Σύλληψη Μαδούρο: Νομικές ακροβασίες, παιχνίδια ισχύος και στο βάθος ο επόμενος «στόχος»

Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ δεν σηματοδοτεί μόνο μια δραματική καμπή για τη Βενεζουέλα, αλλά λειτουργεί ως καταλύτης για μια ευρύτερη αναδιάταξη ισχύος στη Λατινική Αμερική, με απρόβλεπτες πολιτικές, νομικές και γεωπολιτικές συνέπειες. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι νομικές ακροβασίες της Ουάσιγκτον, οι εσωτερικές αντιδράσεις στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα και ο αναβαθμισμένος ρόλος προσώπων-κλειδιών της κυβέρνησης Τραμπ, την ώρα που ο απόηχος της επιχείρησης απειλεί να συμπαρασύρει και άλλες εύθραυστες χώρες της περιοχής, με πρώτη την ήδη γονατισμένη Κούβα.

Ποια νομιμότητα βλέπουν οι ΗΠΑ

Εν μέσω έντονων αντιδράσεων εντός και εκτός ΗΠΑ, η κυβέρνηση Τραμπ ενημέρωσε μέλη του Κογκρέσου ότι το Yπουργείο Δικαιοσύνης κατήρτισε έγγραφο με νομική γνωμοδότηση προκειμένου να δικαιολογήσει την επιχείρηση σύλληψης του Προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο.

Τις ημέρες που ακολούθησαν τη στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ, ανώτατοι αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ επιχείρησαν να παρουσιάσουν την επιχείρηση ως αστυνομική δράση. Ωστόσο, οι Δημοκρατικοί αντίπαλοι τούς προειδοποιούν ότι η έφοδος κατά του Μαδούρο ενδέχεται ν’ ανοίξει τον δρόμο για περαιτέρω αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Βενεζουέλα, ιδιαίτερα σε περίπτωση επιδείνωσης της κατάστασης ασφαλείας, δημιουργώντας παράλληλα επικίνδυνο προηγούμενο για τη χρήση φονικής βίας και σε άλλες περιοχές.

Σύμφωνα με τον Υπουργό Εσωτερικών της Βενεζουέλας, Ντιοσδάδο Καμπέγιο, περισσότεροι από 100 άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά την αμερικανική επιδρομή. «Τι ακολουθεί; Η Γροιλανδία; Η Κολομβία, το Μεξικό ή η Κούβα;», διερωτήθηκε δημόσια ο επικεφαλής της μειοψηφίας της Γερουσίας, Τσακ Σούμερ, μετά την ενημέρωση που έλαβαν οι γερουσιαστές από ανώτατους αξιωματούχους της κυβέρνησης για την επιχείρηση κατά του Μαδούρο.

Σύμφωνα με ειδικούς, το έγγραφο αυτό εντάσσεται στο ευρύτερο νομικό οπλοστάσιο της κυβέρνησης Τραμπ για τη δικαιολόγηση της στρατιωτικής ενίσχυσης και των πρόσφατων επιχειρήσεων εντός και πέριξ της Βενεζουέλας. Υπενθυμίζεται ότι το Γραφείο Νομικών Συμβούλων του Υπουργείου Δικαιοσύνης είχε συντάξει το καλοκαίρι ξεχωριστή νομική γνωμοδότηση για τις αμερικανικές επιθέσεις σε πλοία που φέρονται να μετέφεραν ναρκωτικά στην Καραϊβική και στον ανατολικό Ειρηνικό.

Κεντρικό επιχείρημα του υπομνήματος του Ιουλίου ήταν ότι ο χαρακτηρισμός από τον Πρόεδρο Τραμπ των εγκληματικών δικτύων διακίνησης ναρκωτικών ως «ξένων τρομοκρατικών οργανώσεων» τα καθιστά νόμιμους στρατιωτικούς στόχους. Αν και η Βενεζουέλα αποτελεί εδώ και χρόνια βασική οδό διέλευσης κοκαΐνης από την Κολομβία, ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις πως παράγει ή διακινεί φαιντανύλη.

