Εφιάλτης ξηρασίας το 2026: Αποκαρδιωτική η εικόνα των φραγμάτων

Σε οριακό σημείο εξακολουθεί να βρίσκεται η κατάσταση στα φράγματα της Κύπρου, παρά τις κατά τόπους αυξημένες βροχοπτώσεις των τελευταίων εβδομάδων.

Τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ), μέχρι και τις 31 Δεκεμβρίου, επιβεβαιώνουν ότι η υδρολογική χρονιά εξελίσσεται ιδιαίτερα αρνητικά, με τη συνολική πληρότητα των φραγμάτων να παραμένει σε μονοψήφια ποσοστά, ενώ η εισροή νερού χαρακτηρίζεται από τους ίδιους τους αρμοδίους ως πρακτικά αμελητέα.

Η εικόνα αυτή έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη επιβαρημένη πραγματικότητα, καθώς η Κύπρος διανύει την τέταρτη συνεχόμενη χρονιά ανομβρίας, γεγονός που εντείνει την ανησυχία για την επάρκεια νερού τους επόμενους μήνες, ιδιαίτερα ενόψει της αυξημένης ζήτησης του καλοκαιριού.

Μόλις στο 9,5% η συνολική πληρότητα

Η κατάσταση στα φράγματα της Κύπρου παραμένει κρίσιμη, καθώς οι πρόσφατες βροχοπτώσεις δεν κατάφεραν να αναπληρώσουν τα αποθέματα νερού, ενισχύοντας την ανησυχία για το μέλλον. Σύμφωνα με τον επίσημο πίνακα του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, η συνολική πληρότητα των φραγμάτων ανέρχεται μόλις στο 9,5%, ποσοστό που προκαλεί έντονη ανησυχία για την υδατική επάρκεια της χώρας.

Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι ακόμη και τα μεγαλύτερα και στρατηγικής σημασίας φράγματα βρίσκονται σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα. Το φράγμα Κούρη, το μεγαλύτερο της Κύπρου, βρίσκεται στο 8,1%, επιβεβαιώνοντας τη δραματική εικόνα που επικρατεί στα υδατικά αποθέματα. Αντίστοιχα χαμηλή είναι η στάθμη και στο φράγμα Ασπρόκρεμμου, το οποίο βρίσκεται στο 7,3%.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα και στα περισσότερα μεσαία και μικρότερα φράγματα. Τα φράγματα Κανναβιού, Καλαβασού, Διπόταμου, Λευκάρων, Γερμασόγειας και Άχνας καταγράφονται πρακτικά χωρίς αξιοσημείωτα αποθέματα. Μόνο ελάχιστοι ταμιευτήρες, όπως ο Ευρέτου και ο Μαυροκόλυμπος, εμφανίζουν ελαφρώς καλύτερη εικόνα, ωστόσο και εκεί τα ποσοστά παραμένουν πολύ μακριά από επίπεδα ασφάλειας.

Σε σύγκριση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο, η εικόνα είναι σαφώς χειρότερη, καθώς τότε η συνολική πληρότητα των φραγμάτων ξεπερνούσε το 25%, γεγονός που υπογραμμίζει τη ραγδαία επιδείνωση της κατάστασης μέσα σε έναν χρόνο. Παρά το γεγονός ότι ο Δεκέμβριος κατέγραψε βροχοπτώσεις κοντά ή και πάνω από τον μέσο όρο σε ορισμένες περιοχές, αυτές δεν μεταφράστηκαν σε ουσιαστική εισροή νερού.

Βροχές… χωρίς όφελος για τα φράγματα

Τη δραματική εικόνα επιβεβαιώνουν και οι δηλώσεις του Α’ Τεχνικού Μηχανικού του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, Μάριου Χατζηκωστή, ο οποίος χαρακτήρισε «τραγική» την εισροή νερού στα φράγματα της Κύπρου.

Σε πρόσφατες δηλώσεις του, ο κ. Χατζηκωστής ανέφερε ότι από την 1η Οκτωβρίου μέχρι σήμερα η συνολική εισροή νερού θεωρείται ασήμαντη και δεν επηρεάζει ουσιαστικά τη συνολική εικόνα των αποθεμάτων. Όπως εξήγησε, η πληρότητα των φραγμάτων συνεχίζει να μειώνεται, καθώς η κατανάλωση παραμένει μεγαλύτερη από την εισροή.

