Μια καταγγελία βίας κάθε τέσσερεις ώρες

Δέκα χιλιάδες υποθέσεις έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας καταγγέλθηκαν στην Αστυνομία μέσα σε πέντε χρόνια. Σχεδόν επτά χιλιάδες έφτασαν στα δικαστήρια. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης σχεδιάζει τώρα την πλατφόρμα «Red Flag», με στόχο να εντοπίζει έγκαιρα ενδείξεις αυξημένου κινδύνου και να συντονίζει όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες. Το ερώτημα είναι κατά πόσον το νέο εργαλείο θα μπορέσει να καλύψει κενά που έχουν ήδη καταγραφεί στην αξιολόγηση κινδύνου και, κυρίως, στην ανταλλαγή πληροφοριών.

Περίπου μια καταγγελία κάθε τέσσερεις ώρες. Αυτός είναι ο μέσος όρος που προκύπτει από τις δέκα χιλιάδες υποθέσεις έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας οι οποίες καταγγέλθηκαν στην Αστυνομία την τελευταία πενταετία. Σε ετήσια βάση αντιστοιχούν σε περίπου δύο χιλιάδες υποθέσεις, δηλαδή σχεδόν πέντε με έξι την ημέρα.

Τους αριθμούς αποκάλυψε ο Υπουργός Δικαιοσύνης, Κώστας Φυτιρής, ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στις 7 Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με τον ίδιο, σχεδόν επτά χιλιάδες από τις δέκα χιλιάδες υποθέσεις που καταγγέλθηκαν, έφτασαν στα δικαστήρια.

Έρχεται το «Red Flag»

Πώς εντοπίζεται έγκαιρα μια υπόθεση που κινδυνεύει να κλιμακωθεί; Στο ερώτημα αυτό επιχειρεί να απαντήσει η πλατφόρμα «Red Flag», για την οποία το Υπουργείο Δικαιοσύνης ανακοίνωσε ότι προχωρεί ο σχεδιασμός, με στόχο να τεθεί σε λειτουργία στις αρχές του 2027.

Η εξαγγελία προβλέπει ένα εργαλείο πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης, μέσω του οποίου οι αρμόδιες υπηρεσίες θα μπορούν να αξιολογούν πληροφορίες και ενδείξεις αυξημένου κινδύνου και να ενεργοποιούνται συντονισμένα πριν από την κλιμάκωση της βίας.

Στη συνάντηση για τον σχεδιασμό συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, η Υφυπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας, η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων, εκπρόσωποι της Αστυνομίας, του Υπουργείου Παιδείας, των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας και του Γραφείου της Επιτρόπου Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.

Ο σχεδιασμός βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και δεν έχουν οριστικοποιηθεί όλα τα πρόσωπα ή οι υπηρεσίες που θα λειτουργούν ως σύνδεσμοι για την καταχώριση και διαβίβαση των πληροφοριών. Σύμφωνα με πληροφορίες της «Σημερινής», η βασική ιδέα είναι να μπορούν να συνδέονται αναφορές από διαφορετικές υπηρεσίες, όταν αφορούν το ίδιο πρόσωπο ή την ίδια οικογένεια.

Για παράδειγμα, μια επαναλαμβανόμενη ανησυχία για τη συμπεριφορά ενός παιδιού στο σχολείο θα μπορούσε να συνεκτιμηθεί με προηγούμενη καταγγελία στην Αστυνομία. Αντίστοιχα, μια καταγγελία που αποσύρθηκε και αργότερα εμφανίζεται ξανά σε αναφορά άλλης υπηρεσίας θα γίνεται «red flagged», ώστε να αξιολογείται στο ευρύτερο ιστορικό τής υπόθεσης και με συνεκτίμηση των πληροφοριών των αρμόδιων υπηρεσιών. Εφόσον προκύπτουν ενδείξεις αυξημένου κινδύνου, οι υπηρεσίες θα καλούνται να εξετάσουν από κοινού τα επόμενα βήματα.

Οι κρίσιμες λεπτομέρειες, ωστόσο, παραμένουν ανοικτές. Ποιος ή ποιοι από κάθε υπηρεσία θα καταχωρίζουν τις πληροφορίες; Με ποια κριτήρια; Ποιος θα έχει πρόσβαση και πώς θα προστατεύονται τα προσωπικά δεδομένα; Αυτά είναι τα ζητήματα που πρέπει να «κλείσουν» προκειμένου η εφαρμογή να μπει σε τροχιά υλοποίησης.

«Δυσκολίες στη συλλογή στοιχείων»

Η έκθεση GREVIO του Συμβουλίου της Ευρώπης, που ελέγχει πώς εφαρμόζεται η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, κατέγραψε το 2022 ότι από το 2018 η Αστυνομία διέθετε πρωτόκολλο αξιολόγησης για περιστατικά βίας μεταξύ συντρόφων, με δώδεκα προειδοποιητικές ενδείξεις.

