Διεθνή

Πανεπιστήμια και τρομοκρατία

Ένας θεσμός που δεν ξεχωρίζει το θύμα από τον θύτη, που επιβραβεύει τον φοιτητή που χτυπά και φιμώνει τον καθηγητή που διαμαρτύρεται, έχει χάσει όχι απλώς το θάρρος του αλλά τον λόγο ύπαρξής του.

Στις 23 Οκτωβρίου, ένοπλοι εισέβαλαν σε μια ελληνορθόδοξη εκκλησία στη νότια Ιορδανία κατά τη διάρκεια μιας κηδείας και άνοιξαν πυρ, σκοτώνοντας τουλάχιστον επτά πιστούς και τραυματίζοντας περίπου είκοσι πέντε. Η Ιορδανία, συνώνυμο σταθερότητας και ανεκτικότητας, καταδίκασε έκτοτε σε θάνατο τρεις άνδρες διαποτισμένους με ριζοσπαστική ισλαμιστική ιδεολογία. Τα θύματα δεν ήταν στρατιώτες, ούτε έποικοι, ούτε πράκτορες κάποιας αυτοκρατορίας. Ήταν Άραβες χριστιανοί, που έθαβαν τους νεκρούς τους στην ίδια τους την πατρίδα, δολοφονημένοι για το μοναδικό παράπτωμα ότι δεν ήταν μουσουλμάνοι. Τέσσερεις μήνες νωρίτερα, ένας βομβιστής αυτοκτονίας μπήκε στην εκκλησία Μαρ Ελίας στη Δαμασκό την ώρα της κυριακάτικης Λειτουργίας και σκότωσε περίπου είκοσι ανθρώπους, σε επίθεση που ανέλαβε μια οργάνωση απόγονος του Ισλαμικού Κράτους.

Όπως παρατηρεί η Αγιάν Χίρσι Άλι, το χαλιφάτο χάθηκε αλλά το τζιχάντ συνεχίζεται. Το έδαφος χάθηκε. Η ιδεολογία, όχι. Εξακολουθεί να βλέπει κάθε μη μουσουλμάνο ως υποτελή που πρέπει να υποταχθεί, και εξακολουθεί να σκοτώνει χριστιανούς και Εβραίους όπου μπορεί να τους φτάσει. Αυτός είναι ο εχθρός της ανοιχτής κοινωνίας. Θα περίμενε κανείς τα πανεπιστήμια της Δύσης, οι θεσμοί που χτίστηκαν για να υπερασπίζονται τη λογική και την πολυφωνία απέναντι ακριβώς σε τέτοιον φανατισμό, να τον κατονομάζουν χωρίς δισταγμό. Αντ' αυτού, πάρα πολλά έχουν πάρει την άλλη πλευρά.

Δείτε το Χάρβαρντ. Τον Οκτώβριο του 2023, λίγες μέρες μετά τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου, δύο μεταπτυχιακοί φοιτητές επιτέθηκαν σε έναν Ισραηλινό συμφοιτητή τους σε μια διαμαρτυρία μέσα στην πανεπιστημιούπολη. Και οι δύο κατηγορήθηκαν για σωματική βία. Οι κατηγορίες οδηγήθηκαν σε ένα πρόγραμμα εναλλακτικής μεταχείρισης και αργότερα αποσύρθηκαν, και η απάντηση του πανεπιστημίου δεν ήταν πειθαρχία αλλά επιβράβευση. Σύμφωνα με τον εβραϊκό Τύπο, ο ένας από τους δύο τοποθετήθηκε στη νομική επιθεώρηση του Χάρβαρντ και έλαβε μια υποτροφία αξίας περίπου εξήντα πέντε χιλιάδων δολαρίων, ενώ ο άλλος τιμήθηκε στην πανεπιστημιούπολη, αντί να τιμωρηθεί. Το μήνυμα προς κάθε Εβραίο φοιτητή ήταν σαφές. Σήκωσε χέρι σε έναν Ισραηλινό και ο θεσμός θα σου βρει μια θέση.

