Η ανταγωνιστική αγορά ηλεκτρισμού στην Κύπρο

Η κυπριακή αγορά ηλεκτρισμού αντιμετωπίζει κρίσιμα προβλήματα, που συνδέονται με καθυστερήσεις και αδράνεια στον τομέα αναγκαίων αλλαγών και μεταρρυθμίσεων. Παρά το γεγονός ότι οι αρμόδιοι θεωρούν πως η ανταγωνιστική αγορά -που ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2025- χρειάζεται χρόνο για να ωριμάσει, η πραγματικότητα δείχνει ότι, χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, η «ωρίμανση» δεν θα γίνει από μόνη της και οι καταναλωτές θα συνεχίσουν να πληρώνουν ακριβά τον ηλεκτρισμό.

Η ανάγκη για μεταρρυθμίσεις στην Κύπρο

Είναι γεγονός ότι η ανταγωνιστική αγορά ηλεκτρισμού της Κύπρου παρουσιάζει σοβαρές στρεβλώσεις, που οδηγούν σε υψηλές τιμές και περιορισμένες επιλογές για τους καταναλωτές. Η απουσία μεταρρυθμίσεων και αλλαγών στην αγορά ηλεκτρισμού, η καθυστέρηση στις υποδομές (όπως η αποθήκευση ενέργειας, η διασύνδεση με άλλες αγορές και η ανάπτυξη φυσικού αερίου) και η έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού σε μακροπρόθεσμη βάση έχουν εγκλωβίσει τη χώρα σε μιαν ακριβή και αναποτελεσματική κατάσταση. Παρά τις πρόσφατες εξελίξεις, όπως η σχεδιαζόμενη μετάβαση στο σύστημα συμψηφισμού λογαριασμών από το σύστημα συμψηφισμού μετρήσεων, απαιτούνται βαθύτερες τομές για να επιτευχθούν πραγματικές μειώσεις τιμών που να είναι προς όφελος της πλειοψηφίας των καταναλωτών.

Η στρατηγική της αναμονής: Κίνδυνοι και κόστος

Πολλοί πιστεύουν ότι η αγορά θα «αυτορρυθμιστεί» με τον χρόνο και ότι παρεμβάσεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν αρνητικές συνέπειες. Ωστόσο, η εμπειρία άλλων χωρών, όπως η Ελλάδα, δείχνει ότι οι αγορές ηλεκτρισμού, ιδιαίτερα σε μικρά και απομονωμένα συστήματα όπως η Κύπρος, δεν ωριμάζουν αυτόματα χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις. Οι ρυθμιστικές επεμβάσεις και οι διορθωτικές δράσεις είναι απαραίτητες για να μειωθούν οι στρεβλώσεις και να ενισχυθεί ο ανταγωνισμός.

Η Κύπρος ξεκίνησε την ανταγωνιστική αγορά τον Οκτώβριο του 2025, αλλά ήδη αντιμετωπίζει σοβαρές στρεβλώσεις: η ΑΗΚ διαχειρίζεται πάνω από το 90% της παραγωγής στη χονδρική αγορά, οι μονάδες συμβατικής παραγωγής είναι παλαιές και ενεργοβόρες, ενώ η εξάρτηση από ακριβά ορυκτά καύσιμα λόγω της καθυστέρησης της έλευσης φυσικού αερίου επιβαρύνει τις τιμές. Παρά τις προσπάθειες για ανάπτυξη Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), η έλλειψη αποθήκευσης ενέργειας και η καθυστέρηση στη διασύνδεση με την Κρήτη δημιουργούν αστάθεια στην αγορά και ανεβάζουν τις τιμές.

Η ολοκλήρωση του έργου της κεντρικής αποθήκευσης το 2026 δεν αρκεί από μόνη της για να μειώσει τις τιμές του ηλεκτρισμού για τους καταναλωτές, οι οποίοι συνεχίζουν να πλήττονται από υψηλές τιμές. Η Πολιτεία πρέπει να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις που θα επιτρέψουν την ορθολογικότερη ανάπτυξη των ΑΠΕ και τη βελτίωση των υποδομών, προκειμένου να επιτευχθούν μειώσεις τιμών.

