Η Ολγκίν στρώνει τραπέζι και οι Τούρκοι λιγουρεύονται Φ.Α.

Η επιστροφή της Προσωπικής Απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, στο νησί την ερχόμενη εβδομάδα επαναφέρει το Κυπριακό σε μια γνώριμη, αλλά ιδιαίτερα εύθραυστη, τροχιά. Οι προγραμματισμένες συναντήσεις της με τους δύο ηγέτες την Τρίτη, 27 Ιανουαρίου, έρχονται έπειτα από κύκλο επαφών σε Γενεύη, Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον, επιβεβαιώνοντας ότι τα Ηνωμένα Έθνη επιδιώκουν να διατηρήσουν ζωντανό το νήμα της διαδικασίας, ακόμη κι αν οι προσδοκίες παραμένουν περιορισμένες. Ανακοίνωση του ΟΗΕ αναφέρει ότι, στις 28 Ιανουαρίου, αναμένεται να πραγματοιηθεί και κοινή συνάντηση του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χρστοδουλίδη και του Τ/κ ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν.

Κατά την προηγούμενη παρουσία της στην Κύπρο, η κ. Ολγκίν κατέγραψε τις γνωστές, εκ διαμέτρου αντίθετες, θέσεις των δύο πλευρών αναφορικά με τις προϋποθέσεις επανέναρξης των συνομιλιών. Κοινό έδαφος δεν εντοπίστηκε. Ωστόσο, ο ΟΗΕ μίλησε για «χρήσιμη ανταλλαγή απόψεων», σε μια προσπάθεια χαμηλών τόνων να διαπιστωθεί εάν υπάρχουν έστω και ελάχιστες συγκλίσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε επόμενο βήμα. Πρόκειται για τη γνωστή λογική της διαδικασίας χωρίς δεσμεύσεις, η οποία ιστορικά έχει περισσότερο χαρακτήρα διαχείρισης παρά ουσιαστικής προόδου.

Η σιωπή Ερχιουρμάν για μορφή λύσης

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης έχει ζητήσει την έγκριση του Τουρκοκύπριου ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν για συγκεκριμένα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, με αιχμή την υγεία και την οικονομία.

Από την τουρκοκυπριακή πλευρά, ο κ. Ερχιουρμάν προέβαλε πρόταση για τέσσερα νέα σημεία διέλευσης - από τη Μια Μηλιά έως το Πυρόι και τη Λουρουτζίνα - αποφεύγοντας, ωστόσο, να ονοματίσει το μοντέλο λύσης που προκρίνει. Αντιθέτως, τόνισε ότι η συζήτηση πρέπει να επικεντρωθεί στην επαναχρησιμοποίηση «κοινών εξουσιών», στη βάση της πολιτικής ισότητας, σε κρίσιμους τομείς όπως οι υδρογονάνθρακες, η ενέργεια, οι θαλάσσιες ζώνες, οι εμπορικές οδοί, η ασφάλεια και η ιθαγένεια της ΕΕ. «Δεν θέλω να διαταράξω τη μεθοδολογία», ανέφερε χαρακτηριστικά, αποφεύγοντας κάθε ουσιαστική τοποθέτηση πριν κλειδώσουν οι διαδικασίες.

Ο ρόλος του ΟΗΕ και τα στενά όρια της διαδικασίας

Ουσιαστικά, τα Ηνωμένα Έθνη επιδιώκουν να διασφαλίσουν ότι υπάρχει ένα τραπέζι συζήτησης, ακόμη κι αν όλοι γνωρίζουν ότι οι προοπτικές είναι περιορισμένες. Η λογική είναι σαφής: καλύτερα μια ελεγχόμενη διαδικασία παρά πλήρης ακινησία. Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αν αυτή η διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε κάτι περισσότερο από διαχείριση του αδιεξόδου.

Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, εάν από την επίσκεψη της Ολγκίν προκύψουν έστω και οριακά θετικά μηνύματα, δεν αποκλείεται μια νέα διευρυμένη συνάντηση για το Κυπριακό, με τη συμμετοχή των δύο πλευρών, των τριών εγγυητριών δυνάμεων - Ελλάδας, Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου - και του ΟΗΕ, τις εβδομάδες που θ’ ακολουθήσουν.

Αθήνα - Άγκυρα: Το Κυπριακό στο τραπέζι του Μαρτίου

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η προγραμματισμένη για τον Μάρτιο συνάντηση του Έλληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Τούρκο Πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στην Άγκυρα. Πρόκειται για ένα ραντεβού που αναβαλλόταν επί σχεδόν δύο χρόνια, λόγω των γνωστών εντάσεων στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Αυτήν τη φορά, όμως, η ατζέντα είναι βαριά.

