Λάθη δεκαετιών πίσω από επιδόματα αιχμαλώτων – Τι αποκάλυψε ο έλεγχος

Λανθασμένες εγγραφές, ελλιπή στρατολογικά αρχεία και καταβολές επιδομάτων χωρίς επαρκή τεκμηρίωση της ιδιότητας του δικαιούχου συνθέτουν την εικόνα που καταγράφει η Ελεγκτική Υπηρεσία για τα ωφελήματα των αιχμαλώτων πολέμου του 1974. Σε ειδική έκθεσή της εντοπίζει οκτώ περιπτώσεις στις οποίες δεν φαίνεται να δικαιολογείται η καταβολή ωφελημάτων και ζητεί επανέλεγχο των δικαιούχων, προειδοποιώντας ότι οι αδυναμίες ενδέχεται να αφορούν περισσότερες περιπτώσεις, καθώς ο έλεγχος ήταν δειγματοληπτικός.

Σοβαρά ερωτήματα για την αξιοπιστία των διαδικασιών αναγνώρισης αιχμαλώτων πολέμου και την καταβολή κρατικών επιδομάτων εγείρει η ειδική έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, που δημοσιοποιήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2026.

Σύμφωνα με την έκθεση, κατά το 2025 συνολικά 852 πρόσωπα έλαβαν τουλάχιστον ένα από τα ωφελήματα που σχετίζονται με την αιχμαλωσία κατά την τουρκική εισβολή του 1974.

Ο δειγματοληπτικός έλεγχος ανέδειξε οκτώ περιπτώσεις για τις οποίες, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν φαίνεται να δικαιολογείται η καταβολή ωφελήματος. Η Ελεγκτική Υπηρεσία προειδοποιεί ότι ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι μεγαλύτερος, καθώς ο έλεγχος δεν ήταν εξαντλητικός.

Στον προλογισμό της έκθεσης, ο Γενικός Ελεγκτής Ανδρέας Παπακωνσταντίνου υπογραμμίζει ότι η αναγνώριση της προσφοράς των αιχμαλώτων αποτελεί υποχρέωση της Πολιτείας, η οποία, ωστόσο, οφείλει να διασφαλίζει ότι τα ωφελήματα καταβάλλονται στους πραγματικούς δικαιούχους.

Έξι πρόσωπα χωρίς στοιχεία αιχμαλωσίας

Από τις 832 περιπτώσεις που λαμβάνουν ωφελήματα ως στρατεύσιμοι αιχμάλωτοι πολέμου από τις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων, εντοπίστηκαν 15 πρόσωπα τα οποία δεν περιλαμβάνονταν ούτε στο Μητρώο Αιχμαλώτων του Υπουργείου Άμυνας ούτε στο αρχείο του Κυπριακού Ερυθρού Σταυρού.

Η περαιτέρω διερεύνηση κατέδειξε ότι έξι από αυτά είχαν πράγματι διατελέσει αιχμάλωτοι, αλλά δεν είχαν περιληφθεί στο σχετικό μητρώο. Άλλα τρία πρόσωπα είχαν συλληφθεί ως όμηροι και δικαιούνται σχετικό ωφέλημα, όχι όμως με την ιδιότητα του στρατεύσιμου αιχμαλώτου πολέμου.

Για τις υπόλοιπες έξι περιπτώσεις δεν εντοπίστηκε τεκμηρίωση που να επιβεβαιώνει ότι τα πρόσωπα είχαν διατελέσει αιχμάλωτοι πολέμου.

Μάλιστα, για δύο από τα έξι αυτά πρόσωπα δεν βρέθηκε ένδειξη ούτε ότι είχαν υπηρετήσει στην Εθνική Φρουρά κατά την περίοδο της τουρκικής εισβολής.

Κηρύχθηκε λιποτάκτης το 1975 και καταχωρίστηκε ως αιχμάλωτος

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει περίπτωση προσώπου που κατατάχθηκε στην Εθνική Φρουρά τον Ιανουάριο του 1974 και κηρύχθηκε λιποτάκτης στις 12 Απριλίου 1975.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, το πρόσωπο συνελήφθη από τις τουρκικές κατοχικές δυνάμεις στις 28 Απριλίου 1975, ενώ τελούσε σε κατάσταση λιποταξίας, και αφέθηκε ελεύθερο στις 20 Μαΐου του ίδιου έτους.

Ωστόσο, περιλήφθηκε στο Μητρώο Αιχμαλώτων Πολέμου του 1974.

Η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει ότι, παρόλο που φαίνεται να δικαιολογείται η καταβολή μηνιαίου τιμητικού επιδόματος λόγω πρόσθετης στρατιωτικής υπηρεσίας, δεν δικαιολογείται η καταβολή του εξαμηνιαίου επιδόματος που αφορά αιχμαλώτους της τουρκικής εισβολής.

Λάθος εγγραφή άλλου προσώπου οδήγησε σε επίδομα

Σε άλλη περίπτωση, διαπιστώθηκε ότι στο Στρατολογικό Μητρώο προσώπου είχαν καταχωριστεί εκ παραδρομής στοιχεία που αφορούσαν διαφορετικό άτομο, μεταξύ των οποίων και αναφορές σε αιχμαλωσία.

Παρόλο που οι λανθασμένες εγγραφές είχαν ακυρωθεί από το 1983, λήφθηκαν υπόψη κατά την ετοιμασία του Μητρώου Αιχμαλώτων του Υπουργείου Άμυνας.

