Το στρατηγικό δίλημμα των ΗΠΑ και η τακτική Ιράν

Το Αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό ενισχύει τη στρατιωτική του παρουσία στη Μέση Ανατολή, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ δεν αποκλείει στρατιωτική δράση κατά του Ιράν λόγω των εντάσεων για το πυρηνικό του πρόγραμμα. Τις προηγούμενες μέρες, οι New York Times αποκάλυψαν ότι το αεροπλανοφόρο USS Gerald R. Ford αναχωρεί από την Καραϊβική προς την περιοχή, ανεβάζοντας σε δύο τα αμερικανικά αεροπλανοφόρα που επιχειρούν εκεί, μαζί με το USS Abraham Lincoln και συνοδευτικά πολεμικά πλοία. Η κίνηση θεωρείται μήνυμα ενίσχυσης της αποτροπής απέναντι στην Τεχεράνη και πίεση προς το ισλαμικό καθεστώς για συνθηκολόγηση.

Την ίδια ώρα, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε για «πολύ τραυματικές συνέπειες» εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία για το πυρηνικό της πρόγραμμα. Οι δηλώσεις έγιναν μετά τη συνάντησή του με τον Ισραηλινό Πρωθυπουργό, Βενιαμίν Νετανιάχου.

Ο Αμερικανός Πρόεδρος δήλωσε αποφασισμένος να εξασφαλίσει μια συμφωνία «εντός του επόμενου μήνα», αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο παρατεταμένων συνομιλιών, δηλώνοντας ότι θα συνεχίσει να συνομιλεί με το Ιράν «όσο θέλει». Το μήνυμα ωστόσο είναι σαφές: είτε διπλωματική διευθέτηση είτε κλιμάκωση με απρόβλεπτες επιπτώσεις για την περιφερειακή σταθερότητα, τις αγορές ενέργειας και την παγκόσμια ασφάλεια.

Οι λόγοι δυστακτικότητας των ΗΠΑ

Η αποφυγή ενός γενικευμένου πολέμου μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν δεν οφείλεται σε έλλειψη στρατιωτικής ισχύος από αμερικανικής πλευράς, αλλά στη φύση της ίδιας της σύγκρουσης που θα προέκυπτε. Αναλυτές εκτιμούν πως μια αναμέτρηση δεν θα ήταν σύντομη, ούτε προβλέψιμη. Αντιθέτως, θα εξελισσόταν σε πόλεμο φθοράς με υψηλό οικονομικό, στρατηγικό και πολιτικό κόστος.

Η ιρανική στρατηγική δεν βασίζεται στη γρήγορη επικράτηση, αλλά στην αντοχή και στην επιβολή κόστους στον αντίπαλο. Η Τεχεράνη έχει διαμορφώσει ένα πολυεπίπεδο στρατιωτικό «οικοσύστημα», που περιλαμβάνει βαλλιστικούς πυραύλους διαφόρων εμβελειών, πυραύλους cruise, drones και ναυτικές δυνατότητες. Στόχος δεν είναι το άμεσο, αποφασιστικό πλήγμα, αλλά η διαρκής πίεση που εξαντλεί τα συστήματα αεράμυνας και τα αποθέματα αναχαιτιστών των αντιπάλων.

Στο σύγχρονο θέατρο πολέμου, το κρίσιμο μέγεθος δεν είναι μόνο η τεχνολογική υπεροχή, αλλά η «αριθμητική» της αναχαίτισης. Οι αντιβαλλιστικοί πύραυλοι είναι ακριβοί και απαιτούν χρόνο για να αναπληρωθούν, ενώ τα επιθετικά μέσα, ιδίως drones και ορισμένοι ιρανικοί πύραυλοι, είναι συγκριτικά φθηνότερα και μπορούν να παραχθούν σε μεγαλύτερους αριθμούς. Ακόμη και μικρό ποσοστό επιτυχημένων πληγμάτων μπορεί να προκαλέσει οικονομική ζημιά, να οδηγήσει σε κλείσιμο εναέριου χώρου ή να πλήξει την ψυχολογία, δημιουργώντας πολιτική πίεση.

