Η απόηχος της επίσκεψης Ζελένσκι στην Κύπρο

Η Κυπριακή Δημοκρατία ανέλαβε αυτήν την εβδομάδα, ως το μόνο διαιρεμένο κράτος-μέλος της ΕΕ, την εκ περιτροπής Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσα σε ένα διεθνές σκηνικό αυξημένων εντάσεων γύρω από την εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία. Με σύνθημα «Μια Αυτόνομη Ένωση. Ανοιχτή στον Κόσμο» και μότο «An Autonomous Union. Open to the World», η Κυπριακή Προεδρία προβάλλει την ευρωπαϊκή αυτονομία ως αναγκαίο στάδιο εμβάθυνσης της ενοποίησης, ώστε η ΕΕ να μπορεί να δρα ανεξάρτητα όταν απαιτείται, χωρίς να αποκόπτεται από διεθνείς συνεργασίες. Η Κύπρος κινείται ουσιαστικά στο πλαίσιο του προεδρικού «τρίο» μαζί με Πολωνία και Δανία, το οποίο υλοποιεί κοινό 18μηνο πρόγραμμα (1/1/2025 – 30/6/2026) με κεντρικές προτεραιότητες: μια ισχυρή και ασφαλή Ευρώπη, μιαν ανταγωνιστική και ευημερούσα Ευρώπη, και μια ελεύθερη και δημοκρατική Ευρώπη.

Κατά την τελετή έναρξης στη Λευκωσία, Ευρωπαίοι και περιφερειακοί ηγέτες συνέδεσαν συμβολικά το Κυπριακό με άλλες σύγχρονες κρίσεις, από τον πόλεμο στην Ουκρανία μέχρι την πολιτική αναταραχή στη Λατινική Αμερική και τη συζήτηση για την κυριαρχία της Γροιλανδίας. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η Ένωση «δεν είναι τέλεια, αλλά αποτελεί υπόσχεση πως η συνεργασία είναι ισχυρότερη από την αντιπαράθεση και ο νόμος υπερισχύει της βίας», υπογραμμίζοντας την αξία του διεθνούς δικαίου και της σταθερότητας στην ευρωπαϊκή γειτονιά.

Σημειώνεται πως η Λευκωσία, σε ευθυγράμμιση με την ΕΕ, στηρίζει τη συνέχιση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και την ενίσχυση των μηχανισμών αποτροπής παράκαμψης των μέτρων, συνδέοντας το ουκρανικό μέτωπο με τον ευρύτερο διάλογο για την ευρωπαϊκή ενεργειακή και αμυντική ασφάλεια.

Η δήλωση Ζελένκσι που ενόχλησε

Στην τελετή παρευρέθησαν ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, καθώς και ηγέτες της Μέσης Ανατολής, γεγονός που ανέδειξε τη φιλοδοξία της Λευκωσίας να ενισχύσει τον ρόλο της στη Μεσόγειο. Ο Ουκρανός Πρόεδρος ζήτησε από την Κύπρο να προωθήσει την ενταξιακή πορεία της Ουκρανίας στην ΕΕ κατά τη διάρκεια της Προεδρίας, τονίζοντας: «Σεβόμαστε την εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία σας. Είμαστε η Ουκρανία. Παρακαλώ σεβαστείτε και τη δική μας εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία». Η συγκεκριμένη δήλωση δεν πέρασε εντελώς απαρατήρητη από του Τούρκους, με ορισμένους να ζητούν μάλιστα «να κοπεί η τουρκική στήριξη προς την Ουκρανία».

Ο Αντόνιο Κόστα, Πρόεδρος του Συμβουλίου της ΕΕ, υπερασπίστηκε ρητά την κυριαρχία της Γροιλανδίας, δηλώνοντας ότι «τίποτα δεν μπορεί ν’ αποφασιστεί για τη Δανία και τη Γροιλανδία χωρίς τους λαούς τους». Ο ίδιος σημείωσε πως η ΕΕ «δεν μπορεί ν’ αποδεχθεί παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου - είτε στην Κύπρο, στη Λατινική Αμερική, στη Γροιλανδία, στην Ουκρανία, στη Γάζα ή αλλού».

Νωρίτερα, κατά τη σύνοδο κορυφής στο Παρίσι, η Ουκρανία έλαβε υποσχέσεις για εγγυήσεις ασφαλείας σε περίπτωση κατάπαυσης του πυρός. Η Γαλλία, η Βρετανία και άλλες χώρες εξέφρασαν ετοιμότητα να εξετάσουν την αποστολή δυνάμεων στην Ουκρανία, ενώ κράτη όπως η Γερμανία έχουν δηλώσει ότι θα στηρίξουν την ουκρανική άμυνα με μέσα που δεν απαιτούν την ανάπτυξη δικού τους στρατιωτικού σώματος επί του εδάφους.

