Μετρούν τα ρέστα τους για να βγάλουν τον μήνα οι Κύπριοι

Μάχη για να επιβιώσουν δίδουν κάθε μήνα χιλιάδες εργαζόμενοι στην Κύπρο, μετρώντας κυριολεκτικά τα ρέστα τους για να καλύψουν τα βασικά τους έξοδα.

Τα υψηλά ενοίκια ροκανίζουν από την αρχή του μήνα μεγάλο μέρος του εισοδήματος και οι ανατιμήσεις στα καύσιμα λόγω της διεθνούς κρίσης αυξάνουν το κόστος των μετακινήσεων, με τους λογαριασμούς των καταναλωτών να αδειάζουν πριν βγει ο μήνας.

Η έρευνά μας βάζει αριθμούς σε αυτήν την εικόνα: για έναν εργαζόμενο που ζει μόνος του και αμείβεται με τον κατώτατο μισθό, το κόστος των βασικών δαπανών οδηγεί τον μηνιαίο λογαριασμό στα −€217, ενώ ακόμη και σε όσους λαμβάνουν τον διάμεσο μισθό απομένουν μόλις €563, με τα οποία καλούνται να πληρώσουν επιπρόσθετες υποχρεώσεις, όπως έκτακτα έξοδα και ενδεχόμενες δόσεις δανείων.

Με αυτό το φόντο, η Κυβέρνηση επιστρατεύει νέο πακέτο επτά μέτρων, πρόσθετου κόστους €70 εκατ., ανεβάζοντας τη συνολική δαπάνη στήριξης στα περίπου €160 εκατ.

Μείον το ταμείο

Για να αποτυπώσουμε τι σημαίνει στην πράξη το σημερινό κόστος διαβίωσης, εξετάσαμε το σενάριο ενός εργαζομένου που ζει μόνος του, ενοικιάζει διαμέρισμα ενός υπνοδωματίου, χρησιμοποιεί αυτοκίνητο και καλύπτει αποκλειστικά από τον μισθό του τις βασικές ανάγκες τού μήνα. Ο ίδιος υπολογισμός έγινε τόσο για τον κατώτατο όσο και για τον διάμεσο μισθό.

Ο πίνακας αποτυπώνει το βασικό εύρημα: με καθαρές απολαβές περίπου €963, ο κατώτατος μισθός δεν αρκεί για να καλύψει τις βασικές δαπάνες ενός εργαζομένου καθώς τα λεφτά τελειώνουν και οι υποχρεώσεις τρέχουν.

Το μεγαλύτερο μέρος του μισθού δαπανάται στη στέγη. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Συνδέσμου Κτηματομεσιτών, οι τιμές για διαμέρισμα ενός υπνοδωματίου κυμαίνονται από €500 έως €600 στη Λάρνακα, €500 έως €550 στην Πάφο, €600 έως €650 στη Λευκωσία και φθάνουν μέχρι €1.000–€1.100 στη Λεμεσό. Με βάση αυτές τις τιμές, για τις ανάγκες της έρευνας χρησιμοποιήθηκε ενδεικτικό ενοίκιο €688 τον μήνα, ποσό που απορροφά περισσότερο από τα δύο τρίτα του καθαρού κατώτατου μισθού.

Η στέγη «τρώει» πάνω από τα δύο τρίτα του κατώτατου

Με ενδεικτικό ενοίκιο €688, η στέγη απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των καθαρών απολαβών πριν προστεθούν ρεύμα, νερό, τρόφιμα, καύσιμα και τηλεπικοινωνίες.

Πάγια, υπεραγορά και καύσιμα κοκκινίζουν το υπόλοιπο

Μετά τη στέγη έρχονται οι πάγιες δαπάνες. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της ΑΗΚ, για ένα άτομο το μηνιαίο κόστος ηλεκτρικού ρεύματος είναι περίπου στα €80–€100, ενώ βάσει των στοιχείων του ΕΟΑ, το νερό υπολογίζεται γύρω στα €10. Πριν ακόμη υπολογιστεί η διατροφή, το διαθέσιμο εισόδημα έχει ήδη περιοριστεί στα €175.

