Γεννά σκιές η σχέση δωρητών – κυβέρνησης

Σκιές φαίνεται να υπάρχουν στις σχέσεις Kυβέρνησης και δωρητών του Ανεξάρτητου Φορέα Κοινωνικής Στήριξης, που αφενός χρήζουν ενδελεχούς διερεύνησης και, αφετέρου, πυροδοτούν συζητήσεις στη Βουλή με δύο προτάσεις: Η πρώτη είναι αυτή του ΑΚΕΛ, που ζητά το κλείσιμο του Φορέα και μεταφορά τού αποθεματικού, των υποχρεώσεων και της κοινωνικής αποστολής του στο Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών Κύπρου. Η δεύτερη είναι αυτή του ΔΗΣΥ, που θέλει μεν τη διατήρησή του, αλλά και την πρόσθετη θωράκισή του. Υπάρχει βέβαια και μια Τρίτη πρόταση, αυτή της Κυβέρνησης, που τονίζει ότι δεν τίθεται θέμα κατάργησης του Φορέα, ο οποίος λειτουργεί σε πλαίσιο νομιμότητας, καθώς και ότι ενδεχόμενη κατάργησή του θα πλήξει την κοινωνική προσφορά που βρίσκεται σε ανθηρό δρόμο.

Η πολιτική θύελλα που ξέσπασε μετά το επίμαχο βίντεο της 8ης Ιανουαρίου 2026 μεταφέρεται πλέον αυτούσια στη νομοθεσία. Το ΑΚΕΛ κατέθεσε στην Ολομέλεια της 22ας Ιανουαρίου πρόταση νόμου που προβλέπει κατάργηση του Ανεξάρτητου Φορέα Κοινωνικής Στήριξης (ΑΦΚΣ) και μεταφορά τού αποθεματικού, των υποχρεώσεων και της κοινωνικής αποστολής του στο Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών Κύπρου (ΙΚΥΚ) μέσα σε τρεις μήνες. Στο φόντο, τα ευρήματα και οι προειδοποιήσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας (4/11/2025) για εισφορές από εταιρείες με οικονομική δραστηριότητα με το κράτος και ο κίνδυνος «προσδοκίας οφέλους», αλλά και η κυβερνητική επιμονή ότι «δεν τίθεται θέμα κατάργησης ή μεταφοράς».

Η πρόταση νόμου και οι τρεις μήνες-κλειδί

Η πρόταση νόμου του ΑΚΕΛ -την οποία, πέραν του κόμματος, συνυπογράφουν επίσης ο βουλευτής τού ΔΗΣΥ, Κυριάκος Χατζηγιάννης και η ανεξάρτητη βουλευτής, Αλεξάνδρα Ατταλίδου- προνοεί ότι ο ΑΦΚΣ τερματίζει τη λειτουργία του, αφού πρώτα ολοκληρώσει τις υφιστάμενες υποχρεώσεις του. Το «κλειδί» της πρότασης βρίσκεται στο μεταβατικό στάδιο: για περίοδο τριών μηνών, η Διαχειριστική Επιτροπή περιορίζεται αποκλειστικά στην κάλυψη υποχρεώσεων προς δυσπραγούντες φοιτητές και σε ό,τι απαιτείται για την οριστική διάλυση, ενώ η συνέχεια της αποστολής περνά στο ΙΚΥΚ. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το ΙΚΥΚ θα χρειαστεί ν’ αποκτήσει λειτουργικό μηχανισμό («βραχίονα»), που να καλύπτει και περιπτώσεις κοινωνικής στήριξης εκτός του στενού πλαισίου των υποτροφιών, ώστε να μη δημιουργηθεί κενό προστασίας για τους δικαιούχους.