Η συμβολική συνάντηση με Αρχιεπίσκοπο

Ο Ζελένσκι συναντήθηκε στην Κύπρο και με τον Αρχιεπίσκοπο Γεώργιο, ευχαριστώντας την Εκκλησία της Κύπρου για την αναγνώριση της αυτοκεφαλίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας. Ο Ζελένσκι προσκάλεσε τον Αρχιεπίσκοπο να επισκεφθεί την Ουκρανία, με τον Γεώργιο να αποδέχεται και να υπογραμμίζει τη συμβολική σημασία της ουκρανικής επίσκεψης στην Κύπρο. Υπενθυμίζεται ότι η Εκκλησία της Κύπρου είναι μία από τις τέσσερεις συνολικά που αναγνωρίζουν την Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας υπό τον Μακαριότατο Μητροπολίτη Κιέβου και πάσης Ουκρανίας κ.κ. Επιφάνιο (οι άλλες είναι το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και η Εκκλησία της Ελλάδος). Επίσης, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου κ.κ. Γεώργιος είναι δεύτερος, εκτός Ουκρανίας, Προκαθήμενος Ορθοδόξου Εκκλησίας, ο οποίος συναντάται με τον κ. Ζελένσκι μετά τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο.

Τουρκική οργή για ρητορική «κατοχής»

και αμφισβήτηση ουδετερότητας ΕΕ

Γενικά στην Τουρκία, η συζήτηση πήρε πολύ πιο συγκρουσιακό χαρακτήρα. Τα τουρκικά ΜΜΕ ανέδειξαν την έντονη ενόχληση για τη χρήση όρων όπως «κατοχή» σε ομιλίες στη Λευκωσία, συνδέοντάς την με αυτό που η Άγκυρα θεωρεί άρνηση της τουρκικής παρουσίας στο νησί και επιλεκτική ευαισθησία από πλευράς ΕΕ. Η κριτική επεκτάθηκε και στον ρόλο της Ένωσης, με τη θέση ότι η ΕΕ δεν μπορεί να λειτουργήσει ως αμερόληπτος και εποικοδομητικός παράγοντας στο Κυπριακό, ειδικά όταν η Λευκωσία αξιοποιεί θεσμικά βήματα για να παγιώσει, κατά την τουρκική οπτική, ένα μονομερές αφήγημα.

Η επιφυλακτικότητα των Ρώσων

Τα ρωσικά ΜΜΕ μετέφεραν τις δηλώσεις Ζελένσκι δίνοντας έμφαση στην προοπτική «νέου ορόσημου» στις διαπραγματεύσεις, χωρίς όμως να λείπει ο σκεπτικισμός. Η αναφορά του Ουκρανού Προέδρου σε πιθανή λήξη του πολέμου εντός εξαμήνου αντιμετωπίστηκε συχνά με ειρωνεία ή επιφυλακτικότητα, σε ένα πλαίσιο όπου οι προβλέψεις για το τέλος της σύγκρουσης παρουσιάζονται ως υπερβολικά αισιόδοξες σε σχέση με τις στρατιωτικές και διπλωματικές ισορροπίες αυτήν τη χρονική συγκυρία.

Ουκρανική κάλυψη: διπλωματική επιτυχία και ευρωπαϊκή ασπίδα

Στην Ουκρανία, η επίσκεψη Ζελένσκι στην Κύπρο προβλήθηκε ως σημαντική διπλωματική κίνηση. Η κάλυψη εστίασε στις επαφές με Ευρωπαίους ηγέτες, στη συζήτηση για ενίσχυση της αεράμυνας και στη συνέχιση της πίεσης μέσω κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Ο πόλεμος συνδέθηκε άμεσα με το αφήγημα της ευρωπαϊκής στήριξης, με την Κυπριακή Προεδρία 2026 να παρουσιάζεται ως θεσμικό παράθυρο ευκαιρίας για ενίσχυση της ουκρανικής θέσης και πιθανή επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων.

Το μεταναστευτικό από τις προτεραιότητες

Σε γενικό πλαίσιο αξίζει να σημειωθεί πως η μεταναστευτική πολιτική βρίσκεται στο επίκεντρο της ατζέντας της Κυπριακής Προεδρίας. Σύμφωνα με το πρόγραμμα που παρουσίασε η Λευκωσία, η έμφαση θα δοθεί στην εφαρμογή υφιστάμενων ευρωπαϊκών αποφάσεων, κυρίως του Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου.

Βασική προτεραιότητα της Κυπριακής Προεδρίας είναι η ενίσχυση της προστασίας των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, καθώς και η πλήρης ενεργοποίηση ευρωπαϊκών ψηφιακών συστημάτων ταυτοποίησης, όπως το Eurodac και το Entry/Exit System, για πιο αποτελεσματικό έλεγχο των αφίξεων και περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης.

Παράλληλα, η Κύπρος επιδιώκει τη στενότερη συνεργασία με τρίτες χώρες, ειδικά στη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή, με στόχο την οργάνωση επιστροφών και επανεισδοχών μεταναστών, αλλά και την αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτίων της μετανάστευσης. Η κυπριακή Κυβέρνηση στηρίζει και τη διατήρηση του υποχρεωτικού μηχανισμού ενδοευρωπαϊκής αλληλεγγύης, που προβλέπει οικονομική στήριξη ή/και υποχρεωτική μετεγκατάσταση μεταναστών μεταξύ κρατών-μελών.