Ουκρανικό: «Πόλεμος» αφηγημάτων για τα μάτια του Τραμπ

Σε μια εξαιρετικά εύθραυστη συγκυρία για τις διαπραγματεύσεις τερματισμού του πολέμου στην Ουκρανία, η Μόσχα έριξε στο τραπέζι το «χαρτί» κρατικής τρομοκρατίας, επιχειρώντας να μετατοπίσει το βάρος της ευθύνης και να αναδιαμορφώσει τους όρους του διπλωματικού παιχνιδιού. Ο ισχυρισμός περί ουκρανικής επίθεσης με drones σε προεδρική κατοικία του Βλαντίμιρ Πούτιν λειτουργεί όχι μόνο ως μοχλός πίεσης προς το Κίεβο, αλλά και ως εργαλείο επηρεασμού της Ουάσιγκτον, τη στιγμή που ο Ντόναλντ Τραμπ αναδεικνύεται σε κεντρικό ρυθμιστή των εξελίξεων. Με αμφισβητούμενα στοιχεία, και εν μέσω κατηγορηματικών διαψεύσεων από την ουκρανική πλευρά, το Κρεμλίνο ανεβάζει τους τόνους, προαναγγέλλοντας σκλήρυνση της στάσης του και αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι ειρηνευτικές συνομιλίες μπαίνουν σε πιο σύνθετη φάση. Πίσω από τη σύγκρουση αφηγημάτων διαγράφεται μια ευρύτερη μάχη επιρροής: Ποιος θα πείσει τον Αμερικανό Πρόεδρο, ποιος θα εμφανιστεί ως δύναμη «λογικής» και ποιος θα χρεωθεί το ενδεχόμενο ναυάγιο της ειρήνης.

Το βάρος της απόδειξης στη Ρωσία

Η κατοικία είναι γνωστή ως Dolgiye Borody και αποτελεί μιαν από τις αγαπημένες επίσημες εξοχικές κατοικίες του Ρώσου Προέδρου. Βρίσκεται στις όχθες λίμνης στη βορειοδυτική Ρωσία και στο παρελθόν είχε χρησιμοποιηθεί και από τους Σοβιετικούς ηγέτες Ιωσήφ Στάλιν και Νικίτα Χρουστσόφ.

Αν και το Κρεμλίνο υποστηρίζει ότι ουκρανικά drones στοχοποίησαν τη βαριά φυλασσόμενη εγκατάσταση στην περιφέρεια Νοβγκορόντ, η CIA εκτιμά ότι η Ουκρανία δεν είχε πραγματοποιήσει αυτή την επίθεση. Πηγές ανέφεραν ότι ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, ενημέρωσε αργότερα τον Τραμπ ότι η υπηρεσία δεν θεωρούσε τον ισχυρισμό αυτό αληθή. Την Τετάρτη, ο Τραμπ φάνηκε να υιοθετεί πιο επιφυλακτική στάση, αναρτώντας στο Truth Social σύνδεσμο με το κύριο άρθρο της New York Post με τον τίτλο «Η ρητορική περί “επίθεσης” του Πούτιν δείχνει ότι η Ρωσία είναι εκείνη που στέκεται εμπόδιο στην ειρήνη». Λίγες ημέρες μετά, ανώτατος Ρώσος στρατιωτικός αξιωματούχος παρέδωσε σε Αμερικανό στρατιωτικό ακόλουθο αυτό που παρουσίασε ως τμήμα ουκρανικού drone, υποστηρίζοντας ότι περιείχε δεδομένα που αποδείκνυαν πως ο ουκρανικός στρατός είχε στοχεύσει μέσα στην εβδομάδα ρωσική προεδρική κατοικία

Σύμφωνα με ειδικούς, παρά τις διαψεύσεις, ο Πούτιν επιχειρεί ν’ αξιοποιήσει τις κατηγορίες για να επιδεινώσει τις σχέσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Κιέβου, επιδιώκοντας ν’ αποδυναμώσει τη διαπραγματευτική θέση της Ουκρανίας. Υποστηρίζει, μάλιστα, ότι το περιστατικό επιβάλλει αναπροσαρμογή των διαπραγματευτικών του θέσεων για το Ουκρανικό. Μέχρι σήμερα, πάντως, η Μόσχα δεν έχει προβεί σε καμία ουσιαστική παραχώρηση ή χαλάρωση των απαιτήσεών της, έπειτα από μήνες συνομιλιών για τον τερματισμό του πολέμου, σχέδια τα οποία γίνονται ολοένα και λιγότερο αποδεκτά από το Κρεμλίνο.