Επιπλέον, το συγκεκριμένο πρόσωπο είχε υποβάλει το 2019 αίτημα αναγνώρισης εφεδρικής υπηρεσίας, χωρίς να αναφέρει αιχμαλωσία. Η Διεύθυνση Ιστορίας του ΓΕΕΦ δεν εντόπισε στοιχεία που να επιβεβαιώνουν εφεδρική υπηρεσία κατά την εισβολή.

Ως αποτέλεσμα, η Ελεγκτική Υπηρεσία αμφισβητεί τόσο την καταβολή του εξαμηνιαίου επιδόματος όσο και την ορθότητα της καταβολής του μηνιαίου τιμητικού επιδόματος.

Καταχώριση αιχμαλωσίας ακόμη και το 2001

Η έκθεση αναδεικνύει και το πρόβλημα των μεταγενέστερων καταχωρίσεων στα στρατολογικά μητρώα.

Σε χαρακτηριστική περίπτωση, στις 31 Οκτωβρίου 2001, δηλαδή 27 χρόνια μετά την εισβολή, καταχωρίστηκε ότι πρόσωπο εξαιρείται από την υποχρέωση υπηρεσίας στην Εθνική Φρουρά επειδή είχε διατελέσει αιχμάλωτος πολέμου.

Ωστόσο, οι αρχικές εγγραφές του 1974 αναφέρονταν μόνο στην κατάταξη και απόλυσή του, χωρίς οποιαδήποτε αναφορά σε αιχμαλωσία.

Παρόμοιες μεταγενέστερες καταχωρίσεις εντοπίστηκαν το 1980 και το 1981.

Σύμφωνα με τις εξηγήσεις που δόθηκαν στην Ελεγκτική Υπηρεσία, οι καταχωρίσεις βασίστηκαν σε δικαιολογητικά τα οποία έχουν πλέον καταστραφεί, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η επαλήθευση της εγκυρότητάς τους.

Ελλιπή στοιχεία σε 39 από 77 περιπτώσεις

Από τον έλεγχο 77 περιπτώσεων στα Στρατολογικά Γραφεία Λευκωσίας, Κερύνειας και Μόρφου, διαπιστώθηκε ότι σε 39 απουσίαζαν βασικά στοιχεία, όπως η στρατιωτική μονάδα στην οποία υπηρετούσε το πρόσωπο ή οι ημερομηνίες έναρξης και λήξης της αιχμαλωσίας.

Παράλληλα, ορισμένα στρατολογικά μητρώα βρίσκονται σε ιδιαίτερα κακή κατάσταση λόγω παλαιότητας και φθοράς.

Η Ελεγκτική Υπηρεσία αναγνωρίζει τις αντικειμενικές δυσκολίες που προέκυψαν από την εισβολή, την απώλεια στρατιωτικών αρχείων και τις συνθήκες καταγραφής των γεγονότων του 1974. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι αυτές δεν μπορούν να δικαιολογούν τη διαιώνιση των αδυναμιών.

Επιδόματα εκατομμυρίων ευρώ

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, οι συνολικές καταβολές των εξεταζόμενων ωφελημάτων κατά το 2025 ανήλθαν σε περίπου 8,93 εκατομμύρια ευρώ.

Τα ωφελήματα περιλαμβάνουν μηνιαίο τιμητικό επίδομα, ειδική αύξηση σύνταξης, εξαμηνιαίο επίδομα ύψους 1.000 ευρώ και, υπό προϋποθέσεις, επίδομα φροντίδας.

Σημειώνεται ότι το συνολικό ποσό αφορά τις σχετικές κατηγορίες ωφελημάτων που εξετάζει η έκθεση και δεν συνιστά ποσό αχρεωστήτως καταβληθέντων επιδομάτων.

Ζητείται επανέλεγχος των δικαιούχων

Η Ελεγκτική Υπηρεσία καταλήγει ότι δεν υπάρχει σήμερα μία ενιαία, πλήρης και επαληθεύσιμη βάση δεδομένων για την αναγνώριση των αιχμαλώτων και την καταβολή των σχετικών ωφελημάτων.

Συστήνει την πλήρη αντιπαραβολή των καταλόγων δικαιούχων με το επικαιροποιημένο Μητρώο Αιχμαλώτων, την εξατομικευμένη εξέταση περιπτώσεων που δεν επιβεβαιώνονται και τη διόρθωση των λανθασμένων εγγραφών.

Παράλληλα, ζητεί να δημιουργηθεί αξιόπιστη διαδικασία πιστοποίησης και να διασφαλιστεί η δυνατότητα μεταγενέστερου ελέγχου κάθε καταβολής.

Αντίθετα, θετική είναι η εικόνα που καταγράφεται για την Υπηρεσία Διαχείρισης Επιδομάτων Πρόνοιας, καθώς για τις 65 περιπτώσεις αιχμαλώτων που έλαβαν επίδομα φροντίδας το 2025 διαπιστώθηκε ότι η ιδιότητά τους είχε τεκμηριωθεί με πιστοποιητικά του Κυπριακού Ερυθρού Σταυρού.

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι, όπου δεν τεκμηριώνεται η ιδιότητα του δικαιούχου μετά την αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων αξιόπιστων στοιχείων, θα πρέπει να λαμβάνονται τα προβλεπόμενα διοικητικά μέτρα.

Διαβάστε όλα τα σχόλια ΕΔΩ