Από τον κλιματικό κίνδυνο στην κεφαλαιακή πραγματικότητα

Καθώς η κλιματική αλλαγή έχει πάψει ν’ αποτελεί αποκλειστικά περιβαλλοντικό ζήτημα και αναδεικνύεται πλέον και ως παράγοντας ουσιώδους χρηματοπιστωτικού κινδύνου, η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (ΕΑΤ - European Banking Authority - EBA) καλείται στο πλαίσιο του εποπτικού της ρόλου να επαναξιολογήσει και να επαναπροσδιορίσει το Απόθεμα Συστημικού Κινδύνου (Systemic Risk Buffer – SyRB). Στόχος είναι η επαρκής ενσωμάτωση των κινδύνων που απορρέουν από τα πιστωτικά, αγοραία και λειτουργικά ανοίγματα των τραπεζών.

Στο πλαίσιο αυτό, και στο πλαίσιο της ευρύτερης στρατηγικής της για βιώσιμη χρηματοδότηση, η ΕΑΤ ξεκίνησε στις 29 Ιανουαρίου 2026 δημόσια διαβούλευση σχετικά με προτεινόμενες τροποποιήσεις των κατευθυντήριων γραμμών της για τα κατάλληλα υποσύνολα ανοιγμάτων, στα οποία μπορεί να εφαρμοστεί το SyRB1.

Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις στοχεύουν στην ανανέωση των υφιστάμενων κατευθυντήριων γραμμών του SyRB, οι οποίες θεσπίστηκαν το 2020, με στόχο την ενίσχυση της ακρίβειας και της αποτελεσματικότητάς του ως μακροπροληπτικού εργαλείου. Ειδικότερα, το αναθεωρημένο πλαίσιο επιδιώκει να καταστήσει το SyRB καταλληλότερο για την κάλυψη κεφαλαιακών απαιτήσεων που συνδέονται με συστημικούς κινδύνους απορρέοντες από την κλιματική αλλαγή, τόσο υπό τη μορφή του φυσικού κινδύνου (ζημίες από ακραία κλιματικά φαινόμενα), όσο και του κινδύνου μετάβασης (απώλειες που σχετίζονται με τη μετάβαση σε οικονομίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα).

Ο στόχος του Αποθέματος Συστημικού Κινδύνου (Systemic Risk Buffer – SyRB):

Το SyRB καλύπτει συστημικούς κινδύνους που δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς ούτε από τον Κανονισμό Κεφαλαιακών Απαιτήσεων (CRR), ούτε από το απόθεμα αντικυκλικού κεφαλαίου (CCyB), ούτε από τα αποθέματα για παγκοσμίως ή εγχώρια συστημικά σημαντικά ιδρύματα (G‑SII/O‑SII).

Σε αντίθεση με τις μικροπροληπτικές απαιτήσεις που εστιάζουν στη φερεγγυότητα μεμονωμένων τραπεζών, τα μακροπροληπτικά εργαλεία, όπως το SyRB, διασφαλίζουν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα απορροφώντας συγκεντρωμένους κινδύνους σε τομείς, περιοχές ή παράγοντες κινδύνου.

Στην Κύπρο, η εφαρμογή του SyRB γίνεται μέσω της μακροπροληπτικής πολιτικής της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου (ΚΤΚ,) σύμφωνα με τον Νόμο για τη Μακροπροληπτική Εποπτεία Ιδρυμάτων του 2015 (6(I)/2015), όπως έχει κατά καιρούς τροποποιηθεί, [AH1] χωρίς να αποκλείεται η ανάγκη αναθεώρησης για κινδύνους που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή.

Τι προβλέπουν οι προτεινόμενες τροποποιήσεις της ΕΑΤ

Οι νέες τροποποιήσεις που προτείνει η ΕΑΤ επιτρέπουν στις εποπτικές Αρχές να εντοπίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τα ανοίγματα που επηρεάζονται από συστημικούς κινδύνους συνδεόμενους με την κλιματική αλλαγή. Το πλαίσιο περιλαμβάνει πιο λεπτομερή τομεακή και γεωγραφική ανάλυση των χαρτοφυλακίων, βελτιωμένα εργαλεία σχεδιασμού και παρακολούθησης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και μεγαλύτερη ευελιξία στην εφαρμογή του SyRB σε πολλαπλές κατηγορίες ανοιγμάτων ταυτόχρονα.

