εθελοντές, με μόλις το 3% να είναι επαγγελματίες WikipediaReddit.

-Κόστος επαγγελματία - ~ €55.000/έτος à €9 δισ. συνολικά για το σύστημα WikipediaReddit.

-Οι εθελοντές μειώνουν σημαντικά αυτήν τη δαπάνη, αφού εργάζονται χωρίς μισθό, με κόστος μόνο σε εξοπλισμό, εκπαίδευση, μηχανήματα.

🇫🇷 Γαλλία – Αγροτικές και περιοχές με πληθυσμιακή διασπορά

-Το 80% των πυροσβεστών (περίπου 200.000) είναι εθελοντές Hacker News+2Reddit+2Wikipedia+2.

-Οι εθελοντικές δυνάμεις εξοικονομούν 60–80% κόστος προσωπικού σε σύγκριση με πλήρως επαγγελματικό σύστημα WikipediaWikipedia.

🇳🇱 Ολλανδία

-Στην Ολλανδία, σχεδόν 70% των πυροσβεστών είναι εθελοντές WikipediaArchief.

-Ισχύουν ισάξια εκπαιδευτικά και επιχειρησιακά πρότυπα με το επαγγελματικό προσωπικό – όμως με σημαντικότερο κόστος-αποδοτικότητα.

• Κατηγορίες εξοικονόμησης και κοινωνικά οφέλη

Μισθοδοσία & Παροχές - Οι εθελοντές δεν λαμβάνουν τακτικές αποδοχές, αλλά αποζημιώνονται μόνο για ώρα επιχείρησης/εκπαίδευσης – μειώνοντας το τακτικό μισθολογικό κόστος περίπου κατά 50–80%.

1. Εργοδότης & Αδειοδοτήσεις - στη Γερμανία, οι εργοδότες υποχρεούνται να αποδεσμεύουν τους εργαζόμενους εθελοντές χωρίς απώλεια μισθού – το κράτος αναλαμβάνει την κάλυψη Hacker NewsReddit.
2. Εξοπλισμός & Εκπαίδευση - το κόστος εξοπλισμού και εκπαίδευσης μπορεί να καλυφθεί από τοπικούς πόρους, δωρεές και προγράμματα επιδότησης, διατηρώντας τη φιλικότερη δαπάνη για το κράτος.

1. Κοινωνική Συνοχή & Τοπική Γνώση - Εθελοντές ενσωματώνονται στην κοινότητα, δημιουργώντας σχέσεις εμπιστοσύνης, γνωρίζοντας την τοπική γεωγραφία και ανάγκες – βελτιώνοντας την απόκριση σε έκτακτες ανάγκες.
2. Βιωσιμότητα & Ανθεκτικότητα - το μοντέλο που συνδυάζει εθελοντικές και επαγγελματικές δυνάμεις είναι πιο ανθεκτικό και οικονομικά βιώσιμο, ιδίως σε αγροτικές ή απομακρυσμένες περιοχές με μικρή συχνότητα κρίσεων.

Tα διεθνή μοντέλα (ΗΠΑ, Γερμανία, Γαλλία, Ολλανδία, Αυστρία κ.ά.) αποδεικνύουν ότι η ενσωμάτωση οργανωμένων εθελοντικών δυνάμεων στη διαχείριση καταστροφών μπορεί να:

-Μειώσει κατά 50–90% το κόστος προσωπικού

- Ενισχύσει την τοπική κοινωνική συνοχή

-Παρέχει ταχύτητα και ευελιξία

- Προσφέρει βιώσιμο & ανθεκτικό σύστημα προστασίας

Εξίσου σημαντική είναι η παροχή του απαραίτητου υλικοτεχνικού εξοπλισμού, όπως στολές, μέσα ατομικής προστασίας, σύγχρονα εργαλεία και μηχανήματα, τα οποία επιτρέπουν στους εθελοντές να λειτουργούν με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα.