Η καταγγελία του Κρεμλίνου διατυπώθηκε μία ημέρα μετά τη σχεδόν τρίωρη συνάντηση του Τραμπ με τον Ζελένσκι την Κυριακή, την οποία ο Αμερικανός Πρόεδρος χαρακτήρισε «εξαιρετική», αφήνοντας μάλιστα ανοικτό το ενδεχόμενο να επισκεφθεί το Κίεβο για να προωθήσει τις ειρηνευτικές του προτάσεις.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η φαινομενική πρόοδος στη σύγκλιση των δύο ηγετών έφερε τον Πούτιν σε δυσχερή θέση. «Από την οπτική του Πούτιν, η τελευταία σύνοδος στο Μαρ-α-Λάγκο πήγε άσχημα. Η Ρωσία δεν μπορεί ν’ αποδεχθεί καμία εγγύηση ασφαλείας για την Ουκρανία», σημείωσε ο Σλάβομιρ Ντέμπσκι, επισκέπτης καθηγητής στρατηγικής και διεθνών σχέσεων στο Κολέγιο της Ευρώπης στο Νατόλιν της Πολωνίας. «Αφού αυτά είναι τα καίρια ζητήματα, το συμφέρον της Μόσχας δεν είναι ο συμβιβασμός, αλλά ένα ακόμη ναυάγιο των συνομιλιών».

«Το παιχνίδι ίσως τελείωσε για τον Πούτιν, ο οποίος προσπαθούσε να παραμείνει αρεστός στον Τραμπ χωρίς να τερματίζει τον πόλεμο», σχολίασε ο Σάμιουελ Τσάραπ, αναλυτής ρωσικών ζητημάτων και πολιτικός επιστήμονας στο αμερικανικό think tank Rand. «Είτε του δόθηκε είτε επινόησε μια δικαιολογία για να υιοθετήσει σκληρότερη γραμμή».

Τι σημαίνει η σκλήρυνση της στάσης;

Ειδικοί σημειώνουν ότι τόσο ο Ρώσος Υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, ο οποίος συχνά υιοθετεί σκληρή ρητορική που μπορεί να ενοχλήσει τον Λευκό Οίκο, όσο και το ίδιο το Κρεμλίνο, κινήθηκαν στην ίδια γραμμή, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο την «υποψία» ότι η Ρωσία επιδιώκει να παρουσιάσει το Κίεβο ως το βασικό εμπόδιο στην ειρήνη και να επιστρέψει στη μαξιμαλιστική στάση που έχει υιοθετήσει ο Πούτιν αναφορικά με τις απαιτήσεις του από την Ουκρανία.

Ο αναλυτής της ρωσικής πολιτικής Γκεόργκι Μποβτ έγραψε σε ανάρτησή του στο Telegram ότι το Κρεμλίνο ενδέχεται να επεκτείνει τις εδαφικές του διεκδικήσεις «στο σύνολο των περιφερειών Ζαπορίζια και Χερσώνας», δύο ουκρανικών περιοχών που τελούν σήμερα υπό μερική ρωσική κατοχή.

Κατά τη διάρκεια συνάντησης με ανώτατους στρατιωτικούς διοικητές στο Κρεμλίνο τη Δευτέρα, ο Πούτιν δήλωσε ότι τα ρωσικά στρατεύματα απέχουν μόλις περίπου 15 χιλιόμετρα από την πόλη της Ζαπορίζια, πρωτεύουσα της ομώνυμης περιφέρειας και σημαντικό βιομηχανικό κέντρο, και έδωσε εντολή να συνεχιστεί η επίθεση με στόχο την κατάληψη της πόλης «στο άμεσο μέλλον».

Από την εισβολή της το 2022, η Ρωσία έχει καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής που είναι γνωστή ως Ντονμπάς, η οποία περιλαμβάνει τις περιφέρειες Λουχάνσκ και Ντονέτσκ. Τις τελευταίες εβδομάδες, η Μόσχα έχει εντείνει τις απαιτήσεις της για πλήρη αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από το Ντονμπάς, απειλώντας με περαιτέρω σκλήρυνση της στάσης της εάν το Κίεβο παραμείνει ανένδοτο.

Μάχη για τα μάτια του Τραμπ

Καθώς ο Ζελένσκι επέστρεφε τη Δευτέρα από τη Φλόριντα, μπορούσε να νιώσει ανακούφιση, αφού η συνάντησή του με τον Τραμπ για τη συζήτηση ενός ειρηνευτικού σχεδίου φάνηκε να ολοκληρώνεται χωρίς απρόοπτα, όπως στο πρόσφατο παρελθόν. Ο Τραμπ ήταν «κύριος». Ούτε τον επέπληξε ούτε υιοθέτησε, τουλάχιστον δημόσια, τη ρητορική του Κρεμλίνου. Με βάση τα δεδομένα προηγούμενων επαφών, αυτό από μόνο του θεωρήθηκε πρόοδος.

Σύμφωνα με αναλυτές, όμως, την ώρα που ο Ζελένσκι βρισκόταν καθ’ οδόν προς το Κίεβο, ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν βρισκόταν στο τηλέφωνο με τον Τραμπ, εισάγοντας έναν νέο παράγοντα στην ήδη εύθραυστη εξίσωση. Ο Πούτιν ισχυρίστηκε ότι κατά τη διάρκεια της νύχτας ουκρανική επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη είχε στοχεύσει μιαν από τις κατοικίες του στη Ρωσία.

