Η ανάγκη αναπροσαρμογής του τρόπου διδασκαλίας των Ελληνικών στα δημοτικά της χώρας μας

Η ανάγκη για αναθεώρηση των σχολικών εγχειριδίων της γλώσσας είναι ένα ζήτημα που αφορά το σύνολο του ελληνισμού. Είναι κοινή διαπίστωση ότι τα υφιστάμενα βιβλία συχνά υστερούν σε θέματα οργάνωσης της ύλης, παιδαγωγικής πορείας, ακόμα και αισθητικής ή γραμματοσειράς, ενώ συχνά περιλαμβάνουν ενότητες που απέχουν από τα σύγχρονα ενδιαφέροντα και τις εμπειρίες των παιδιών. Ωστόσο, για την Κύπρο, η πρόκληση αυτή αποκτά μια επιπλέον διάσταση, η οποία άπτεται της ιδιαίτερης γλωσσικής πραγματικότητας του τόπου.

Το διδιαλεκτικό περιβάλλον ως αφετηρία, όχι ως εμπόδιο

Η Κύπρος αποτελεί ένα διδιαλεκτικό περιβάλλον. Όπως συμβαίνει και σε άλλες περιοχές του ελληνισμού –από την Κρήτη ως την Ήπειρο– οι τοπικές διάλεκτοι αποτελούν ζωντανά κύτταρα της προφορικής επικοινωνίας. Για το παιδί στην Κύπρο, η κυπριακή διάλεκτος είναι η γλώσσα του σπιτιού και της καθημερινότητας.

Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε ότι η διάλεκτος δεν αποτελεί ξεχωριστή γλώσσα, ούτε φυσικά επιδιώκεται η διδασκαλία της στο σχολείο. Η επίσημη γλώσσα της παιδείας και του κράτους μας είναι η Κοινή Νεοελληνική. Η παιδαγωγική πρόκληση, λοιπόν, δεν είναι να «διδάξουμε» τη διάλεκτο, αλλά να την αξιοποιήσουμε ως «γέφυρα» για την καλύτερη και βαθύτερη κατανόηση της Κοινής Νεοελληνικής.

Γιατί χρειάζεται η αναπροσαρμογή;

Η απλή μεταφορά βιβλίων που σχεδιάστηκαν για ένα διαφορετικό γλωσσικό περιβάλλον συχνά αγνοεί τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι μαθητές στην Κύπρο, ειδικά στον γραπτό λόγο, όπου παρατηρείται συχνά η σύγχυση των δύο συστημάτων. Η αναπροσαρμογή του τρόπου διδασκαλίας κρίνεται αναγκαία ώστε να: Ενισχύουν τη γλωσσική επίγνωση: Τα παιδιά πρέπει να βοηθηθούν ώστε να διακρίνουν τις διαφορές και τις ομοιότητες μεταξύ διαλέκτου και κοινής (σε επίπεδο προφοράς, λεξιλογίου και γραμματικής), ώστε να κατακτήσουν με ασφάλεια το επίσημο γλωσσικό όργανο. Αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες στον γραπτό λόγο: Να δίνεται έμφαση στα σημεία εκείνα όπου η διάλεκτος επηρεάζει τη γραφή, βοηθώντας τον μαθητή να μεταβαίνει συνειδητά στην Κοινή Νεοελληνική. Ενσωματώνουν τη σύγχρονη παιδαγωγική: Τα βιβλία πρέπει να έχουν ορθή πορεία διδασκαλίας, ελκυστική οργάνωση και περιεχόμενο που να ανταποκρίνεται στις βιωματικές εμπειρίες των παιδιών στην Κύπρο, ενισχύοντας την ταύτισή τους με το υλικό μάθησης.

Η πρόκληση της πολυπολιτισμικότητας

Στα σύγχρονα σχολεία, η πρόκληση γίνεται σύνθετη με την παρουσία παιδιών με μεταναστευτική βιογραφία. Η φιλοσοφία μας οφείλει να «πατά» πάνω στη μητρική γλώσσα αυτών των παιδιών, αξιοποιώντας τις προϋπάρχουσες γνώσεις τους για να τους εισαγάγει αποτελεσματικά στην ελληνική γλώσσα, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη ότι στον κοινωνικό τους περίγυρο έρχονται σε επαφή και με την κυπριακή διάλεκτο.

Καταληκτικά η εμβάθυνση στην Κοινή Νεοελληνική παραμένει ο κεντρικός αδιαπραγμάτευτος στόχος. Η αναγνώριση του διδιαλεκτικού περιβάλλοντος δεν απειλεί την επίσημη γλώσσα· αντίθετα, την προστατεύει από τη μηχανική εκμάθηση και τα λάθη που προκύπτουν από την έλλειψη γλωσσικής στήριξης. Η αναπροσαρμογή του τρόπου διδασκαλίας των Ελληνικών δεν είναι μια ιδεολογική παρέμβαση, αλλά μια κίνηση εκπαιδευτικού εκσυγχρονισμού. Στόχος είναι ένα μάθημα που σέβεται το γλωσσικό υπόβαθρο του μαθητή, για να τον οδηγήσει με επιτυχία στην πλήρη κατάκτηση της εθνικής μας γλώσσας.

Στέλιος Οδυσσέως

Εκπαιδευτικός Δημοτικής Εκπαίδευσης