Η εμπλοκή της Εθνικής Φρουράς και η ανάγκη εκπαίδευσης

Η παραδοσιακή εμπλοκή στρατιωτών χωρίς επαρκή εκπαίδευση και μέσα είναι επικίνδυνη, αδόκιμη και απαράδεκτη! Το Επιτελείο της Εθνικής Φρουράς πρέπει να απαιτήσει από την Πυροσβεστική Υπηρεσία την σύνθεση και εφαρμογή κοινών εκπαιδευτικών προγραμμάτων για τα μέλη των Ενόπλων Δυνάμεων - ειδικότερα για στρατόπεδα πλησίον δασών – και βέβαια την παροχή κατάλληλου εξοπλισμού και στολών. Σε αυτό το θέμα, θα περιμέναμε περισσότερη ευαισθησία, επαγγελματισμό αλλά και σπουδή εκ μέρους των επιτελών της Εθνικής Φρουράς. Όταν κάνουν εκπαίδευση εντός στρατοπέδων ή στα πεδία βολής τα μέτρα ασφαλείας είναι υπερβολικά, σχεδόν εκνευριστικά, αλλά και η “ευαισθησία” που επιδεικνύουν οι Διοικητές για θέματα ασφάλειας – διότι διακυβεύεται η καριέρα τους αν πάει κάτι στραβά. Όταν όμως στέλνουν τους στρατιώτες ανεκπαίδευτους και χωρίς μέσα στις κατασβέσεις πυρκαγιών τους περιγράφει μια αβάστακτη ελαφρότητα!!! Ο Αρχηγός Γ.Ε.Ε.Φ. έχει υποχρέωση και ευθύνη να σταθεί τροχοπέδη στην συμμετοχή δυνάμεων της Ε.Φ. χωρίς εκπαίδευση και μέσα!!!

Η περίπτωση της Κύπρου και η CSAR

Στην Κύπρο, η πρώτη οργανωμένη και επίσημα ενσωματωμένη εθελοντική ομάδα ήταν η Cyprus Search & Rescue Team (CSAR) ή ελληνιστί Εθελοντική Ομάδα Διάσωσης Κύπρου, η οποία ιδρύθηκε το 2004. Στόχος της CSAR ήταν να συνεπικουρεί και να υποστηρίζει τις κρατικές υπηρεσίες σε περιστατικά φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών. Οι εθελοντές της Εθελοντικής Ομάδας Διάσωσης Κύπρου ( CSAR) εκπαιδευτήκαν στην Πυροσβεστική Ακαδημία, στην Ειδική Μονάδα Αντιμετώπισης Καταστροφών (ΕΜΑΚ), στο Τμήμα Δασών (Αθαλάσσα), στην Αυστρία για θέματα ορεινής διάσωσης, διάσωσης από τελεφερίκ και διάσωσης από ορμητικά νερά και πλημύρες. Ήταν η πρώτη 100% εθελοντική ομάδα που συμμετείχε σε επιχειρήσεις δασοπυρόσβεσης σε συνεργασία με την Πυροσβεστική Υπηρεσία, συμβάλλοντας καθοριστικά στις καταστροφικές πυρκαγιές στον Σαϊττά 2007, Ορά 2008, Κάτω Δρυ 2012, κοιλάδα Σολίας 2016 και άλλες μικρότερες. Επίσης υπήρξε και η πρώτη εθελοντική ομάδα που μετέβει και συμμετείχε ενεργά με την Πυροσβεστική Υπηρεσία Κύπρου στην κατάσβεση των πυρκαγιών στον Πύργο Ηλείας στην Ελλάδα το 2007 και στην Πάρνηθα το 2009.

Παρά την αρχική έντονη απροθυμία και αρνητικότητα των κρατικών υπηρεσιών (Τμήμα Δασών, Πυροσβεστική, Πολιτική Άμυνα, κ.α.) να αποδεχθούν τη δράση της, η CSAR άνοιξε τον δρόμο για την επίσημη ενσωμάτωση των εθελοντών στους κρατικούς μηχανισμούς. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη διαδραμάτισε ο Μάρκος Τράγκολας, πρώην Αρχιπύραρχος της Πυροσβεστικής, υπό την ηγεσία του οποίου οι εθελοντικές ομάδες έγιναν σταδιακά αποδεκτές. Ωστόσο, παραμένουν ακόμα πολλά να γίνουν για τη θεσμική ενίσχυση και οργάνωση του εθελοντισμού στην Κύπρο.

• Πρόταση πολιτικής για την ενσωμάτωση εθελοντικών ομάδων στην πολιτική προστασία

Η πρόκληση - Παρά την αποδεδειγμένη συμβολή τους, οι εθελοντικές ομάδες στην Κύπρο παραμένουν ουσιαστικά αφομοίωτες στον επίσημο μηχανισμό πολιτικής προστασίας. Η απουσία θεσμικού πλαισίου, ενιαίας εκπαίδευσης, πιστοποίησης και κρατικής υποστήριξης περιορίζει τη δυνατότητα πρόληψης και άμεσης ανταπόκρισης σε κρίσεις.