Η Αθήνα, που διαμηνύει ότι το Κυπριακό αποτελεί «προτεραιότητα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής», αναμένεται να θέσει το ζήτημα στο τραπέζι με υπενθύμιση ότι η Κύπρος είναι κρίσιμος παράγοντας στα ενεργειακά της Ανατολικής Μεσογείου, με έντονο αμερικανικό ενδιαφέρον και αυξανόμενο ρόλο σε διεθνείς πρωτοβουλίες ειρήνης.

Παιχνίδια Τουρκίας με Exxon-Chevron

Σε αυτό το πλαίσιο, αξίζει να σημειωθεί πως η Τουρκία βρίσκεται σε προχωρημένες συνομιλίες με τη Chevron για πιθανή συνεργασία σε σεισμικές έρευνες και γεωτρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, σύμφωνα με πληροφορίες του Bloomberg. Μία αντίστοιχη συμφωνία με την ExxonMobil προβλέπει κοινές έρευνες στη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο. Η κρατική εταιρεία TPAO επιδιώκει κοινά έργα με τον αμερικανικό ενεργειακό κολοσσό, σε μια κίνηση που εντάσσεται τόσο στη στρατηγική ενίσχυσης της τουρκικής ενεργειακής παραγωγής όσο και στο ευρύτερο πλαίσιο αναθέρμανσης των σχέσεων ΗΠΑ-Τουρκίας.

Αν και δεν έχει αποσαφηνιστεί σε ποιες περιοχές θα μπορούσε ν’ αφορά η συνεργασία, η εμπλοκή Chevron-Exxon στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου ήδη δραστηριοποιούνται σε κοιτάσματα σε κυπριακά και ισραηλινά ύδατα, δημιουργεί εύλογους προβληματισμούς. Ειδικά για την Κύπρο, το ενδεχόμενο σύμπραξης μιας αμερικανικής εταιρείας με την TPAO σε μια περιοχή με ανοιχτές γεωπολιτικές και νομικές εκκρεμότητες ενδέχεται να περιπλέξει τις ενεργειακές ισορροπίες, αλλά και το διπλωματικό πλαίσιο γύρω από την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Άγκυρα: Σταθερή γραμμή, αυξημένες απαιτήσεις

Την ίδια ώρα, οι δηλώσεις του Τούρκου Αντιπροέδρου, κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στα κατεχόμενα, επιβεβαίωσαν ότι η Άγκυρα επιμένει στη λύση δύο κρατών, την οποία χαρακτηρίζει «πιο ρεαλιστική, δίκαιη και βιώσιμη». Η ρητορική περί «δύο λαών και δύο κρατών» συνοδεύεται από το πάγιο αίτημα για τερματισμό της λεγόμενης «απομόνωσης» των Τουρκοκυπρίων, με αιτήματα για απευθείας πτήσεις, εμπόριο και διεθνείς επαφές.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η επανάληψη της θέσης ότι η παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στο νησί συνιστά , κατά την Άγκυρα, εγγύηση «ειρήνης και σταθερότητας», θέση που απορρίπτεται κατηγορηματικά από τη Λευκωσία.

Σκεπτικισμός και Συρία: Ο παράγοντας που αλλάζει το κλίμα

Εδώ ακριβώς εδράζεται και ο σκεπτικισμός που διατρέχει τη νέα κινητικότητα. Η εκτίμηση που διατυπώνεται σε διπλωματικούς κύκλους είναι ότι η Τουρκία ενδέχεται να επανέλθει στο Κυπριακό με ακόμη πιο απαιτητικές διαθέσεις. Η Άγκυρα εμφανίζεται «μεθυσμένη» από τις εξελίξεις στη Συρία, όπου θεωρεί ότι ενίσχυσε καθοριστικά την επιρροή της και πέτυχε στρατηγικούς στόχους. Αυτή η αίσθηση γεωπολιτικής αυτοπεποίθησης δύσκολα θα μεταφραστεί σε διάθεση συμβιβασμού στο Κυπριακό.

Υπό αυτά τα δεδομένα, η επιστροφή της Ολγκίν δεν πρέπει να ιδωθεί ως προάγγελος λύσης, αλλά ως μια ακόμη προσπάθεια να διατηρηθεί ανοικτός ο δίαυλος. Το Κυπριακό εισέρχεται σε μια φάση χαμηλών προσδοκιών, υψηλής διπλωματικής κινητικότητας και αυξημένων τουρκικών απαιτήσεων, ένα μείγμα που επιβάλλει ρεαλισμό, προσοχή και καθαρή στρατηγική από Λευκωσία και Αθήνα.