«Για να καταγραφεί ουσιαστική βελτίωση της κατάστασης, θα έπρεπε η μέση εισροή να κυμαίνεται μεταξύ 10 και 12 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας το μέγεθος της απόκλισης από τα αναγκαία επίπεδα.

Σύμφωνα με στοιχεία του ΤΑΥ, τα οποία επικαλέστηκε, η μέση εισροή για τους μήνες Οκτώβριο, Νοέμβριο και Δεκέμβριο τα τελευταία 30–35 χρόνια ανέρχεται στα 13 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, γεγονός που αποτυπώνει με σαφήνεια τη σοβαρή υστέρηση της φετινής χρονιάς.

Αναφερόμενος στη βροχόπτωση, ο κ. Χατζηκωστής σημείωσε ότι πράγματι καταγράφηκαν υψηλά ποσοστά βροχής σε ορισμένες περιοχές της Κύπρου. Ενδεικτικά, στην παράλια περιοχή της Πόλης Χρυσοχούς η βροχόπτωση έφθασε στο 170% της κανονικής, ενώ στη Λευκωσία και την Αθηένου καταγράφηκε ποσοστό 140%, και στο Φρέναρος περίπου 115%.

Ωστόσο, όπως επεσήμανε, στις περιοχές αυτές δεν υπάρχουν φράγματα, με αποτέλεσμα οι αυξημένες βροχοπτώσεις να μη μεταφράζονται σε αποθήκευση νερού. Αντίθετα, οι περιοχές όπου βρίσκονται οι κύριες λεκάνες απορροής των μεγάλων φραγμάτων δεν δέχθηκαν επαρκείς και παρατεταμένες βροχές.

«Για να αναστραφεί η εικόνα, χρειάζονται πολυήμερες, πολύωρες και καταρρακτώδεις βροχές, στον κατάλληλο τόπο», ανέφερε, τονίζοντας ότι απαιτούνται βαρομετρικά συστήματα που να δίνουν σημαντικές ποσότητες βροχής στα ορεινά και στις λεκάνες απορροής των μεγάλων φραγμάτων. Όπως εξήγησε, στόχος είναι να καλυφθεί τουλάχιστον η ζήτηση του επόμενου έτους και, ιδανικά, να υπάρξει αποθήκευση νερού και για τα επόμενα δύο χρόνια.

Η δεκαετία των μεγάλων αντιθέσεων

Ιδιαίτερα διαφωτιστικά είναι και τα στοιχεία του ΤΑΥ για την εισροή νερού στα φράγματα την τελευταία δεκαετία, τα οποία αποτυπώνουν το βάθος της σημερινής κρίσης.

Πριν από δέκα χρόνια, κατά την υδρολογική περίοδο 2015/16, η συνολική εισροή ανερχόταν στα 17,9 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, ποσότητα σχεδόν δεκαπλάσια από τη φετινή, που μέχρι στιγμής περιορίζεται σε περίπου 1,9 εκατ. κ.μ..

Η καλύτερη χρονιά της δεκαετίας ήταν το 2018/19, όταν η εισροή έφθασε τα 265 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, δημιουργώντας ισχυρά αποθέματα και συνθήκες υδατικής ασφάλειας. Σημαντικές ποσότητες καταγράφηκαν επίσης το 2019/20 (135,9 εκατ. κ.μ.) και το 2021/22 (153,7 εκατ. κ.μ.).

Αντίθετα, τα τελευταία χρόνια χαρακτηρίζονται από σαφή καθοδική πορεία. Το 2023/24 η εισροή περιορίστηκε στα 24,7 εκατ. κ.μ., ενώ το 2024/25 μειώθηκε περαιτέρω στα 18,7 εκατ. κ.μ.. Η φετινή χρονιά εμφανίζεται ακόμη πιο φτωχή, με εισροές που δεν φτάνουν ούτε το 10% της περσινής και λιγότερο από το 1% της καλύτερης χρονιάς της δεκαετίας.