Το Κολούμπια είπε την ίδια ιστορία από την άλλη άκρη. Όταν ο καθηγητής Σάι Νταβιντάι άρχισε να καταγράφει την παρενόχληση των Εβραίων φοιτητών, εκείνος που αποκλείστηκε από την πανεπιστημιούπολη δεν ήταν οι θύτες. Ήταν ο Νταβιντάι. Αυτός που κατονόμασε το πρόβλημα έγινε το πρόβλημα.

Ο Νταβιντάι ονομάζει αυτό που πολεμά Αμερικανικό Διανοητικό Αντισημιτισμό, και ο όρος είναι ακριβής. Δεν είναι το παλιό μίσος του δρόμου, αλλά μια εκδοχή του με περγαμηνές, ντυμένη με τη γλώσσα της δικαιοσύνης και της αντιαποικιοκρατίας, όπου η καταστροφή του μοναδικού εβραϊκού κράτους γίνεται προοδευτική υπόθεση και ο Εβραίος φοιτητής γίνεται ο καταπιεστής που του αξίζει ό,τι πάθει. Μετά την 7η Οκτωβρίου έπαψε να κρύβεται. Στήθηκαν καταυλισμοί, Εβραίοι φοιτητές άκουσαν να τους λένε να αποφεύγουν τμήματα της ίδιας τους της πανεπιστημιούπολης για την ασφάλειά τους, και ο εκφοβισμός επαναταξινομήθηκε σε διαμαρτυρία. Ένα ειδικό τεύχος του From the Academy, υπό την αιγίδα του Ιδρύματος Αγιάν Χίρσι Άλι και του Κέντρου Μάρτιν για την Ακαδημαϊκή Ανανέωση, κατέγραψε, σε ίδρυμα μετά το ίδρυμα, πώς οι διοικήσεις στις οποίες έχει εμπιστευθεί τη διάπλαση των νέων απλώς κοίταξαν αλλού, και ενίοτε έκαναν και χειρότερα.

Τίποτα από αυτά δεν πρέπει να υποτιμηθεί ως ακαδημαϊκή διαμάχη, μακριά από τον πραγματικό κόσμο. Η πανεπιστημιούπολη είναι ο τόπος όπου μια κοινωνία εκπαιδεύει εκείνους που θα την κυβερνήσουν. Ο φοιτητής που μαθαίνει σήμερα ότι η δολοφονία Εβραίων μπορεί να δικαιολογηθεί ως αντίσταση είναι ο αυριανός δημοσιογράφος, δικηγόρος, δημόσιος λειτουργός και νομοθέτης, και θα κουβαλήσει το μάθημα σε θεσμούς με πραγματική εξουσία πάνω σε πραγματικές ζωές. Ό,τι ψιθυρίζεται σε ένα σεμινάριο τη μια δεκαετία, γράφεται σε πολιτική την επόμενη. Έτσι χάνει ένας πολιτισμός τη θέληση να αμυνθεί, όχι σε μια μάχη, αλλά σε μια αίθουσα διδασκαλίας, μια έντεχνη υπεκφυγή τη φορά.

Η δυσάρεστη αλήθεια είναι ότι αυτό δεν είναι δυσλειτουργία. Είναι η μηχανή να δουλεύει όπως χτίστηκε. Τα ίδια πανεπιστήμια που δεν καταφέρνουν να καταδικάσουν τον πανηγυρισμό της Χαμάς δεν δυσκολεύονται καθόλου να καταδικάσουν όσους αντιδρούν σε αυτόν. Η ηθική διαύγεια, η απλή ικανότητα να πεις ότι η σφαγή πιστών είναι κακό και ότι όσοι την χειροκροτούν δεν είναι ακτιβιστές αλλά συνεργοί, είναι η μόνη ικανότητα που οι θεσμοί αυτοί έμαθαν τον εαυτό τους να καταπνίγει. Έχουν λεξιλόγιο για τα πάντα, εκτός από την κατονομασία του εχθρού.