Το Γραφείο Νομικών Συμβούλων αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους εσωτερικούς θεσμούς του Υπουργείου Δικαιοσύνης, παρέχοντας νομικές γνωμοδοτήσεις σε ολόκληρο το εκτελεστικό σκέλος της εξουσίας. Διαχρονικά, τόσο Δημοκρατικές όσο και Ρεπουμπλικανικές κυβερνήσεις έχουν στηριχθεί στις εισηγήσεις του για να καλύψουν νομικά εκτεταμένες ερμηνείες των προεδρικών εξουσιών, ιδίως σε ζητήματα χρήσης βίας στο όνομα της εθνικής ασφάλειας.

Ο ρόλος του Ρούμπιο

Λίγες ώρες μετά τη σύλληψη του ισχυρού άνδρα της Βενεζουέλας, ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, απηύθυνε αυστηρό μήνυμα προς τους συμμάχους της χώρας στη Νότια Αμερική: «Μην παίζετε παιχνίδια». Στεκόμενος στο πλευρό του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο Μαρ-α-Λάγκο, ο Ρούμπιο προειδοποίησε ότι η Κούβα και άλλα κράτη που θεωρούνται εχθρικά προς τα αμερικανικά συμφέροντα δεν θα πρέπει να δοκιμάσουν τα όρια του Αμερικανού Προέδρου. «Δεν θα καταλήξει καλά», είπε χαρακτηριστικά.

Οι δηλώσεις του, διατυπωμένες με ύφος που θύμιζε τον ίδιο τον Τραμπ, αποτύπωσαν το αποκορύφωμα μιας δεκαετούς πολιτικής μετάλλαξης. Ειδικοί σημειώνουν ότι ο Ρούμπιο μεταμορφώθηκε από έναν παραδοσιακό συντηρητικό του κατεστημένου σε κεντρικό εκφραστή του κινήματος MAGA, φτάνοντας στο επίκεντρο του πιο ριψοκίνδυνου μέχρι σήμερα στοιχήματος της εξωτερικής πολιτικής τού Τραμπ. Ταυτόχρονα, η στιγμή αυτή σηματοδότησε μια προσωπική δικαίωση, αφού εδώ και χρόνια επιδιώκει τη σύγκρουση με τους αντίπαλους ηγέτες του Δυτικού ημισφαιρίου.

Ο Ρούμπιο αναλαμβάνει πλέον ίσως την πιο επικίνδυνη αποστολή της πολιτικής του διαδρομής, δηλαδή ν’ αποτρέψει το να μετατραπεί η τολμηρή επιχείρηση ανατροπής του Μαδούρο σε μια καταστροφική διαδικασία οικοδόμησης κράτους, με απρόβλεπτες συνέπειες τόσο για τη Βενεζουέλα όσο και για τις προσωπικές του φιλοδοξίες.

Έχει αναδειχθεί στο δημόσιο πρόσωπο της στρατηγικής Τραμπ για τη Βενεζουέλα, υπερασπιζόμενος τον Πρόεδρο στα τηλεοπτικά δίκτυα, καθησυχάζοντας εξοργισμένους νομοθέτες και μεταφέροντας τις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον στη διάδοχο του Μαδούρο, Ντέλσι Ροντρίγκες. Στο χαοτικό τοπίο που ακολούθησε την επιδρομή, ο Ρούμπιο λειτούργησε ως ο βασικός δίαυλος επικοινωνίας με το Καράκας, πραγματοποιώντας τις τηλεφωνικές του συνομιλίες στα ισπανικά, προκειμένου «να περιοριστεί ο κίνδυνος παρεξηγήσεων».

Στις επαφές αυτές, σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν το περιεχόμενό τους, ο Ρούμπιο κατέστησε σαφείς τις απαιτήσεις του Λευκού Οίκου, μεταξύ των οποίων η απομάκρυνση της Βενεζουέλας από τη Ρωσία, το Ιράν και την Κίνα, ο τερματισμός των πωλήσεων πετρελαίου σε αντιπάλους των ΗΠΑ και η αποδοχή ευνοϊκών όρων για τις αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες.