Περιορισμένες δυνατότητες ανάκαμψης ακόμη και με βροχοπτώσεις

Σύμφωνα με το ΤΑΥ, η χαμηλή εισροή κατά το πρώτο μισό της υδρολογικής χρονιάς είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς αυτή η περίοδος θεωρείται καθοριστική για τη δημιουργία αποθεμάτων. Όταν οι εισροές παραμένουν περιορισμένες από τον Οκτώβριο έως τον Ιανουάριο, οι δυνατότητες ανάκαμψης μειώνονται δραστικά, ακόμη και αν ακολουθήσουν βροχοπτώσεις αργότερα.

Η εξαιρετικά χαμηλή πληρότητα των φραγμάτων, όπως αποτυπώνεται στα στοιχεία του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, δεν αποτελεί απλώς έναν ανησυχητικό αριθμό, αλλά μεταφράζεται σε συγκεκριμένες πιέσεις για την καθημερινότητα και την οικονομία.

Σε επίπεδο ύδρευσης, η χώρα εξακολουθεί να στηρίζεται στις μονάδες αφαλάτωσης, οι οποίες καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών των πόλεων. Ωστόσο, η παρατεταμένη εξάρτηση από την αφαλάτωση αυξάνει το κόστος παραγωγής νερού, επιβαρύνει το ενεργειακό σύστημα και περιορίζει τα περιθώρια εφεδρειών σε περίπτωση τεχνικών προβλημάτων ή αυξημένης ζήτησης κατά τους θερινούς μήνες.

Ακόμη πιο δύσκολη είναι η κατάσταση στον τομέα της άρδευσης. Με τα φράγματα σχεδόν άδεια, οι ποσότητες νερού που μπορούν να διατεθούν στη γεωργία είναι περιορισμένες, γεγονός που οδηγεί είτε σε περικοπές παροχών είτε σε αυξημένη χρήση γεωτρήσεων. Αυτό, με τη σειρά του, επιβαρύνει τους υπόγειους υδροφορείς, οι οποίοι ήδη σε πολλές περιοχές βρίσκονται σε οριακή κατάσταση λόγω υπεράντλησης και υφαλμύρωσης.

Παράλληλα, η χαμηλή στάθμη στα φράγματα μειώνει δραστικά τα περιθώρια ασφαλείας για την επόμενη υδρολογική χρονιά. Εάν οι βροχοπτώσεις των επόμενων μηνών δεν είναι συνεχείς και σημαντικές, η χώρα κινδυνεύει να εισέλθει στο καλοκαίρι με μηδενικά αποθέματα επιφανειακού νερού, καθιστώντας αναγκαία τη λήψη έκτακτων μέτρων.

Ειδικοί επισημαίνουν ότι η φετινή εικόνα επιβεβαιώνει πως το υδατικό πρόβλημα της Κύπρου δεν είναι συγκυριακό αλλά διαρθρωτικό, συνδεδεμένο με την κλιματική αλλαγή, τη μείωση των βροχοπτώσεων και την αυξημένη κατανάλωση. Υπό αυτά τα δεδομένα, η ανάγκη για ορθολογική χρήση νερού, περιορισμό των απωλειών στα δίκτυα και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό καθίσταται πιο επιτακτική από ποτέ.

Έκκληση για εξοικονόμηση

Αναφερόμενος στο φαινόμενο της ξηρασίας, ο Α’ Τεχνικός Μηχανικός του ΤΑΥ επισήμανε ότι πρόκειται για επαναλαμβανόμενο φαινόμενο, με περιόδους ανομβρίας που συνήθως διαρκούν έως τρία συνεχόμενα χρόνια. Η φετινή χρονιά είναι η τέταρτη στη σειρά, γεγονός που εντείνει την ανησυχία.

Κάλεσε το κοινό να χρησιμοποιεί το νερό με μέτρο, ανεξαρτήτως καιρικών συνθηκών. «Οι ανομβρίες στην Κύπρο δεν θα σταματήσουν και με την κλιματική αλλαγή τα πράγματα γίνονται χειρότερα», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι η εξοικονόμηση νερού πρέπει να γίνει καθημερινή συνήθεια και όχι προσωρινό μέτρο ανάγκης.