«Στην Προσφυγιά»

Την ιστορία, τη μνήμη και το τραύμα της προσφυγιάς ανέδειξε η εκδήλωση παρουσίασης του ντοκιμαντέρ του ΡΙΚ «Στην Προσφυγιά», που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη, 17 Φεβρουαρίου 2026, στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Αρχείου ΡΙΚ «Τάσσος Παπαδόπουλος». Η εκδήλωση έδωσε φωνή στην προσφυγιά όχι μόνο ως ιστορικό γεγονός, αλλά ως ζωντανή εμπειρία ανθρώπων που βίωσαν τον ξεριζωμό, την απώλεια και τον αγώνα για μια νέα αρχή.

Η εκδήλωση συνδιοργανώθηκε από το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου και την Παγκύπρια Ένωση Προσφύγων και ήταν αφιερωμένη στην προσφυγιά ως μια διαρκώς παρούσα πραγματικότητα, βαθιά χαραγμένη στη συλλογική μνήμη του τόπου. Κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης ήταν ο Υπουργός Εσωτερικών, Κωνσταντίνος Ιωάννου, ενώ παρευρέθηκαν δήμαρχοι και κοινοτάρχες κατεχόμενων δήμων και κοινοτήτων, καθώς και εκπρόσωποι κομμάτων και οργανωμένων συνόλων.

Στον χαιρετισμό του, ο Υπουργός υπογράμμισε τη διαχρονική σημασία του προσφυγικού ζητήματος και την ανάγκη διατήρησης της ιστορικής μνήμης, ιδιαίτερα για τις νεότερες γενιές. Σε σχέση με τις πολιτικές που εφαρμόζει το Υπουργείο Εσωτερικών για τη στήριξη του προσφυγικού κόσμου, ο κ. Ιωάννου αναφέρθηκε ενδεικτικά στην υλοποίηση του Σχεδίου «κτίΖΩ», τη μεταρρύθμιση του τρόπου διαχείρισης και διάθεσης των τουρκοκυπριακών περιουσιών, την αναθεώρηση των στεγαστικών σχεδίων της Υπηρεσίας Μέριμνας και Αποκατάστασης Εκτοπισθέντων, την αύξηση κατά 20% για εκτοπισθέντες αιτητές των Στεγαστικών Σχεδίων Αναζωογόνησης Ορεινών, Ακριτικών και Μειονεκτικών Περιοχών και Περιοχών της Υπαίθρου και την πρόσφατη απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου για παραχώρηση του δικαιώματος στους εκ μητρογονίας εκτοπισθέντες να ψηφίζουν και στον τόπο εκτοπισμού τους στις Εκλογές Τοπικής Αυτοδιοίκησης. «Την ίδια ώρα, γνωρίζουμε πως η πραγματική δικαίωση των προσφύγων μας θα έρθει μόνο μέσα από τη συνολική επίλυση του Κυπριακού», υπογράμμισε ο Υπουργός Εσωτερικών, προσθέτοντας πως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εργάζεται συστηματικά για την επανέναρξη ουσιαστικού διαλόγου που θα οδηγήσει σε μια βιώσιμη και λειτουργική λύση που θα επανενώνει τον λαό και τον τόπο σε συνθήκες ειρήνης, σταθερότητας και ασφάλειας.

Από πλευράς του, ο Πρόεδρος της Παγκύπριας Ένωσης Προσφύγων, Γιώργος Λυσανδρίδης, αναφέρθηκε στην ανάγκη αναβάθμισης της ΠΕΠ και στον ρόλο που θα πρέπει να έχει 52 χρόνια μετά την ίδρυση της.  Εισηγήθηκε ακόμη  πως «ιδανικά η ΠΕΠ θα έπρεπε με συνοπτικές  και διαφανείς διαδικασίες, να μπορεί  να υποστηρίζει οικονομικά και τεχνικά, μέσω της αγοράς υπηρεσιών, την επιδιόρθωση καίριων προβλημάτων που εντοπίζονται σε σπίτια προσφύγων, μέχρι ενός καθορισμένου ποσού».

Η κα Έλενα Σταύρου, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΡΙΚ, τόνισε ότι «το ντοκιμαντέρ «Στην Προσφυγιά» της Αίμιλης Μιχαήλ, καταγράφει με συγκλονιστική δύναμη τον πόνο, τη θλίψη και την αδικία που βίωσαν οι 200 χιλιάδες εκτοπισμένοι της τουρκικής εισβολής του 1974. Μέσα από αυθεντικές μαρτυρίες προσφύγων, αναδεικνύεται το τεράστιο ανθρώπινο κόστος της προσφυγοποίησης, οι απώλειες, οι κακουχίες στους καταυλισμούς και ο ασίγαστος καημός της επιστροφής που συνοδεύει τρεις γενιές Κυπρίων».

Το ντοκιμαντέρ, σε έρευνα και παρουσίαση της δημοσιογράφου Αίμιλης Μιχαήλ, φωτίζει πτυχές του προσφυγικού δράματος μέσα από αρχειακό υλικό, μαρτυρίες και καταγεγραμμένες μνήμες. Καταγράφει την ιστορία της Παγκύπριας Επιτροπής Προσφύγων, μετέπειτα Παγκύπριας Ένωσης Προσφύγων (ΠΕΠ), η οποία συστάθηκε λίγο μετά την πρώτη τουρκική εισβολή με στόχο την άμεση στήριξη των χιλιάδων εκτοπισμένων. Μέσα από την πορεία της ΠΕΠ, το ντοκιμαντέρ αποτυπώνει το δράμα των προσφύγων από τις πρώτες ημέρες της εισβολής, από τα αντίσκηνα και τους καταυλισμούς έως τα προσφυγικά σπίτια. Η αφήγηση εμπλουτίζεται με σπάνιο οπτικοακουστικό υλικό από το αρχείο του ΡΙΚ και με μαρτυρίες πρωταγωνιστών της εποχής, πολλοί από τους οποίους δεν βρίσκονται πλέον στη ζωή, προσδίδοντας ιδιαίτερη ιστορική και συναισθηματική αξία στο έργο.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης έγιναν απονομές σε έξι πρώην στελέχη της Παγκύπριας Ένωσης Προσφύγων, ως ένδειξη αναγνώρισης της προσφοράς και της διαχρονικής τους συμβολής στον προσφυγικό αγώνα.

Το καλλιτεχνικό μέρος της εκδήλωσης πλαισίωσε ο Μουσικός Όμιλος του Πανεπιστημίου Κύπρου, με τρία τραγούδια που συνομιλούν με τη μνήμη, τη νοσταλγία και την ελπίδα, προσδίδοντας ιδιαίτερη συγκινησιακή φόρτιση στη βραδιά.

Συντελεστές ντοκιμαντέρ:
Κείμενα – Έρευνα: Αίμιλη Μιχαήλ.
Σκηνοθεσία: Μαρία Χαρή.
Μοντάζ: Μέλανυ Τροκκούδη.
Γραφικά σήμα έναρξης: Αντωνία Χατζηγεωργίου.
Κινηματογράφηση: Πανίκος Χρίστου, Πανίκος Αγγελίδης, Θέμης Μηχανικός.
Φωτισμός: Γιάννος Χατζηπαρασκευάς, Αντώνης Κυπριανού.
Σκηνικό: Χριστίνα Κασπάρη.

Το ντοκιμαντέρ θα προβληθεί από το ΡΙΚ1 την Παρασκευή 6 Μαρτίου, στις 22:00 το βράδυ.