Η Ελλάδα: Μαθήματα για την Κύπρο

Η Ελλάδα, παρά την πιο ανεπτυγμένη αγορά και τις καλύτερες υποδομές, εξακολουθεί ν’ αντιμετωπίζει προβλήματα στη λειτουργία τής αγοράς ηλεκτρισμού. Το συγκεντρωμένο μοντέλο παραγωγής, με 4-5 μεγάλους παίκτες, το υψηλό κόστος εξισορρόπησης και η εφαρμογή του μοντέλου «στόχος» για τον καθορισμό χονδρικής τιμής, οδηγούν σε σχετικά υψηλές λιανικές τιμές, ακόμη και μετά από πέντε χρόνια (2021) από την πλήρη ένταξη της χώρας στην ανταγωνιστική αγορά. Αυτό αποδεικνύει ότι ακόμα και με καλύτερες υποδομές και μεγαλύτερη αγορά, η «ωρίμανση» της αγοράς δεν είναι εγγυημένη χωρίς στρατηγικές παρεμβάσεις.

Η Κύπρος, με μια μικρότερη και απομονωμένη αγορά, δεν έχει την πολυτέλεια να επαναλάβει τα λάθη της Ελλάδας. Αν η Ελλάδα, με μεγαλύτερη αγορά, παλεύει με τα προβλήματα αυτά εδώ και πέντε χρόνια, η Κύπρος θα πρέπει να δράσει άμεσα και ν’ αναλάβει αποφασιστική δράση μέσω ενός ολοκληρωμένου στρατηγικού σχεδιασμού.

Η Κύπρος δεν αντέχει να περιμένει

Η στρατηγική της αναμονής και της αδράνειας δεν είναι λύση για την Κύπρο. Η Πολιτεία πρέπει ν’ αναγνωρίσει την ανάγκη άμεσων μεταρρυθμίσεων και παρέμβασης προκειμένου να προστατευθούν οι καταναλωτές και να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της αγοράς. Χρειάζονται συγκεκριμένα βήματα για να διορθωθούν οι στρεβλώσεις και να υπάρξει μείωση των τιμών για την πλειοψηφία των Κυπρίων καταναλωτών.

Τα απαραίτητα μέτρα περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων:

* Εφαρμογή ανώτατων ορίων τιμών (price caps) για την προστασία των καταναλωτών από υπερβολικές χρεώσεις. * Συμβόλαια επί Διαφοράς (CfDs) της Πολιτείας με παραγωγούς ΑΠΕ, τα οποία θα ενισχύσουν τη διείσδυση ΑΠΕ και θα συμβάλουν στη μείωση των τιμών. * Ενίσχυση των ΑΠΕ μέσω καινοτόμων μηχανισμών και εγκατάστασης αποθηκευτικών υποδομών, για να μειωθεί η εξάρτηση από ακριβά ορυκτά καύσιμα. * Δημιουργία μηχανισμών για την αυτοκατανάλωση και ενίσχυση των εγχώριων παραγωγών ενέργειας. * Αναβάθμιση της ρυθμιστικής εποπτείας, ώστε ν’ αποφευχθούν νέες στρεβλώσεις στην αγορά και να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών.

Είναι σημαντικό, ωστόσο, ν’ αναγνωρίσουμε και τους κινδύνους που συνοδεύουν την εφαρμογή αυτών των μέτρων. Για παράδειγμα, η εφαρμογή των ανώτατων ορίων τιμών μπορεί ν’ αποθαρρύνει νέες επενδύσεις, ενώ τα Συμβόλαια επί Διαφοράς πρέπει να εφαρμοστούν με προσοχή, για ν’ αποφευχθεί η επιβάρυνση των καταναλωτών.

Συμπέρασμα: Η επιλογή εξαρτάται από εμάς

Η επιλογή για την Κύπρο δεν είναι ανάμεσα στη «βιασύνη» και την «υπομονή». Η επιλογή είναι ανάμεσα στην άμεση διορθωτική παρέμβαση ή στη θεσμοθέτηση μιας ακριβής και προβληματικής αγοράς για τα επόμενα δέκα χρόνια. Η Κυβέρνηση και οι αρμόδιοι φορείς πρέπει ν’ αναγνωρίσουν ότι η αναμονή θα έχει κόστος που δεν είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν οι πολίτες. Η Ελλάδα μπορεί να είναι παράδειγμα προειδοποίησης για την Κύπρο και όχι επιτυχίας. Αν συνεχίσουμε να περιμένουμε και να ελπίζουμε σε μια «αυτορρύθμιση» της αγοράς, τα αποτελέσματα θα είναι καταστροφικά για την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα της αγοράς.

Η Κύπρος πρέπει να δράσει άμεσα, καθώς κάθε καθυστέρηση θα συνεχίσει να επιβαρύνει τους καταναλωτές με υψηλές τιμές και να υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα της αγοράς.

*Ηλεκτρολόγος μηχανικός, Σύμβουλος για θέματα ηλεκτρικής ενέργειας