Το ΑΚΕΛ στηρίζει την επιλογή της μεταφοράς στο επιχείρημα ότι το ΙΚΥΚ λειτουργεί με πιο τυποποιημένες και διαφανείς διαδικασίες, άρα μπορεί να «σηκώσει» την κοινωνική αποστολή χωρίς το βάρος των υπονοιών. Από την άλλη, η κυβερνητική πλευρά απορρίπτει ως λύση τόσο την κατάργηση όσο και τη μεταφορά, επιμένοντας ότι ο Φορέας λειτουργεί με «νόμιμες διαδικασίες» και πως η συζήτηση οφείλει να μην τιμωρεί ένα εργαλείο κοινωνικής στήριξης.

Οι αριθμοί που άλλαξαν το μέγεθος του Φορέα

Πέρα από την πολιτική αντιπαράθεση, η συζήτηση «κλειδώνει» σε αριθμούς που δείχνουν πώς ο ΑΦΚΣ πέρασε, μέσα σε λίγους μήνες, από χαμηλό προφίλ σε κεντρικό παίκτη. Σύμφωνα με τα στοιχεία που αναπαράγονται από την ειδική έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας (έλεγχος 2018–2024), μέχρι και το 2022 τα έσοδα και οι δαπάνες του Φορέα κινούνταν γύρω στο €0,5 εκατ. ετησίως. Το 2023 και το 2024, όμως, τα έσοδα καταγράφονται αυξημένα κατά περίπου 500%, φτάνοντας τα €2,5 εκατ., ενώ οι δαπάνες για το 2024 αναφέρονται περί το €1,6 εκατ. Η Ελεγκτική σημειώνει ότι τα αυξημένα έσοδα επέτρεψαν να βοηθηθούν περισσότεροι δυσπραγούντες φοιτητές - ένα αποτέλεσμα που χαρακτηρίζεται «ιδιαίτερα θετικό».

Ακριβώς αυτή η εκτίναξη, ωστόσο, εντείνει το θεσμικό ερώτημα: ποιοι χρηματοδοτούν, με ποιους όρους, και πώς προστατεύεται η εμπιστοσύνη όταν η φιλανθρωπία αποκτά τέτοια κλίμακα και δημόσιο αποτύπωμα;

Η «ιδιάζουσα σχέση» και ο κίνδυνος «προσδοκίας οφέλους»

Στην καρδιά της έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας βρίσκεται η προειδοποίηση ότι το υφιστάμενο σύστημα διαχείρισης «δεν επαρκεί» για τη θεσμική ακεραιότητα όταν η φιλανθρωπία «διασταυρώνεται με την πολιτειακή εξουσία». Η Ελεγκτική ξεκαθαρίζει ότι εισφορές από εταιρείες με παράλληλη οικονομική δραστηριότητα με το κράτος δεν υποδηλώνουν από μόνες τους σκοπιμότητα και δεν είναι ασυνήθιστο οι επιχειρήσεις να προσφέρουν στο πλαίσιο κοινωνικής ευθύνης. Εκεί που χτυπά «καμπανάκι» είναι στην ύπαρξη παραγόντων -μόνων τους ή συνδυαστικά- που μπορούν να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών, καλλιεργώντας την εντύπωση «σχέσης επιρροής» ή «προσδοκίας οφέλους» από την πλευρά των εισφορέων.

Σύμφωνα με τον βουλευτή του ΑΚΕΛ, Χρίστο Χριστοφίδη, η έκθεση της ΕΥ, η οποία -όπως αναφέρει- ετοιμάστηκε μετά από καταγγελίες και δύο επιστολές που απέστειλε (Μάιος 2024 και Ιούνιος 2025), «απεικονίζει όλα όσα είδαμε και ακούσαμε στο περιβόητο βίντεο». Ο ίδιος κάνει λόγο για μια «ιδιάζουσα σχέση», όπως -κατά την έκφρασή του- «ευγενικά καταγράφεται» στην έκθεση, ανάμεσα σε εταιρείες που «τον κρίσιμο χρόνο που συναλλάσσονταν με το κράτος» προχώρησαν «ξαφνικά» σε δωρεές εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ προς τον Φορέα.