Για την υπεραγορά συγκεντρώσαμε τιμές βασικών προϊόντων από την Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή, το e-Κοφίνι και τον Κυπριακό Σύνδεσμο Καταναλωτών. Το περιορισμένο καλάθι, με τρόφιμα και βασικά είδη καθαριότητας και προσωπικής υγιεινής, κόστισε €142,14.

Το τελειωτικό χτύπημα έρχεται με το κόστος των μετακινήσεων που κοκκινίζουν τον λογαριασμό. Σύμφωνα με εκτίμηση του Συνδέσμου Πρατηριούχων, ένα συμβατικό αυτοκίνητο απαιτεί περίπου €200 τον μήνα σε καύσιμα. Με την προσθήκη και περίπου €50 για κινητή τηλεφωνία και οικιακό διαδίκτυο, ο λογαριασμός κλείνει στα −€217.

Και ο υπολογισμός σταματά εδώ, χωρίς κοινόχρηστα, συντήρηση αυτοκινήτου, φάρμακα, προσωπικές ή έκτακτες ανάγκες, δόσεις δανείων ή κοινωνική έξοδο.

Στον διάμεσο μισθό η εικόνα είναι καλύτερη. Από περίπου €1.743 καθαρά, μετά τις ίδιες βασικές δαπάνες απομένουν €563.

Και τα €563 δεν είναι πραγματικό περίσσευμα

Ακόμη και στον διάμεσο μισθό, μετά τις βασικές δαπάνες απομένουν €563, χωρίς να έχουν υπολογιστεί κοινόχρηστα, συντήρηση αυτοκινήτου, φάρμακα, δόσεις δανείων, προσωπικές ανάγκες ή κοινωνική έξοδος.

Θα δώσουν ανάσα τα €70 εκατ.;

Με φόντο την πίεση που ασκεί στα νοικοκυριά το υψηλό κόστος, το Υπουργικό Συμβούλιο άναψε το πράσινο φως σε επτά μέτρα με στόχο να δώσει ανάσα στους καταναλωτές. Το πακέτο συνδυάζει παράταση υφιστάμενων μέτρων με νέες παρεμβάσεις.

Το πρώτο μέτρο αφορά την επιδότηση του ηλεκτρικού ρεύματος για ευάλωτα νοικοκυριά και εμπορικούς καταναλωτές, η οποία παρατείνεται για ολόκληρο το 2027. Από το μέτρο, όπως δήλωσε ο Υπουργός Οικονομικών, ωφελούνται 23.300 νοικοκυριά και καλύπτεται το 100% της αύξησης του ηλεκτρικού ρεύματος.

Την ίδια ώρα, διατηρείται και διευρύνεται ο μηδενικός ΦΠΑ σε βασικά προϊόντα. Στον κατάλογο προστίθενται, μεταξύ άλλων, ψωμί, γάλα, καφές, ζάχαρη και βρεφικές τροφές, με το συγκεκριμένο μέτρο να ισχύει από τις 12 Οκτωβρίου μέχρι το τέλος Μαΐου του 2027.

Σε σχέση με το πετρέλαιο θέρμανσης, ο Υπουργός ανέφερε ότι ο ειδικός φόρος κατανάλωσης μειώνεται στο κατώτατο επίπεδο που επιτρέπει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Συγκεκριμένα, μειώνεται από 7,4 σεντ το λίτρο σε 2,1 σεντ το λίτρο, για την περίοδο Νοεμβρίου–Απριλίου.