Και τα πανεπιστήμια είναι μόνο η πιο αιχμηρή άκρη μιας ευρύτερης παραίτησης. Στις 10 Νοεμβρίου ένα αιγυπτιακό δικαστήριο ενέταξε τριάντα πέντε ισλαμιστικές οργανώσεις με έδρα την Ευρώπη και τριάντα έξι άτομα στον κατάλογο τρομοκρατίας για πέντε χρόνια, ανάμεσά τους το Συμβούλιο των Μουσουλμάνων της Ευρώπης, τη Μουσουλμανική Ένωση της Βρετανίας, τους Μουσουλμάνους της Γαλλίας και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Φάτουα και Έρευνας. Ό,τι και αν σκέφτεται κανείς για την Αίγυπτο του Προέδρου Σίσι, που δεν είναι φίλος της ελευθερίας, η αντίθεση εξακολουθεί να καταδικάζει την Ευρώπη. Μια κυβέρνηση που πραγματικά φοβάται τη Μουσουλμανική Αδελφότητα την μεταχειρίζεται ως την υπαρξιακή απειλή που είναι, ενώ οι κυβερνήσεις της Βρετανίας, της Γαλλίας και του Βελγίου μεταχειρίζονται το ίδιο κίνημα ως εταίρο για διάλογο, ως αντικείμενο κοινωνιολογικής μελέτης, ως κοινότητα προς ενσωμάτωση στο όνομα της συνοχής. Όπως γράφει η Αγιάν Χίρσι Άλι, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα έπρεπε να ντρέπονται που μια αυταρχική εξουσία στο Κάιρο βλέπει αυτό που οι δημοκρατίες της Ευρώπης αρνούνται να δουν.

Το γιατί οι ίδιες οι ακαδημίες ενός πολιτισμού παίρνουν το μέρος της ιδεολογίας που τον θέλει νεκρό είναι ερώτημα με βαθύτερη απάντηση από την πολιτική, και το εξετάζω σε ένα συνοδευτικό κείμενο για το τι έκανε το πανεπιστήμιο στην ίδια την ιδέα της αλήθειας. Το πρώτο όμως που πρέπει να ειπωθεί είναι το απλούστερο, και δεν χρειάζεται καμία θεωρία. Ένας θεσμός που δεν ξεχωρίζει το θύμα από τον θύτη, που επιβραβεύει τον φοιτητή που χτυπά και φιμώνει τον καθηγητή που διαμαρτύρεται, έχει χάσει όχι απλώς το θάρρος του αλλά τον λόγο ύπαρξής του. Ένα πανεπιστήμιο οφείλει να αναζητά την αλήθεια και να παραδίδει έναν πολιτισμό που αξίζει να κληρονομηθεί. Όποιο δεν κάνει κανένα από τα δύο δεν είναι ουδέτερο έδαφος. Είναι εχθρικό έδαφος με καλή διεύθυνση.

Οι νεκροί της Ιορδανίας και της Δαμασκού δεν θα βοηθηθούν από ένα σεμινάριο περί αμφισβητούμενων αφηγήσεων. Σκοτώθηκαν από ανθρώπους που πιστεύουν, με απόλυτη βεβαιότητα, ότι ο άπιστος πρέπει να υποταχθεί ή να πεθάνει. Το ελάχιστο που μπορούν να κάνουν οι κληρονόμοι του Διαφωτισμού είναι να πιστέψουν, με την ίδια βεβαιότητα, ότι οι δολοφόνοι αυτοί κάνουν λάθος, και να το πουν χωρίς συγγνώμη. Αν τα πανεπιστήμια δεν το κάνουν, το καθήκον περνά σε όλους εμάς τους υπόλοιπους, και οφείλουμε να είμαστε ειλικρινείς για το τι έχει ήδη κοστίσει η σιωπή τους, και για το τι θα κοστίσει αν την θεωρήσουμε εκλέπτυνση αντί για παράδοση.

* Αναπληρωτής Καθηγητής Νομικής στο Λονδίνο και διδάκτωρ Νομικής του King’s College London, με ειδίκευση στο Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο, τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Φιλοσοφία του Δικαίου. Ελληνοκύπριος και κλασικός φιλελεύθερος, αρθρογραφεί στον κυπριακό και στον διεθνή Τύπο για τα διεθνή δικαστήρια, την ελευθερία του λόγου και τα νομικά θεμέλια της Δύσης.
https://christoforosioannidis.com/