Διπλή θυσία

Ο Δημητράκης Χριστοδούλου. Ο Σωτήρης Τσαγκάρης.

ΜΕΡΟΣ Β΄

Στο περασμένο σημείωμα είδαμε πώς ο ήρωας Στυλιανός Λένας τραυματιζόταν κρίσιμα από ενεδρεύοντες Βρετανούς στρατιώτες σε μια βουνοπλαγιά της Ποταμίτισσας. Τη νύκτα της ίδιας μέρας, άλλοι δύο συναγωνιστές του έδιναν τη ζωή τους για τη λευτεριά και την Ένωση της Κύπρου με τη Μάνα Ελλάδα: Ο καταζητούμενος αντάρτης της ομάδας τού Λένα, Δημητράκης Χριστοδούλου, από τη Δερύνεια και ο Σωτήρης Τσαγκάρης, στενός συνεργάτης του, υπεύθυνος της ΕΟΚΑ στο Πελέντρι. Είχαν κι αυτοί την ίδια τύχη με τον υποτομεάρχη τους. Έπεσαν και οι δύο σε νυκτερινές ενέδρες των Βρετανών καταδρομέων και αλεξιπτωτιστών. Ο πρώτος έξω από την Ποταμίτισσα και ο δεύτερος έξω από τη γενέτειρά του Πελέντρι.

«Μαύρος» είχε χαρακτηριστεί ο Φλεβάρης του 1957 για την ΕΟΚΑ. Τότε που οι πρώην αντάρτες των ομάδων του «Καπετάν Ζήδρου» Γρηγόρη Αυξεντίου, «Απόστρατος» ή «Φώκος», «Πιπίνος» και ο «Γερόλυκος» -(Καραδήμας)- είχαν αυτομολήσει και οδηγούσαν τους πραιτωριανούς του Χάρντινγκ και του Κέντριου στα κρησφύγετα που γνώριζαν και στα σπίτια των αγωνιστών της Πιτσιλιάς και του Τροόδους, που τους είχαν φιλοξενήσει πολλές φορές, όταν κατέφευγαν εκεί, κυνηγημένοι από τα βρετανικά στρατεύματα.

Μίλησα με πολλούς επιζώντες συναγωνιστές του Αυξεντίου, όταν έγραφα τα ιστορικά βιβλία μου «Κακοπετριά - Ένας Αιώνας Εθνικής Προσφοράς», «Λίκνο της Λευτεριάς» και «Ποταμίτισσα - Το Σούλι της ΕΟΚΑ». Όλοι μού μίλησαν με βαθιά συγκίνηση για τις αλησμόνητες στιγμές που έζησαν με τους ήρωες και ιδιαίτερα για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες έγιναν θυσία τα παλληκάρια εκείνα, που έπεσαν ανοίγοντας τον δρόμο της δικής μας λευτεριάς. Συγκλονιστική ήταν η μαρτυρία του αείμνηστου σκληροτράχηλου αγωνιστή Σωκράτη Οικονόμου, από τον Άη Μάμα. Αυτού που είχε οδηγήσει από το χωριό του στην Ποταμίτισσα, αντάρτες της ομάδας του Στυλιανού Λένα, αφού πρώτα είχε συνεννοηθεί με τον κουμπάρο του, Σωκράτη Τσαγκάρη, που ήταν ξάδερφός του. Ο Σωκράτης Τσαγκάρης καταγόταν από το Πελέντρι, ήταν αδελφός του Σωτήρη, αλλά κάτοικος Ποταμίτισσας. Τους είχε αφήσει έξω από το χωριό και η υποδοχή τους θα γινόταν το βράδυ από τον Αντρέα Καμέρη, στέλεχος της ΕΟΚΑ στην Ποταμίτισσα.