Παράλληλα, το Ιράν διαθέτει γεωγραφικά και γεωπολιτικά πλεονεκτήματα. Τα Στενά του Ορμούζ και το Bab al-Mandeb αποτελούν κρίσιμα σημεία διέλευσης του παγκόσμιου εμπορίου και της ενέργειας. Η δυνατότητα έμμεσης πίεσης μέσω συμμάχων σε Ιράκ και Υεμένη, καθώς και η απειλή διαταραχής της ναυσιπλοΐας ή του πολιτικού αεροπορικού δικτύου στον Κόλπο, αυξάνουν το στρατηγικό ρίσκο μιας σύγκρουσης.

Η παράμετρος Κίνα και η οικονομία

Επιπλέον, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιχειρούν σε κενό στρατηγικό περιβάλλον. Η ανάγκη διατήρησης αποθεμάτων και δυνατοτήτων αποτροπής στον Ινδο-Ειρηνικό, απέναντι στην Κίνα, περιορίζει την ευχέρεια για μακρόχρονη εμπλοκή στη Μέση Ανατολή. Κάθε παρατεταμένη κρίση συνεπάγεται μεταφορά πόρων και αυξημένο κόστος ευκαιρίας.

Σε πολιτικό επίπεδο, μια παρατεταμένη πολεμική εμπλοκή θα δημιουργούσε σοβαρές οικονομικές αναταράξεις, από τις τιμές ενέργειας έως τις αγορές, και θα μπορούσε να αποδυναμώσει την εσωτερική σταθερότητα. Η λογική της «γρήγορης και καθαρής νίκης» δεν συμβαδίζει με τα χαρακτηριστικά μιας σύγκρουσης με το Ιράν, όπου η έκβαση θα ήταν αργή και αβέβαιη.

Υπό αυτό το πρίσμα, η πιθανότερη επιλογή δεν είναι ένας ολοκληρωτικός πόλεμος, αλλά περιορισμένες ή συμβολικές στρατιωτικές κινήσεις, συνδυασμένες με οικονομική και πολιτική πίεση. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν πως μια πλήρης κλιμάκωση θα οδηγούσε σε αμοιβαία φθορά χωρίς σαφή νικητή, σε μια ήδη εύθραυστη περιφερειακή ισορροπία.

Η διπλωματική τακτική Ιράν

Το Ιράν φέρεται ν’ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο διαλόγου για το βαλλιστικό του πρόγραμμα, επιδιώκοντας να καθυστερήσει πιθανή στρατιωτική δράση των ΗΠΑ και να αποσπάσει παραχωρήσεις στις τρέχουσες πυρηνικές διαπραγματεύσεις. Η τακτική αυτή εκτιμάται ότι στοχεύει στην επιμήκυνση των συνομιλιών, διευρύνοντας την ατζέντα πέραν του πυρηνικού ζητήματος.

Ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, Αλί Λαριτζανί, άφησε να εννοηθεί ότι συζητήσεις για τους πυραύλους θα μπορούσαν να εξεταστούν μόνο εφόσον προηγηθεί συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα. Μέχρι στιγμής, η Τεχεράνη έχει προσφέρει περιορισμένες παραχωρήσεις, σαφώς λιγότερες από εκείνες που είχε αποδεχθεί στη συμφωνία του 2015.

Παράλληλα, εκτιμάται ότι η παράταση των διαπραγματεύσεων δίνει χρόνο στο Ιράν να ανασυγκροτήσει το βαλλιστικό του οπλοστάσιο, αυξάνοντας το κόστος ενδεχόμενης στρατιωτικής επιχείρησης από ΗΠΑ ή Ισραήλ.

