Όταν οι ειδήσεις πληγώνουν: ψηφιακή υπερέκθεση και συλλογικό άγχος στην Ελλάδα και στην Κύπρο

Η σύγχρονη ψηφιακή συνθήκη συγκροτεί ένα περιβάλλον διαρκούς πληροφοριακής υπερδιέγερσης, όπου η επικαιρότητα δεν παύει ποτέ να ανανεώνεται και η αίσθηση του «επείγοντος» καθίσταται μόνιμο χαρακτηριστικό της καθημερινότητας. Στον δημόσιο λόγο κυριαρχούν αφηγήσεις κρίσης: πόλεμοι, κοινωνικές αναταράξεις, οικονομικές αβεβαιότητες, περιβαλλοντικές καταστροφές και ανθρώπινες τραγωδίες. Μέσα σε αυτό το αδιάλειπτο ρεύμα ειδήσεων, το άτομο καλείται να διαχειριστεί όχι μόνο την πληροφορία, αλλά και το συναισθηματικό της φορτίο.

Το φαινόμενο του doomscrolling, εμμονική έκθεση σε αρνητικό ειδησεογραφικό περιεχόμενο η επίμονη και επαναλαμβανόμενη κατανάλωση αρνητικών ειδήσεων, μέσω ψηφιακών μέσων, αναδύεται ως χαρακτηριστική συμπεριφορά της εποχής. Δεν πρόκειται απλώς για μια συνήθεια υπερβολικής ενημέρωσης, αλλά για έναν μηχανισμό που συνδέεται με βαθύτερες ψυχολογικές διεργασίες: την ανάγκη ελέγχου σε περιόδους αβεβαιότητας, την αναζήτηση νοήματος εν μέσω απειλητικών αφηγήσεων και την εγγενή ανθρώπινη τάση προς την αρνητική μεροληψία.

Σύγχρονες έρευνες (Shabahang κ.ά., 2024) επισημαίνουν ότι η παρατεταμένη έκθεση σε αρνητικό περιεχόμενο σχετίζεται με αυξημένο υπαρξιακό άγχος, αίσθηση κενού και μειωμένη ψυχολογική ανθεκτικότητα. Η υπερκατανάλωση ειδήσεων δεν συνιστά μεμονωμένο συμπεριφορικό φαινόμενο, αλλά εντάσσεται σε ένα σύνθετο βιοψυχοκοινωνικό πλαίσιο, όπου η νευροβιολογική ενεργοποίηση του στρες διασταυρώνεται με κοινωνικούς παράγοντες και πολιτισμικές αναπαραστάσεις κινδύνου.

Ιδιαίτερα κατά την περίοδο 2024–2026, η ελληνική κοινωνία βρέθηκε αντιμέτωπη με επαναλαμβανόμενα τραγικά γεγονότα, τα οποία, μέσω της εκτεταμένης δημοσιογραφικής κάλυψης και της ψηφιακής αναπαραγωγής τους, ενίσχυσαν το φαινόμενο του «συμμετοχικού τραύματος». Η μελέτη αυτή επιχειρεί να αναλύσει τη διαλεκτική σχέση μεταξύ αρνητικής επικαιρότητας και ψυχικής υγείας, εξετάζοντας τους νευροβιολογικούς, κοινωνικούς και υπαρξιακούς μηχανισμούς που συγκροτούν το φαινόμενο του doomscrolling ως σύγχρονη μορφή ψυχολογικής επιβάρυνσης.

Η τριετία 2024–2026 καταδεικνύει με ενάργεια ότι η αρνητική επικαιρότητα δεν αποτελεί απλώς ένα εξωτερικό γεγονός προς παρατήρηση, αλλά έναν διαρκή ψυχοκοινωνικό παράγοντα που διαμορφώνει συναισθήματα, αντιλήψεις και συλλογικές προσδοκίες. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε αφηγήσεις απώλειας, κινδύνου και αβεβαιότητας φαίνεται να λειτουργεί σωρευτικά, ενισχύοντας το υπαρξιακό άγχος και καλλιεργώντας μια διάχυτη κοινωνική απαισιοδοξία.

Το doomscrolling αναδύεται ως παράδοξος μηχανισμός αυτορρύθμισης: το άτομο αναζητά πληροφόρηση για να μειώσει την αβεβαιότητα, όμως η ίδια η διαδικασία εντείνει το αίσθημα ανημπόριας. Έτσι, συγκροτείται ένας φαύλος κύκλος, όπου η πληροφορία μετατρέπεται από εργαλείο γνώσης σε παράγοντα ψυχικής επιβάρυνσης.

Τα πρόσφατα τραγικά γεγονότα στην Ελλάδα, σε συνδυασμό με τις διεθνείς κρίσεις και τις διαρκείς κοινωνικές μεταβολές, εντάσσονται σε ένα ήδη ευάλωτο ψυχολογικό τοπίο. Η συλλογική εμπειρία του πένθους και της ανασφάλειας δεν παραμένει στο επίπεδο της ειδησεογραφίας, αλλά διαχέεται στον κοινωνικό ιστό, επηρεάζοντας την εμπιστοσύνη, την αίσθηση σταθερότητας και την προοπτική για το μέλλον.