Θα γράψει αργότερα για το περιστατικό ο Καμέρης: «Ήταν απόγευμα όταν ήρθε ο Σωκράτης Τσαγκάρης και μου είπε κατά τις οκτώ το βράδυ να πάω έξω από τα Αλώνια, μαζί με τον Χριστόφορο Κυπριανού, για να παραλάβουμε μια ομάδα ανταρτών, που θα ερχόταν στην Ποταμίτισσα. Γύρεψα τον Χριστόφορο αλλά δεν τον βρήκα. Έλειπε στη Λευκωσία. Εγώ, πριν νυχτώσει, παρακολουθούσα τον δρόμο και είδα ότι, μετά που έφευγαν οι Άγγλοι με τον τραυματισμένο Λένα, δεν φάνηκαν να κυκλοφορούν καθόλου στρατιώτες. Πήγα στο μέρος που μου είπε ο Σωκράτης και κάθισα κάτω από το μονοπάτι και περίμενα. Δεν θυμάμαι πόση ώρα πέρασε, αλλά αγωνιούσα. Θα ήταν περίπου η ώρα εννέα, όταν άκουσα πυροβολισμούς στο Αργάκι του Πυρού. Κατάλαβα αμέσως ότι η ομάδα ενέπεσε σε ενέδρα των Άγγλων. Έφυγα τρέχοντας και πήγα σπίτι μου. Ανέβηκα στην ταράτσα και περίμενα να δω τι έγινε. Πέρασε λίγη ώρα και είδα να έρχονται στο σπίτι του Καπετάνιου στρατιώτες. Δεν τους είδα ακριβώς, αλλά το κατάλαβα που φώναζαν. Πήραν τον γάιδαρό του, στράφηκαν πίσω και σε λίγη ώρα επέστρεψαν και έφεραν πάνω στον γάιδαρο κάποιον σκοτωμένο, που, όπως μάθαμε αργότερα, ήταν ο Δημητράκης Χριστοδούλου. Επίσης, μάθαμε ότι κατά τη συμπλοκή των στρατιωτών με τους αντάρτες σκοτώθηκε κι ένας στρατιώτης…». Επρόκειτο για έναν σκληροτράχηλο ανθυπολοχαγό των αλεξιπτωτιστών, μισέλληνα.

Πώς έπεσε ο Δ. Χριστοδούλου

Συναγωνιστές του ήρωα, με τους οποίους συνομίλησα, θα μου μιλήσουν για τις αρετές του μελαχρινού λεβεντόπαιδου της Δερύνειας και θα μου αφηγηθούν με βαθιά συγκίνηση πόσο άτυχος ήταν και πώς έπεσε διάτρητος από σφαίρες σε νυχτερινή ενέδρα Βρετανών στρατιωτών. Μήνυμα του Λένα στους συντρόφους του να μην προχωρήσουν από τον Άη Μάμα στην Ποταμίτισσα, διότι θα πήγαινε εκεί και ο ίδιος, δεν έφθασε ποτέ στα χέρια τους. Διότι ο στρατός είχε «κόψει», στο μεταξύ, όλους τους δρόμους και τα μονοπάτια της περιοχής. Όταν τους οδήγησε έξω από τον Άη Μάμα ο Σωκράτης Οικονόμου, περίμεναν στο προκαθορισμένο σημείο, που είχαν συνεννοηθεί με τον Σωκράτη Τσαγκάρη, να τους παραλάβει το βράδυ αγωνιστής από την Ποταμίτισσα. Αυτός ήταν ο Αντρέας Καμέρης, ο οποίος, όπως είδαμε, τους περίμενε, αλλά καθυστέρησαν αρκετά κι έφυγε. Η καθυστέρηση στάθηκε μοιραία. Οι αντάρτες, ανυποψίαστοι, αλλά με μεγάλη προσοχή, παίρνουν τον κατήφορο προς το χωριό. Μπροστά πηγαίνει ο Δημητράκης, πίσω ο Κυριάκος Χριστοφόρου, πιο πίσω ο Ευαγόρας Παπαχριστοφόρου και τελευταίος ο μετέπειτα στυγνός δολοφόνος των συναγωνιστών του Ευαγόρα Παπαχριστοφόρου και του Χρύσανθου Μυλωνά, κατάπτυστος προδότης Μιχαήλ Ασσιώτης. Προχωρούν και πλησιάζουν αθέατοι, όπως νόμιζαν, στα πρόθυρα της Ποταμίτισσας. Εκεί που προχωρούσαν, με χίλιες δυο προφυλάξεις, άκουσαν ξαφνικά μια στριγκλιά φωνή, «αλτ», που τάραξε τη σιγαλιά της παγερής νύχτας. Ταυτόχρονα, οι ριπές και οι κλαγγές των αυτομάτων και των τυφεκίων προκάλεσαν πανδαιμόνιο. Ο προπορευόμενος Δημητράκης δέχεται τις εχθρικές σφαίρες στο κεφάλι και το στήθος. Προτού πέσει νεκρός, προλαβαίνει και σπρώχνει τον Κυριάκο και τον ρίχνει στο χαντάκι, γλυτώνοντάς τον από θανάσιμο τραυματισμό. Οι σύντροφοί του διαφεύγουν και απομακρύνονται στη σκοτεινιά. Το πρωί θα βρουν τον ήρωα οι δολοφόνοι του σε λίμνη αίματος, διάτρητο από τις σφαίρες τους.