Κατά τον τελευταίο χρόνο, ο Ρούμπιο έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πλέον έμπιστους συμβούλους του Προέδρου, κερδίζοντας συμμάχους του Τραμπ που στο παρελθόν τον θεωρούσαν νεοσυντηρητικό. Πρόκειται για εντυπωσιακή μεταστροφή για έναν πολιτικό ο οποίος κάποτε χαρακτήριζε τον Τραμπ «απατεώνα», που κατέλαβε το συντηρητικό κίνημα, δεχόμενος τότε και τα ειρωνικά χτυπήματα του Τραμπ ως «little Marco».

Στα 54 του χρόνια, ο Ρούμπιο διατηρεί δικές του φιλοδοξίες για τον Λευκό Οίκο, ενώ ο Τραμπ έχει ενθαρρύνει έναν άτυπο ανταγωνισμό ανάμεσα σ’ εκείνον και τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, που θεωρείται ο πιθανός διάδοχος του MAGA κινήματος. Παρότι ο ίδιος έχει αφήσει να εννοηθεί ότι δεν θα διεκδικήσει το χρίσμα το 2028 απέναντι στον Βανς, κύκλοι του αναφέρουν πως δεν αποκλείει τη συμμετοχή του στο προεδρικό ψηφοδέλτιο.

Ο Ρούμπιο υπήρξε από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές της απομάκρυνσης του Μαδούρο, συνεργαζόμενος στενά με τον σύμβουλο εσωτερικής ασφάλειας Στίβεν Μίλερ. Μαζί, παρουσίασαν την ανατροπή του Μαδούρο ως κεντρικό στοιχείο των προεκλογικών δεσμεύσεων του Τραμπ για περιορισμό της διακίνησης ναρκωτικών, απελάσεις μεταναστών και επαναφορά της αμερικανικής κυριαρχίας στην περιοχή. «Κύριε Πρόεδρε Ντόναλντ Τραμπ, προσέξτε, γιατί ο κύριος Ρούμπιο θέλει να βάψει τα χέρια σας με αίμα», είχε δηλώσει ο Μαδούρο τον περασμένο Σεπτέμβριο.

Όσοι ήλπιζαν ότι ο Ρούμπιο θα συγκρατούσε τα πιο παρορμητικά ένστικτα του Τραμπ στην εξωτερική πολιτική, τον είδαν τελικά να τα υιοθετεί με ζήλο. Από την υποστήριξη στη διάλυση της USAID, μέχρι τις απειλές προς συμμάχους και τις κυρώσεις σε Ευρωπαίους για θέματα ελευθερίας του λόγου, ο άλλοτε αρχιτέκτονας μεταναστευτικής μεταρρύθμισης εξελίχθηκε σε εκτελεστή της προεδρικής ατζέντας.

Σειρά της Κούβας;

Η εικόνα στην Κούβα είναι ζοφερή. Στην Αβάνα, ηλικιωμένοι σκύβουν μέσα στους κάδους απορριμμάτων αναζητώντας υπολείμματα τροφής. Στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας, το Σαντιάγο, ομάδες πολιτών συγκεντρώνονται στους δρόμους βάζοντας στη διαπασών τραγούδια Κουβανών εξορίστων, με την υπόσχεση ότι «η μέρα μας έρχεται σύντομα».

Η ανατροπή του Νικολάς Μαδούρο προκάλεσε ισχυρούς κραδασμούς σε αυτήν τη χώρα των λιγότερων από δέκα εκατομμυρίων κατοίκων, η οποία επί χρόνια στηριζόταν στις εισαγωγές πετρελαίου από τη Βενεζουέλα για ν’ αποτρέψει την πλήρη κατάρρευση τής εύθραυστης οικονομίας της.

Η εξέλιξη αυτή ανοίγει ένα νέο και ιδιαίτερα επικίνδυνο κεφάλαιο για το κομμουνιστικό καθεστώς της Κούβας, τη στιγμή που η χώρα βιώνει μια οικονομική κατάρρευση συγκρίσιμη με τη βαθιά κρίση που ακολούθησε τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης πριν από περισσότερες από τρεις δεκαετίες. Στις φτωχότερες πόλεις, οι συζητήσεις διεξάγονται πλέον ανοιχτά για το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να επιχειρήσουν την ανατροπή και της κυβέρνησης του Προέδρου Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ.