Σε αυτές περιλαμβάνονται απειλές για φόνο ή αυτοκτονία, η κλιμάκωση της συχνότητας και της έντασης της βίας, η παρακολούθηση του θύματος, προηγούμενα περιστατικά, η πρόσβαση σε πυροβόλο όπλο και η αντίδραση του δράστη σε έναν χωρισμό. Η έκθεση σημείωνε επίσης ότι, βάσει της νομοθεσίας του 2021, σε υποθέσεις υψηλού κινδύνου προβλέπεται συνεργασία της Αστυνομίας με κοινωνικές, ψυχιατρικές και ιατρικές υπηρεσίες.

Η GREVIO τόνιζε, ωστόσο, ότι κρίσιμες πληροφορίες από σχολεία, δικαστήρια και άλλους εμπλεκομένους μπορεί να μην εντάσσονται στην αξιολόγηση, με αποτέλεσμα να επηρεάζονται ο συντονισμός και η ασφάλεια του θύματος.

Η Κυπριακή Δημοκρατία ανέφερε στην απάντησή της προς το Συμβούλιο της Ευρώπης, το 2025, ότι οι αστυνομικοί χρησιμοποιούν το πρωτόκολλο αξιολόγησης και την ατομική αξιολόγηση των αναγκών προστασίας του θύματος. Δήλωσε ακόμη ότι ενημερώνονται οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας και, ανάλογα με την υπόθεση, εξειδικευμένοι φορείς.

Η ίδια απάντηση, ωστόσο, αναγνώρισε ότι η συλλογή δεδομένων σε κοινό μηχανισμό αντιμετώπιζε δυσκολίες και ότι τα στοιχεία δεν επέτρεπαν να παρακολουθούνται συστηματικά οι υποθέσεις μέχρι την καταδίκη.

Οι διαφορές της «Red Flag» με την «ELPIS»

Η «Red Flag» δεν πρέπει να συγχέεται με την εφαρμογή «ELPIS», η οποία τέθηκε σε λειτουργία το 2025. Η ELPIS δίνει σε θύματα ενδοοικογενειακής βίας τη δυνατότητα να ειδοποιούν άμεσα την Αστυνομία για βοήθεια την ώρα της κακοποίησης.

Πρόκειται για εφαρμογή άμεσης ειδοποίησης, σε αντίθεση με την πλατφόρμα «Red Flag», στην οποία χρήστης δεν είναι το θύμα αλλά οι αρμόδιες υπηρεσίες, ανάλογα με την περίπτωση. Η νέα πλατφόρμα σχεδιάζεται με διαφορετικό σκοπό: να συνδέει ενδείξεις και πληροφορίες από περισσότερες υπηρεσίες, ώστε να αναγνωρίζονται περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου και να οργανώνεται κοινή παρέμβαση. Θα λειτουργεί, δηλαδή, ως μέτρο πρόληψης.

Κάτι παρόμοιο είχε ξεκινήσει και στη Νορβηγία, αλλά, λόγω της νομοθεσίας της χώρας, δεν είχε μεγάλη διάρκεια.

Παράλληλα, σύμφωνα με πληροφορίες της «Σημερινής», σχεδιάζεται και ξεχωριστό ψηφιακό εργαλείο για την καταγραφή δεικτών και την παρακολούθηση της πορείας των υποθέσεων. Σκοπός του θα είναι να αποτυπώνει, μεταξύ άλλων, πού βρίσκεται μια υπόθεση και πώς προχωρεί στο δικαστικό σύστημα, ώστε να προκύπτουν μοτίβα και να σχεδιάζονται πιο στοχευμένες πολιτικές.

Η ανάγκη για βελτίωση της συλλογής και της παρακολούθησης δεδομένων αναγνωρίζεται και στην απάντηση της Κυπριακής Δημοκρατίας προς το Συμβούλιο της Ευρώπης. Υπάρχει, μάλιστα, και σχετική ευρωπαϊκή Οδηγία, η 2024/1385, η οποία πρέπει να ενσωματωθεί στην εθνική νομοθεσία έως τον Ιούνιο του 2027.

Στην πρώτη γραμμή της διερεύνησης βρίσκονται και τα ειδικά κλιμάκια για τη βία στην οικογένεια, τα οποία λειτουργούν στις αστυνομικές διευθύνσεις όλων των επαρχιών. Το ζητούμενο είναι οι μηχανισμοί αυτοί να συνεργάζονται αποτελεσματικά με κάθε υπηρεσία που μπορεί να εντοπίσει ένα προειδοποιητικό σημάδι, από την Αστυνομία και τις κοινωνικές υπηρεσίες μέχρι τα σχολεία.

Με πέντε έως έξι καταγγελίες την ημέρα, η πρόκληση για το κράτος είναι να μπορεί να αναγνωρίζει εγκαίρως ποιες από αυτές συγκεντρώνουν τις περισσότερες «κόκκινες σημαίες» και να εξασφαλίζει ότι η πληροφορία φτάνει χωρίς καθυστέρηση σε εκείνους που μπορούν να προστατεύσουν το θύμα. Το στοίχημα του νέου συστήματος είναι ακριβώς αυτό: οι προειδοποιητικές ενδείξεις να συνδέονται πριν από την κλιμάκωση μιας υπόθεσης και όχι να εντοπίζονται εκ των υστέρων.