Τρίτωσε το κακό…

Το βαρύ πλήγμα για την ΕΟΚΑ έμελλε να τριτώσει το βράδυ της ίδιας νύχτας, 17ης Φλεβάρη 1957. Ο Παναγιώτης Αριστείδου, που ακολουθούσε απόμακρα τον Λένα και τον Παμπακά, όταν έπεσαν στην ενέδρα των στρατιωτών, κατόρθωσε να διαφύγει, παίρνοντας μαζί του και το όπλο τού Λένα, που το είχαν στο λαγούμι όπου διέμεναν. Από την Ποταμίτισσα κατορθώνει να διασπάσει τον κλοιό των στρατιωτών και να διαφύγει στο Πελέντρι, όπου βρήκε καταφύγιο στο σπίτι του τοπικού υπεύθυνου της ΕΟΚΑ, Σωτήρη Τσαγκάρη. Τον παρακάλεσε να τον συνοδεύσει για να διαφύγει από τον στρατιωτικό κλοιό, αφού γνώριζε κάθε αγροτικό δρόμο και μονοπάτι της περιοχής. Τελικός προορισμός του ήταν ο Άης Μάμας, όπως είχε συνεννοηθεί από το πρωί με τον Λένα. Ο μεγαλόψυχος Σωτήρης, αν και ήταν κρυολογημένος και κλινήρης, σηκώθηκε πρόθυμα για να συνοδεύσει τον αντάρτη συναγωνιστή του. Τα όσα ακολούθησαν, τα αναφέρει ο Αριστείδου σε αναφορά του στον ίδιο τον Διγενή: «Μόλις απεμακρύνθημεν του χωρίου 500 μέτρα, ένας στρατιώτης, αφού ανεφώναξεν ‘‘αλτ’’, ήρχισεν να πυροβολή εναντίον μας. Ο Τσαγκάρης ήτο άοπλος, εγώ έφερα ‘‘Τόμσον’’. Εκ των πυροβολισμών του στρατιώτου που φώναξε ‘‘αλτ’’, καθώς και άλλων στρατιωτών, ο Τσαγκάρης εφονεύθη. Εγώ ερρίφθην κατά γης και ήρχισα να πυροβολώ εναντίον των Βρετανών στρατιωτών. Κατά την ανταλλαγήν πυρών μετά των Άγγλων εβλήθην διά επτά σφαιρών. Επίσης και το όπλον μου εβλήθη διά βλήματος… Μετά το πέρας της μάχης εσύρθην εις απόστασιν 100 μέτρων και κατέπεσα αναίσθητος. Επανεύρον τας αισθήσεις μου την 3ην πρωινήν και, αφού έκρυψα εντός θάμνων το όπλον και τας σφαιροθήκας μου, περιεπλανώμην εις το βουνόν με τις σοβαρές πληγές επί τρεις ημέρας. Τελικώς έφθασα εις Κυπερούνταν εις αθλίαν κατάστασιν. Η μαία Ελένη Γιαννακκαρά μού παρέσχεν τις πρώτες βοήθειες…».