Ως πρώτο παράδειγμα, ο κ. Χριστοφίδης παραπέμπει σε εταιρεία που υπέγραψε μακροχρόνια σύμβαση με το κράτος. Για τη συγκεκριμένη σύμβαση, σημειώνει πως υπάρχει ειδική έκθεση της ΕΥ, η οποία -όπως υποστηρίζει- καταγράφει ότι το κράτος έχει απολέσει «δεκάδες εκατομμύρια». Την ίδια περίοδο, όπως αναφέρει, η εταιρεία φέρεται να συνεισέφερε «σε δύο χρόνια» ποσό ύψους 700 χιλ. ευρώ προς τον Φορέα, ενώ σε προγενέστερο χρόνο είχε υπάρξει και επιπρόσθετη συνεισφορά 100 χιλ. ευρώ.

Δεύτερο παράδειγμα, που επικαλείται, αφορά ναυτιλιακές εταιρείες. Όπως αναφέρει, μία εκ των εταιρειών συνεισέφερε 900 χιλ. ευρώ σε διάστημα δύο ετών, ενώ «την ίδια περίοδο» έλαβε συγχρηματοδοτούμενο έργο εκατομμυρίων. Παράλληλα, σημειώνει πως δεύτερη ναυτιλιακή, σε δύο χρονιές, συνεισέφερε 400 χιλ. ευρώ. Ο κ. Χριστοφίδης υπογραμμίζει ότι -κατά την αναφορά του- στην ίδια ακριβώς περίοδο, με διάταγμα του Υπουργικού Συμβουλίου, επανακαθορίστηκε η φορολογία των πλοίων με σύγχρονα περιβαλλοντικά και άλλα κριτήρια, εξέλιξη που, όπως λέει, επηρεάζει άμεσα τις ναυτιλιακές, καθώς «υπό προϋποθέσεις» μπορούν να λαμβάνουν έκπτωση έως και 30%.

Τρίτο παράδειγμα που προβάλλει αφορά ιδιώτη, του οποίου η εταιρεία εξασφάλισε άδεια για υποστατικό/υποδομή επιχείρησης και, όπως υποστηρίζει, την ίδια περίοδο συνεισέφερε 400 χιλ. ευρώ σε δύο χρόνια. Επιπλέον, αναφέρεται και σε Οργανισμούς που εκτελούν χρηματοπιστωτικές εργασίες, οι οποίοι -κατά τον ισχυρισμό του- βρίσκονταν σε διάλογο με αρμόδια Αρχή για παραπτώματα που είχαν προηγηθεί και «την ίδια περίοδο» προχώρησαν σε συνεισφορές «δεκάδων χιλιάδων ευρώ» προς τον Φορέα.

Συνοψίζοντας, ο κ. Χριστοφίδης χαρακτηρίζει τα πιο πάνω ως «χαρακτηριστικά παραδείγματα πρωτόγνωρης σύγκρουσης συμφερόντων», που -όπως λέει- «παραπέμπει σε διαφθορά ή/και διαπλοκή» σε σχέση με τον Φορέα. Τονίζει ότι «θα πρέπει να διερευνηθούν όλα», σημειώνοντας πως έχει ενημερωθεί ότι η έκθεση έχει ήδη περιέλθει στην Αστυνομία στο πλαίσιο ερευνών. Κατά τον ίδιο, το «κύριο αρχικά» που πρέπει να εξεταστεί είναι κατά πόσον τα ποσά αυτά χορηγούνταν «μετά από διευκολύνσεις, εξυπηρετήσεις, ρουσφέτια», με αποτέλεσμα -όπως υποστηρίζει- το κράτος να έχει απολέσει έσοδα.