Η κρατική ασφάλεια της Κούβας διατηρεί εδώ και δεκαετίες ασφυκτικό έλεγχο σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας, από τους χώρους εργασίας και τα σχολεία έως τις συναυλιακές αίθουσες. Ωστόσο, σύμφωνα με αντιφρονούντες και πρώην αξιωματούχους, η σύλληψη του Μαδούρο απειλεί ν’ αποσταθεροποιήσει το πλέγμα ελέγχου που βασίζεται στη μαζική επιτήρηση και σε εκτεταμένα δίκτυα πληροφοριοδοτών.

Η Κούβα βρίσκεται εδώ και χρόνια σε μόνιμη οικονομική κρίση, η οποία επιδεινώθηκε δραματικά μετά την πανδημία. Από το 2020, πάνω από 2,7 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει το νησί, κυρίως προς τις ΗΠΑ. Ο Κουβανός δημογράφος Χουάν Κάρλος Αλμπισού-Κάμπος μιλά για «δημογραφική αποψίλωση», εκτιμώντας ότι ο πληθυσμός έχει πλέον μειωθεί στα οκτώ εκατομμύρια.

Ο τουρισμός, άλλοτε βασικός πυλώνας της οικονομίας, έχει καταρρεύσει, με την πληρότητα των ξενοδοχείων να κινείται κάτω από το 30%. Οι περισσότεροι επισκέπτες, κυρίως από τη Ρωσία και την Κίνα, φτάνουν με πακέτα all inclusive, χωρίς ουσιαστικό οικονομικό όφελος για τους απλούς πολίτες. Ένα νέο πολυτελές ξενοδοχείο 42 ορόφων δεσπόζει στο άλλοτε κομψό Βεδάδο της Αβάνας, αλλά, όπως σημειώνει ο αναλυτής Γουίλιαμ Λίο Γκραντ, είναι σχεδόν άδειο. Τα έσοδα από τον τουρισμό σε σκληρό νόμισμα, εκτιμά, έχουν μειωθεί κατά 75%.

Πολλοί Κουβανοί επιβιώνουν χάρη στα εμβάσματα, ενώ το κράτος στηρίζεται στα δισεκατομμύρια δολάρια που εισπράττει από γιατρούς στο εξωτερικό και στις επιδοτούμενες εισαγωγές πετρελαίου από τη Βενεζουέλα. Όμως, η ροή αυτού του πετρελαίου απειλείται πλέον άμεσα. Η Κούβα δεν διαθέτει τα χρήματα για ν’ αγοράσει πετρέλαιο στις διεθνείς αγορές και ελπίζει ότι φιλικές χώρες, όπως η Ανγκόλα, η Αλγερία, η Βραζιλία ή η Κολομβία, θα καλύψουν το κενό. Η Βενεζουέλα προμήθευε περίπου 35.000 βαρέλια την ημέρα από τα 100.000 που χρειάζεται το νησί.

Ειδικοί προειδοποιούν ότι, αν διακοπούν οι προμήθειες, η κουβανική οικονομία θα δεχθεί καταστροφικό πλήγμα. Η ενεργειακή υποδομή, σύμφωνα με εκτιμήσεις, θα μπορούσε να καταρρεύσει εντός 30 ημερών. Ήδη υπάρχει φόβος ότι οι κυλιόμενες διακοπές ρεύματος, που αφήνουν πολλές περιοχές με μόλις τέσσερεις ώρες ηλεκτρικό την ημέρα, θα επιδεινωθούν.

Καθώς η χώρα παλεύει να επιβιώσει, το κρίσιμο ερώτημα αφορά τις αντιδράσεις της ηγεσίας, η οποία κυβερνά με σιδηρά πυγμή από την εποχή των Κάστρο. Η πρώτη κίνηση του καθεστώτος ήταν να καλέσει τους εργαζομένους σε συγκέντρωση καταδίκης της σύλληψης του Μαδούρο και να κηρύξει δύο ημέρες πένθους, με τις σημαίες μεσίστιες για τους Κουβανούς στρατιωτικούς και αξιωματικούς πληροφοριών που σκοτώθηκαν κατά την αμερικανική επιχείρηση.