Η πρόταση - Δημιουργία ενός Εθνικού Πλαισίου Οργάνωσης και Ενσωμάτωσης Εθελοντών Πολιτικής Προστασίας, με τους εξής βασικούς άξονες -

1. Νομική Θεσμοθέτηση - Ψήφιση νομοσχεδίου που αναγνωρίζει τον ρόλο των εθελοντών ως συμπληρωματικού πυλώνα του κρατικού μηχανισμού πολιτικής προστασίας, με νομικά κατοχυρωμένα καθήκοντα, υποχρεώσεις και δικαιώματα.
2. Μητρώο Εθελοντών και Ομάδων - Δημιουργία εθνικού μητρώου όπου θα καταγράφονται όλες οι ομάδες και μέλη, βάσει επιπέδου εκπαίδευσης και εξειδίκευσης.
3. Εκπαίδευση & Πιστοποίηση - Θεσμοθέτηση ενιαίου συστήματος εκπαίδευσης και πιστοποίησης από την Πυροσβεστική Υπηρεσία και την Πολιτική Άμυνα, σε συνεργασία με τη Σχολή Δημόσιας Διοίκησης, το Πανεπιστήμιο Κύπρου και διεθνείς οργανισμούς.
4. Χρηματοδότηση & Εξοπλισμός - Τακτική επιχορήγηση εθελοντικών ομάδων για αγορά εξοπλισμού, στολών και μέσων μεταφοράς, μέσω εθνικού ταμείου πρόληψης κρίσεων, με δυνατότητα άντλησης κονδυλίων από ταμείων της Ε.Ε.
5. Επιχειρησιακή Ενσωμάτωση - Ένταξη των εθελοντών στα σχέδια επιχειρησιακής αντίδρασης (π.χ. Σχέδιο «Ήφαιστος», Σχέδιο «Δίας»), με ενεργό συμμετοχή σε ασκήσεις και κοινά σενάρια επέμβασης.
6. Διακομματική Επιτροπή Παρακολούθησης - Σύσταση μόνιμης επιτροπής στη Βουλή που θα αξιολογεί ετησίως την εφαρμογή των μέτρων, την κατανομή πόρων και τις ανάγκες των εθελοντών.

Ο στόχος - Ένα μοντέλο όπως της Αυστρίας ή της Γερμανίας, που μειώνει κατά 60–80% το κόστος προσωπικού, ενισχύει την κοινωνική συνοχή και προσφέρει γρήγορη τοπική απόκριση, αποτελεί μονόδρομο για την Κύπρο. Η μετάβαση σε ένα ανθεκτικό, βιώσιμο και δημοσιονομικά αποτελεσματικό μοντέλο πολιτικής προστασίας είναι ευθύνη όλων – κυβέρνησης, κοινοβουλίου και κοινωνίας.

Συμπεράσματα και Προοπτικές

Η ανάδειξη του εθελοντισμού ως ακρογωνιαίου λίθου της πολιτικής προστασίας δεν αποτελεί πολυτέλεια αλλά αναγκαιότητα. Οι διεθνείς καλές πρακτικές, η δραματική επιδείνωση της κλιματικής κρίσης και τα οικονομικά και κοινωνικά οφέλη, αποδεικνύουν ότι η θεσμική ενσωμάτωση, πιστοποίηση και στήριξη των εθελοντικών ομάδων είναι στρατηγική επένδυση για κάθε σύγχρονο κράτος. Η Κύπρος, έχοντας ήδη παραδείγματα επιτυχίας όπως η CSAR και άλλων εθελοντικών οργανώσεων μεταγενέστερα καλείται να θεμελιώσει ένα βιώσιμο, ευέλικτο και δίκτυο προστασίας πολιτών που θα περιλαμβάνει εκπαιδευμένους εθελοντές, επιστημονική υποστήριξη, και θεσμική αναγνώριση. Το μέλλον των κοινωνιών εξαρτάται από τη συνύπαρξη υπεύθυνων πολιτών και αποτελεσματικού κράτους — γιατί, όπως έγραφε ο Αριστοτέλης - “ἔργον τῶν πολιτῶν ἐστὶν ἡ σωτηρία τῆς πολιτείας.”

*Race Director Nicosia Marathon Series Ltd