Με τον Λένα κρίσιμα τραυματισμένο και τους Δημητράκη Χριστοδούλου και Σωτήρη Τσαγκάρη πεσόντες στο πεδίο της τιμής, για τη λευτεριά της Κύπρου μας και την Ένωση με τη Μάνα Ελλάδα, γράφτηκε ο αιματηρός επίλογος των συγκρούσεων αγωνιστών της ΕΟΚΑ με Βρετανούς στις 17 του μαύρου εκείνου, για τον Απελευθερωτικό μας Αγώνα, Φλεβάρη του 1957.

Το επίσημο ανακοινωθέν

Στις 18 Φλεβάρη έληξαν οι επιχειρήσεις των στρατιωτών και εκδόθηκε από τους Βρετανούς η ακόλουθη επίσημη ανακοίνωση: «Κατά τας τελευταίας ημέρας εις την περιοχήν Τροόδους εσημειώθησαν μερικαί συγκρούσεις μεταξύ των δυνάμεων ασφαλείας και τρομοκρατών. Κατά την διάρκειαν των συγκρούσεων αυτών συνελήφθη σοβαρώς τραυματισμένος ο Στυλιανός Χριστοφή Λένας, αρχηγός ορεινής ομάδος. Ο Δημητράκης Χριστοδούλου, συλληφθείς και αποπειραθείς να δραπετεύση, επυροβολήθη θανασίμως. Τόσον ο πρώτος, όσον και ο δεύτερος ήσαν επικηρυγμένοι αντί του ποσού των πέντε χιλιάδων λιρών. Εφονεύθη επίσης ο Σωτήρης Τσαγκάρης εκ Πελενδρίου. Ανευρέθησαν ένα όπλον ιταλικής κατασκευής και ένα πιστόλι. Ανεκαλύφθησαν επίσης τρεις κρύπται. Ένα μέλος των δυνάμεων ασφαλείας εφονεύθη» (Επρόκειτο για ανθυπολοχαγό των κακόφημων κοκκινοσκούφηδων-αλεξιπτωτιστών, που ενέδρευαν μόνιμα με πρασινοσκούφηδες (καταδρομείς) στις Πλάτρες, όπου ήταν το αρχηγείο της στρατιωτικής περιφέρειας Τροόδους.

Έχουν περάσει 69 ολόκληρα χρόνια, από τη μέρα της θυσίας των τριών ηρώων της θρυλικής ΕΟΚΑ, η ιερή τους μνήμη, όμως, παραμένει άσβεστη στην καρδιά και τον νουν του μαρτυρικού λαού μας. Και τα ονόματά τους αποτελούν φάρους ολόφωτους, που οδηγούν στον δρόμο της τιμής και του καθήκοντος. Τον δρόμο του αγώνα για την απελευθέρωση της ημικατεχόμενης μαρτυρικής πατρίδας μας. Η θυσία τους αποτελεί ιερή εθνική κολυμβήθρα, όπου πρέπει κάθε χρόνο τέτοιες μέρες να αναβαπτιζόμαστε, για ν’ ανανεώνουμε τις αγωνιστικές μας δυνάμεις, μέχρι την άγια μέρα που θα σημάνουν χαρμόσυνα οι καμπάνες της δικαίωσης των αγώνων μας.