Η κατηγορία αυτή ήταν ακριβώς το είδος της εξέλιξης που θα μπορούσε να εκτροχιάσει τις διπλωματικές προσπάθειες της Ουκρανίας. Ο Ζελένσκι την διέψευσε άμεσα, χαρακτηρίζοντας τον ισχυρισμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης «πλήρη κατασκευή» που αποσκοπεί «στην υπονόμευση όλων των επιτευγμάτων των κοινών διπλωματικών μας προσπαθειών με την ομάδα του Προέδρου Τραμπ».

Η καταιγίδα δηλώσεων από Ουκρανία και Ρωσία, γύρω από έναν ισχυρισμό που μέχρι στιγμής στερείται σαφών αποδεικτικών στοιχείων, ανέδειξε έναν πόλεμο πληροφόρησης που έχει αποκτήσει δυσανάλογη σημασία στις ειρηνευτικές συνομιλίες. Πρόκειται ουσιαστικά για μια μάχη για το ποιος θα κερδίσει τον Ντόναλντ Τραμπ.

Ανάλυση των NYT αναφέρει ότι και οι δύο πλευρές θεωρούν τον Αμερικανό Πρόεδρο τον καθοριστικό μοχλό πίεσης για μια μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία και εδώ και μήνες προσπαθούν να επηρεάσουν την αντίληψή του για την πορεία του πολέμου. Η Ρωσία, για παράδειγμα, έχει ανακοινώσει την κατάληψη πόλεων που δεν είχαν ακόμη πέσει, ενώ η Ουκρανία έχει καθυστερήσει να παραδεχθεί απώλειες εδαφών. Παράλληλα, Κίεβο και Μόσχα αλληλοκατηγορούνται ότι αρνιούνται να συμβιβαστούν και ότι επιχειρούν να τινάξουν στον αέρα τις συνομιλίες.

Έπειτα από σχεδόν έναν χρόνο ανεπιτυχών προσπαθειών για τον τερματισμό του πολέμου, οι απόψεις του Τραμπ παραμένουν ασαφείς. Σύμφωνα με αναλυτές, η Ρωσία έχει καταφέρει ν’ αποκτήσει προβάδισμα στη μάχη για τη διαμόρφωση του δικού της αφηγήματος. Ο Τραμπ έχει σε αρκετές περιπτώσεις φέτος ταχθεί πιο κοντά στη ρωσική θέση, εν μέρει λόγω της υπεροχής της Μόσχας στο πεδίο της μάχης, κάτι που ευθυγραμμίζεται με τη διαχρονική του πεποίθηση ότι τελικά επικρατεί η ισχυρότερη πλευρά.

Ο Ουκρανός Πρόεδρος συχνά βρίσκεται να προσπαθεί εκ των υστέρων να διασώσει τη διπλωματική δυναμική, εντείνοντας τις επαφές του με την Ουάσιγκτον και συσπειρώνοντας τους Ευρωπαίους συμμάχους, με στόχο να μετατοπίσει τον Τραμπ από μια φιλορωσική προσέγγιση.

«Ο Ζελένσκι αντιμετωπίζει μια δυσκολία στην προσπάθειά του να προσεγγίσει τον Τραμπ που ο Πούτιν δεν έχει», σχολίασε ο Χάρι Νεντέλκου, ανώτερο στέλεχος του ερευνητικού οργανισμού Rasmussen Global, επισημαίνοντας ότι ο Ρώσος Πρόεδρος διατηρεί στενότερη σχέση με τον Αμερικανό ομόλογό του. Ο Πούτιν, όπως είπε, μπορεί συχνά να μιλήσει με τον Τραμπ λίγο πριν από μια συνάντηση του τελευταίου με τον Ζελένσκι και να προωθήσει απευθείας τις θέσεις του.

Παράλληλα, και οι δύο πλευρές προσπαθούν να προσεγγίσουν τον Τραμπ μέσα από το επιχειρηματικό πρίσμα που τον χαρακτηρίζει, προβάλλοντας προτάσεις οικονομικού οφέλους ως μέρος μιας ενδεχόμενης συμφωνίας. Ειρηνευτικό σχέδιο που συνέταξε τον περασμένο μήνα ένας εκ των βασικών Ρώσων διαπραγματευτών, ο επικεφαλής του ρωσικού κρατικού επενδυτικού ταμείου, Κιρίλ Ντμίτριεφ, σε συνεργασία με Αμερικανούς εκπροσώπους, περιελάμβανε πρόβλεψη για μακροπρόθεσμη οικονομική συνεργασία ΗΠΑ–Ρωσίας σε τομείς όπως η ενέργεια, η τεχνητή νοημοσύνη και η εξόρυξη ορυκτών.

Η ουκρανική διαπραγματευτική θέση περιλαμβάνει επίσης ένα χρηματοδοτικό πακέτο για τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση της χώρας, με αμερικανική συμμετοχή. Ο Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι αυτό θα περιλαμβάνει «την είσοδο αμερικανικών επιχειρήσεων, ειδικούς όρους για την ανάπτυξη και την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας, καθώς και την προώθηση μιας συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου με τις ΗΠΑ».