Οι θέσεις των κομμάτων

Οι γραμμές είναι τρεις. Πρώτον, η επιλογή «λουκέτο-μεταφορά» (ΑΚΕΛ, με δημόσιες τοποθετήσεις και άλλων κομμάτων ή στελεχών που μιλούν υπέρ διάλυσης και μεταφοράς στο ΙΚΥΚ). Δεύτερον, η επιλογή «διατήρηση αλλά θωράκιση», που -σύμφωνα με δημοσιεύματα- συζητείται και στον ΔΗΣΥ ως εναλλακτική νομοθετική παρέμβαση για αυστηρούς κανόνες διαφάνειας χωρίς κατάργηση. Και, τρίτον, η κυβερνητική θέση «δεν τίθεται θέμα κατάργησης ή μεταφοράς», με επίκληση νομιμότητας, ελέγχων και της ανάγκης να συνεχιστεί απρόσκοπτα η βοήθεια προς τους φοιτητές.

Η κυβερνητική άμυνα: «Νόμιμες διαδικασίες - όχι στο λουκέτο»

Η Κυβέρνηση, μέσω του Κυβερνητικού Εκπροσώπου, έχει απορρίψει την πρόταση κατάργησης ή μεταφοράς και επιμένει ότι ο Φορέας λειτουργεί με διαφάνεια και νόμιμες διαδικασίες, υπογραμμίζοντας, επίσης, ότι υπάρχει νομικό υπόβαθρο ή νομολογία που επηρεάζει τη δυνατότητα πλήρους δημοσιοποίησης στοιχείων εισφορών. Παράλληλα, ως πολιτική κίνηση «αποφόρτισης» αναφέρθηκε ότι η αποχώρηση της Πρώτης Κυρίας από τον Φορέα έγινε «για προστασία του έργου του», μετά τις δημόσιες υπόνοιες που πυροδότησε το βίντεο.

Το δίλημμα της Βουλής: Κοινωνική πολιτική χωρίς «γκρίζες ζώνες»

Η ουσία της πρότασης ΑΚΕΛ δεν είναι να αμφισβητήσει την ανάγκη στήριξης - είναι να αλλάξει τον «φορέα» της στήριξης, για να αφαιρεθεί από το κάδρο ο παράγοντας που, κατά την Ελεγκτική, υπονομεύει την εμπιστοσύνη: η αίσθηση ότι φιλανθρωπία, μεγάλα ποσά και πολιτειακή ισχύς μπορούν να τέμνονται χωρίς ονομαστική διαφάνεια. Από την άλλη, η κυβερνητική αντίρρηση προβάλλει έναν διαφορετικό κίνδυνο: ότι το «λουκέτο» μπορεί να κόψει ταχύτητα και ευελιξία σε ένα εργαλείο που -όπως δείχνουν οι αριθμοί- τα τελευταία δύο χρόνια αύξησε τη δυνατότητα βοήθειας σε φοιτητές σε πραγματική ανάγκη.

Γι’ αυτό και η συζήτηση που έρχεται δεν θα κριθεί σε συνθήματα, αλλά σε τεχνικές λεπτομέρειες: Ποιος θα διαχειρίζεται τις εισφορές; Με ποιο πλαίσιο δημοσιοποίησης; Με ποια φίλτρα αποδοχής δωρητών όταν υπάρχουν ή δεν υπάρχουν οικονομικές σχέσεις με το κράτος; Και, κυρίως, πώς θωρακίζεται η κοινωνική πολιτική, ώστε να μην την καταπίνει η υποψία ότι «κάθε εισφορά έχει ουρά». Η ειδική έκθεση της Ελεγκτικής έβαλε το πλαίσιο και οι αριθμοί έδωσαν το μέγεθος. Η πρόταση νόμου του ΑΚΕΛ βάζει τώρα το ερώτημα σε μια πρόταση που δεν αφήνει πολλές ενδιάμεσες ζώνες: ή μεταφορά και νέο θεσμικό σπίτι, ή παραμονή με κανόνες που θα αντέχουν στο φως.