Πώς επηρεάζονται οι ευρωπαϊκές τράπεζες και ποιοι είναι οι λόγοι που δεν μπορούν πλέον να αγνοούν τον κλιματικό κίνδυνο στον κεφαλαιακό τους προγραμματισμό:

Τα πιστωτικά ιδρύματα σε ολόκληρη την ΕΕ αναμένεται να επηρεαστούν από το αναθεωρημένο πλαίσιο του SyRB σε πολλαπλά επίπεδα και πιο συγκεκριμένα στα πιο κάτω:

1) Υψηλότερες κεφαλαιακές απαιτήσεις για ορισμένα ανοίγματα

Η ενεργοποίηση ή προσαρμογή του SyRB με βάση κλιματικούς κινδύνους μπορεί να επιφέρει πρόσθετα κεφάλαια για συγκεκριμένα χαρτοφυλάκια, όπως δάνεια που καλύπτονται με ακίνητα υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης ή ανοίγματα σε περιοχές εκτεθειμένες σε φυσικούς κινδύνους. Αυτό θα συνεπάγεται αυξημένο κόστος κεφαλαίου, το οποίο ενδέχεται να περιορίσει τα διαθέσιμα κεφάλαια για χορηγήσεις ή τη διανομή μερισμάτων, ιδιαίτερα για τράπεζες με συγκεντρωμένες εκθέσεις σε κλιματικά ευαίσθητους τομείς ή γεωγραφικές περιοχές.

2) Στρατηγική επανεκτίμηση των κινδύνων χαρτοφυλακίου

Η προοπτική εφαρμογής SyRB, με βάση κλιματικούς κινδύνους, αναμένεται να επιταχύνει τις εσωτερικές προσπάθειες των τραπεζών για την ενσωμάτωση του κλιματικού κινδύνου στο πλαίσιο διαχείρισης κινδύνων. Τα πιστωτικά ιδρύματα θα χρειαστεί να ενισχύσουν τις δυνατότητές τους στον εντοπισμό, τη μέτρηση και την αναφορά κινδύνων, προκειμένου να ευθυγραμμιστούν με τα πιο αναλυτικά υποσύνολα ανοιγμάτων που δύνανται να ορίσουν οι αρμόδιες Αρχές, ώστε ν’ ανταποκριθούν σε γνωστοποιήσεις και προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων (stress tests).

Ιδρύματα με ανεπαρκή δεδομένα ή περιορισμένες δυνατότητες μοντελοποίησης κλιματικού κινδύνου ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δυσκολίες στην αποτελεσματική ανταπόκριση, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερες κεφαλαιακές απαιτήσεις ή σε πιο συντηρητικά όρια κινδύνου.

3) Ανταγωνιστική θέση και δυναμικές της Αγοράς

Τα ιδρύματα που προσαρμόζουν εγκαίρως τα χαρτοφυλάκιά τους, μειώνοντας τα ανοίγματα υψηλού κλιματικού κινδύνου, μπορούν να επωφεληθούν από χαμηλότερες επιβαρύνσεις SyRB και βελτιωμένη κεφαλαιακή εικόνα. Η ευθυγράμμιση στρατηγικών χορηγήσεων με στόχους βιωσιμότητας μετατρέπεται έτσι σε παράγοντα ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος, πέραν της ρυθμιστικής υποχρέωσης.

Η συγκεκριμένη διαβούλευση της ΕΑΤ σηματοδοτεί σημαντική πρόοδο στην ενσωμάτωση των κλιματικών παραμέτρων στο μακροπροληπτικό πλαίσιο της ΕΕ. Με τη δυνατότητα πιο λεπτομερούς αναγνώρισης των συστημικών κινδύνων που σχετίζονται με το κλίμα και την παροχή εργαλείων για την αντιμετώπισή τους, η ΕΑΤ υποστηρίζει τις εποπτικές Αρχές στη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας εν μέσω των μεταβαλλόμενων κλιματικών συνθηκών.

Για τα πιστωτικά ιδρύματα, αυτές οι αλλαγές συνεπάγονται αισθητά υψηλότερες κεφαλαιακές απαιτήσεις, σημαντικές απαιτήσεις για τη διαχείριση κινδύνων και τις δυνατότητες δεδομένων, καθώς και στρατηγικές αποφάσεις σχετικά με την προσαρμογή των χαρτοφυλακίων στους κινδύνους που συνδέονται με το κλίμα και στους στόχους βιωσιμότητας.

Καθώς η διαβούλευση προχωρεί και τα σχόλια θα πρέπει να υποβληθούν μέχρι τις 30 Απριλίου 2026, οι τράπεζες και οι φορείς της αγοράς θα πρέπει να συνεργαστούν ενεργά με τις εποπτικές Αρχές για την πρακτική εφαρμογή των νέων εργαλείων.

1. EBA/CP/2026/01 setting out Draft Guidelines amending EBA/GL/2020/13 on the appropriate subsets of sectoral exposures to which competent or designated authorities may apply a systemic risk buffer in accordance with Article 133(5)(f) of Directive 2013/36/EU

*Manager, Risk Consulting, KPMG Kύπρου