Η ψυχολογία στην υπηρεσία του ανθρώπου
Από τα αρχαία χρόνια απασχόλησε τον άνθρωπο το θέμα της ευτυχίας. Ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης, ο Επίκουρος και ο Επίκτητος αποτελούν παραδείγματα φιλοσόφων που έθεσαν τις βάσεις για την αναζήτηση της ευδαιμονίας. Τον 17ο και 18ο αιώνα οι φιλόσοφοι Σπινόζα, Έγελος, Καρτέσιος, Σοπενάουερ και Νίτσε ανοίγουν τον δρόμο για τη δημιουργία της επιστήμης της ψυχολογίας με τον Βουντ, τον Φρόυντ και τον Γιούνγκ. Η ανάγκη για την έρευνα της ανθρώπινης συμπεριφοράς οδήγησε σε αλματώδη πρόοδο την ψυχοθεραπεία και την ψυχιατρική με στόχο τη θεραπεία των ψυχικών διαταραχών μετά την κλινική διάγνωση.
Η διάγνωση παραμένει όμως μέχρι σήμερα δύσκολο έργο και δεν μπορούν να οριοθετηθούν τα συμπτώματα μεταξύ υγείας και ασθένειας. Το στίγμα και η έλλειψη εμπιστοσύνης οδηγούν τους ανθρώπους να μη ζητούν θεραπεία. Στην σύγχρονη εποχή η νευροεπιστήμη και η γενετική έχουν ανεβάσει τη γνώση σε ζηλευτά επίπεδα.
Η πιο συχνή πάθηση (διαταραχή) είναι το παθολογικό άγχος (anxiety). Η διαφορά του από το στρες είναι μικρή. Το στρες αφορά μεμονωμένη περίπτωση ως αντίδραση σε εξωτερικό ερέθισμα ενώ το άγχος ως σύνθετη πάθηση αποτελεί συνεχή ανησυχία σε συνδυασμό με φοβία για το μέλλον. Η έλλειψη άσκησης, η λανθασμένη διατροφή και η αποχή από κοινωνικές σχέσεις ευθύνονται για την αύξηση του άγχους. Η κοινωνική επαφή με ανθρώπους που εκπέμπουν τοξικότητα ή αρνητικά συναισθήματα, έχει αντίκτυπο στη ψυχική υγεία του ατόμου.
Η κατάθλιψη (depression) αποτελεί δύσκολη διαταραχή που χαρακτηρίζεται από έλλειψη σεροτονίνης στις συνάψεις του εγκεφάλου.
Το μετατραυματικό στρες (PTSD) αποτελεί διαταραχή που είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί. Τα χαρακτηριστικά του ψυχικού τραύματος περιλαμβάνουν την αναβίωση των δυσάρεστων αναμνήσεων, την αποφευκτική συμπεριφορά και την υπερεπαγρύπνηση. Μεγάλο πρόβλημα αποτελεί η ντροπή που νιώθει για παράδειγμα ένας αιχμάλωτος που επιστρέφει από βασανιστήρια που υπέστη στις φυλακές του εχθρού.
Η σχιζοφρένεια (schizophrenia) ανήκει στις ψυχωσικές διαταραχές και χαρακτηρίζεται από απώλεια αντίληψης της πραγματικότητας. Χαρακτηρίζεται επίσης από ψευδαισθήσεις και μανία καταδίωξης, αδυναμία αίσθησης ικανοποίησης και δυσκολίες μνήμης και ομιλίας. Η χρήση κάνναβης μπορεί να ενεργοποιήσει τη γενετική προδιάθεση για σχιζοφρένεια.
Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD) οφείλεται σε γενετικές αιτίες, λανθασμένες λειτουργίες του εγκεφάλου ή σε πρόβλημα του συστήματος ανοσίας.
Η εξάρτηση από τα κοινωνικά δίκτυα (social media addiction) προκαλεί διαταραχή στον ύπνο και κατάθλιψη ενώ παραμονεύει ο διαδικτυακός εκφοβισμός (cyberbullying). Επίσης προκαλεί παχυσαρκία και κρατεί τους έφηβους μακριά από τον πραγματικό κόσμο. Η κανονική χρήση του διαδικτύου ενισχύει τις κοινωνικές σχέσεις. Από την άλλη το πρόβλημα εμφανίζεται και στους γονείς με αποτέλεσμα το αυξημένο άγχος.
Ο κόσμος άρχισε να ενδιαφέρεται για τη ψυχική του υγεία και τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής. Πέραν της φαρμακοθεραπείας χρειάζεται και η ψυχοθεραπεία με καλύτερη μέθοδο την γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) η οποία μέσω του διαλόγου με τον θεραπευόμενο εντοπίζει τις γνωστικές στρεβλώσεις και επιχειρεί την γνωστική αναδόμηση του. Η συνεργασία μεταξύ ψυχολόγου και ασθενούς αποτελεί πολύ σημαντικό παράγοντα για την επιτυχία της θεραπείας.
Οι συνήθειες (lifestyle) και οι συμπεριφορές επηρεάζουν τη συναισθηματική ισορροπία του ατόμου. Η αντιμετώπιση των φόβων βοηθά στην καθιέρωση θαρραλέας προσέγγισης προς τη ζωή. Η άσκηση αποκαθιστά την συναισθηματική επεξεργασία και σταματά τους άσκοπους στοχαστικούς κύκλους (συνεχείς σκέψεις). Για την ηλικία μετά τα 60 συνιστάται μετά τα 60 η αερόβια άσκηση και η προπόνηση με αντιστάσεις χαμηλής έντασης για μυϊκή ενδυνάμωση. Η διατροφή πρέπει να περιλαμβάνει σύνθετους υδατάνθρακες και κατανάλωση τροφών πλούσιων σε Ωμέγα-3. Τροφές πλούσιες σε πρωτεΐνη τρυπτοφάνη μειώνουν το άγχος. Η αποφόρτιση του άγχους μπορεί να επιτευχθεί με την τεχνική της ενσυνειδητότητας (mindfulness) ζώντας στο παρόν. Οι τεχνικές αναπνοής, ο διαλογισμός και ο περιορισμός της καφεΐνης βοηθούν στη διαχείριση του άγχους. Οι υγιείς κοινωνικές σχέσεις και η εκδήλωση κατανόησης προς τους άλλους ανθρώπους συμβάλλουν επίσης στη μείωση του άγχους. Ένας περίπατος στη φύση εξασφαλίζει ηρεμία και απομακρύνει το συναίσθημα του θυμού. Η αποφυγή του φθόνου προσφέρει συναισθηματική ηρεμία. Οι καλές πράξεις προς τους άλλους ανθρώπους σταματούν την αίσθηση κενότητας ενώ η κοινοτική προσφορά με θετικούς συνεργάτες δίνει νόημα στη ζωή.
*Ερευνητής