Καθίσταται, συνεπώς, επιτακτική η διαμόρφωση μιας πολυεπίπεδης στρατηγικής πρόληψης:

• η καλλιέργεια ψηφιακής παιδείας και κριτικής κατανάλωσης ειδήσεων,
• η ενίσχυσηδομών ψυχικής υγείας με έμφαση στην πρόληψη,
• η ανάπτυξη προγραμμάτων ενδυνάμωσης της ψυχικής ανθεκτικότητας,
• και η συστηματική, διαχρονική ερευνητική παρακολούθηση της σχέσης μεταξύ ψηφιακής έκθεσης και υπαρξιακού άγχους.

Η κατανόηση των μηχανισμών που διέπουν το φαινόμενο του doomscrolling καθιστά αναγκαία τη διατύπωση πρακτικών ψυχολογικής αυτοπροστασίας. Η στοχευμένη παρέμβαση σε γνωστικό, συναισθηματικό και σωματικό επίπεδο μπορεί να λειτουργήσει ως αντιστάθμισμα στη σωρευτική επιβάρυνση που προκαλεί η διαρκής έκθεση σε αρνητική επικαιρότητα.

Η γνωστική επαναξιολόγηση συνιστά βασική στρατηγική συναισθηματικής ρύθμισης. Το άτομο καλείται να αναστοχαστεί την ερμηνεία που αποδίδει σε μια είδηση και να διαφοροποιήσει την αυτόματη, καταστροφολογική σκέψη.

Ενδεικτικές πρακτικές:

• Διαχωρισμός μεταξύ «πιθανού» και «βέβαιου» κινδύνου.
• Συνειδητή υπενθύμιση ότι η ειδησεογραφία συχνά προβάλλει το εξαιρετικό και όχι το στατιστικά συνηθισμένο.
• Καλλιέργεια ισορροπημένης σκέψης μέσω ερωτημάτων όπως: «Ποια είναι τα αντικειμενικά δεδομένα;» και «Υπάρχουν εναλλακτικές ερμηνείες;».

Η διαδικασία αυτή μειώνει την ένταση του άγχους και ενισχύει την αίσθηση εσωτερικού ελέγχου. Παράλληλα, η πρακτική της ενσυνειδητότητας επιτρέπει στο άτομο να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του χωρίς να ταυτίζεται απόλυτα με αυτά. Η παρατήρηση της ανησυχίας ή της θλίψης ως παροδικών ψυχικών καταστάσεων μειώνει την πιθανότητα να ενεργοποιηθεί φαύλος κύκλος αρνητικής σκέψης.

Η θέσπιση προσωπικών ορίων , όπως, για παράδειγμα, η διακοπή ενημέρωσης όταν διαπιστώνεται έντονη συναισθηματική επιβάρυνση, λειτουργεί ως προστατευτικός μηχανισμός απέναντι στην ψυχική εξάντληση.

Η παθητική έκθεση σε αρνητικές ειδήσεις συχνά ενισχύει το αίσθημα ανημπόριας. Αντιθέτως, η ενεργή συμμετοχή σε κοινωνικές ή εθελοντικές δράσεις μπορεί να αποκαταστήσει την αίσθηση νοήματος και αποτελεσματικότητας.

Η ενσωμάτωση των παραπάνω στρατηγικών δεν αποσκοπεί στην απομάκρυνση από την κοινωνική πραγματικότητα, αλλά στη διαμόρφωση μιας υγιούς σχέσης με την πληροφορία. Η ψυχολογική αυτοπροστασία καθίσταται, συνεπώς, θεμελιώδης προϋπόθεση για τη διατήρηση της ατομικής ισορροπίας και της συλλογικής ανθεκτικότητας.

Επιπλέον, η ψυχοθεραπεία αποτελεί επιστημονικά τεκμηριωμένο πλαίσιο υποστήριξης, μέσω του οποίου το άτομο μπορεί να επεξεργαστεί το άγχος και τη συναισθηματική επιβάρυνση που απορρέουν από τη διαρκή έκθεση σε αρνητική επικαιρότητα, ενισχύοντας παράλληλα τη γνωστική του ευελιξία και την ψυχική του ανθεκτικότητα.

Στον 21ο αιώνα, η ψυχική υγεία δεν συνιστά απλώς ατομική υπόθεση, αλλά θεμελιώδη πυλώνα κοινωνικής συνοχής και δημοκρατικής ανθεκτικότητας. Η διαχείριση της πληροφορίας, και κυρίως του συναισθηματικού της αποτυπώματος, αναδεικνύεται σε κρίσιμο πεδίο δημόσιας πολιτικής και συλλογικής ευθύνης.

*Ψυχολόγος

Διδάκτορας Εξελικτικής-Σχολικής ψυχολογίας

Μ.Α Διοίκηση εκπαιδευτικών μονάδων

Msc Χρηματοοικονομικά και Ναυτιλιακά

Μ.Α ART therapist

Pgp Συμβουλευτική ψυχολογία

Ειδίκευση στη Συστημική θεραπεία και στη Γνωστική-Αναλυτική θεραπευτική αντιμετώπιση.