Παράλληλα, ο ΦΠΑ για αγορά και εγκατάσταση φωτοβολταϊκών από οικιακούς καταναλωτές μειώνεται από 19% σε 9%, ενώ προβλέπεται εφάπαξ ενίσχυση €200 σε συγκεκριμένες κατηγορίες ευάλωτων πολιτών και λήπτες δημοσίων βοηθημάτων. Όπως είπε ο Υπουργός, το μέτρο αυτό καλύπτει 53.511 δικαιούχους, όπως λήπτες ΕΕΕ, άτομα με αναπηρία που λαμβάνουν επίδομα διακίνησης, οικογένειες δικαιούχων χαμηλοσυνταξιούχων και οικογένειες με τρία ή περισσότερα εξαρτώμενα τέκνα που λαμβάνουν επίδομα τέκνου. «Το ποσό αυτό», είπε, «μπορεί να χρησιμοποιηθεί για οποιονδήποτε λόγο, κατά την κρίση των οικογενειών και των ατόμων που λαμβάνουν την παροχή και, βεβαίως, δεν αποκλείεται η χρήση του και για σκοπούς θέρμανσης».

Το έβδομο μέτρο αφορά το επίδομα στήριξης κατοίκων ορεινών περιοχών, από το οποίο θα επωφεληθούν 10.500 νοικοκυριά και 24.000 δικαιούχοι. Όπως είπε ο Μάκης Κεραυνός, δίνεται αύξηση €50 ανά νοικοκυριό ή οικιστική μονάδα, ανάλογα με το υψόμετρο, και αύξηση €35 στα υφιστάμενα ποσά για τους κατοίκους ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών.

Το νέο πακέτο κοστίζει €70 εκατ., ανεβάζοντας τη συνολική δαπάνη για τα μέτρα κατά της ακρίβειας στα περίπου €160 εκατ. Σύμφωνα με τον Υπουργό Οικονομικών, «η δυνατότητα που μας παρέχεται για να καταθέτουμε αυτά τα πρόσθετα μέτρα πηγάζει από την εφαρμογή μιας οικονομικής πολιτικής, η οποία δημιουργεί πλεονασματικούς προϋπολογισμούς και μείωση του δημοσίου χρέους. Αυτά τα πλεονάσματα μεταφέρονται με αυτόν τον απτό τρόπο στην κοινωνία».

Το κρίσιμο ερώτημα, βεβαίως, είναι εάν αυτά τα μέτρα θα είναι αρκετά για να δώσουν πραγματική ανάσα σε νοικοκυριά που ήδη βρίσκονται στα όριά τους.

Στους δρόμους για την ακρίβεια

Της ανακοίνωσης του κυβερνητικού πακέτου είχε προηγηθεί διαμαρτυρία του ΑΚΕΛ έξω από το Υπουργείο Οικονομικών, με τη συμμετοχή και της «Άμεσης Δημοκρατίας».

Βασικό αίτημα ήταν η λήψη έκτακτων μέτρων για την αντιμετώπιση των αυξήσεων στα καύσιμα και γενικότερα της ακρίβειας. Οι διαμαρτυρόμενοι κάλεσαν την Κυβέρνηση να λάβει άμεσα και στοχευμένα μέτρα για το κόστος του ηλεκτρισμού, των καυσίμων και της στέγασης.

Ο ΓΓ του ΑΚΕΛ Στέφανος Στεφάνου άσκησε κριτική στην Κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι δεν αρκεί η παρακολούθηση της κατάστασης και ότι απαιτούνται συγκεκριμένες παρεμβάσεις. «Το κόστος των καυσίμων, του ηλεκτρισμού, της θέρμανσης, της στέγασης, βασικών αγαθών πιέζει ιδιαίτερα τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα», δήλωσε ο Στέφανος Στεφάνου, αναφέροντας επίσης ότι, «ενώ η ακρίβεια αφαιμάσσει τις οικονομίες των νοικοκυριών, φουσκώνει τα έσοδα του κράτους. Περίπου €200 εκ. περισσότερα έσοδα έχει εισπράξει μέχρι σήμερα το κράτος από τον ΦΠΑ και τους φόρους κατανάλωσης και ακόμα δεν γνωρίζουμε μέχρι πού θα φτάσουν τα κρατικά ταμεία». Ο Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ κατηγόρησε μάλιστα την Κυβέρνηση ότι ενδιαφέρεται περισσότερο για την εικόνα παρά για τους ανθρώπους του τόπου μας.