Στρατιωτικές προετοιμασίες

Νέες δορυφορικές εικόνες, που δημοσίευσε το BBC, δείχνουν ότι το Ιράν ενισχύει υπόγειο συγκρότημα κοντά σε πυρηνική του εγκατάσταση, εν μέσω αυξημένης έντασης και διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με ανάλυση του αμερικανικού ινστιτούτου ISIS, παρατηρούνται εργασίες ενίσχυσης εισόδων σηράγγων στο όρος Kolang Gaz La («Pickaxe Mountain»), κοντά στη μονάδα της Νατάνζ, με φρέσκο σκυρόδεμα και νέα οχυρωματικά έργα.

Ειδικοί εκτιμούν ότι οι παρεμβάσεις αποσκοπούν στην καλύτερη προστασία εγκαταστάσεων εμπλουτισμού ουρανίου ή κρίσιμου εξοπλισμού από πιθανό αεροπορικό πλήγμα, αν και ο ακριβής σκοπός του συγκροτήματος παραμένει ασαφής. Το ISIS σημειώνει ότι η παρουσία βαρέων μηχανημάτων υποδηλώνει πως το έργο δεν είναι ακόμη επιχειρησιακό.

Παράλληλα, δορυφορικές εικόνες καταγράφουν έργα αποκατάστασης και ενίσχυσης και σε άλλες πυρηνικές εγκαταστάσεις, όπως στη Νατάνζ και στο Ισφαχάν, όπου σφραγίζονται είσοδοι σηράγγων με χώμα και προστίθενται νέες κατασκευές προστασίας.

Παράλληλα, σε συνέντευξή του ο διοικητής του Πολεμικού Ναυτικού του Ιράν, υποναύαρχος Σαχράμ Ιρανί, υπογράμμισε ότι η χώρα διαθέτει ισχυρές αποτρεπτικές δυνατότητες και παρακολουθεί με ακρίβεια όλες τις κινήσεις των «εχθρών» της.

Όπως ανέφερε, πρώτη προτεραιότητα του Ναυτικού αποτελεί η διασφάλιση της οικονομικής ασφάλειας της κρατικής ναυτιλιακής εταιρείας IRISL, ενώ τόνισε ότι το ιρανικό Ναυτικό έχει εξελιχθεί σε σημαντικό παράγοντα στη διεθνή σκηνή, συμμετέχοντας σε ασκήσεις και αναπτύσσοντας ενεργό «ναυτική αμυντική διπλωματία».

Ψυχολογικές επιχειρήσεις IDF

Σε μια κίνηση που έχει χαρακτηριστικά ψυχολογικών επιχειρήσεων, ο επίσημος περσόφωνος λογαριασμός των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων (IDF), απηύθυνε δημόσιο μήνυμα προς τον ιρανικό λαό, καλώντας «πατριώτες πολίτες του Ιράν» ν’ ακολουθούν μόνο τα επίσημα κανάλια επικοινωνίας και να έρθουν σε επαφή «για κάθε μορφή συνεργασίας».

Συνεχίζονται οι εκτελέσεις

Αυτήν την εβδομάδα το καθεστώς στο Ιράν διοργάνωνε πανεθνικές εκδηλώσεις για την 47η επέτειο της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ενώ καταγράφηκαν ταυτόχρονα συνθήματα κατά του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σε Τεχεράνη και άλλες πόλεις. Οι διαμαρτυρίες θεωρούνται συνέχεια του πρόσφατου κύματος αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων, που αποκαλείται «Επανάσταση του Λέοντα και του Ήλιου», με αναφορές στη σημαία προ του 1979 και συνθήματα υπέρ του Ρεζά Παχλαβί.

Παρά τις διαβεβαιώσεις της Τεχεράνης προς τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ότι οι εκτελέσεις διαδηλωτών είχαν σταματήσει, ποικίλλουν οι μαρτυρίες για εκτελέσεις κρατουμένων σε υποθέσεις «ασφαλείας» και για φερόμενη κατασκοπία υπέρ του Ισραήλ. Αναλυτές εκτιμούν πως ουσιαστικά το καθεστώς χρησιμοποιεί τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ στο Ομάν ως «διπλωματική ασπίδα» για την εξόντωση αντιφρονούντων.