State of the Union ως πυξίδα θεσμικής προοπτικής
Η θεσμοθέτηση του ετήσιου «State of the Union» από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη έχει πλέον ξεπεράσει τον χαρακτήρα μιας τυπικής ετήσιας ομιλίας, και εξελίσσεται σ’ ένα εργαλείο πολιτικού προσανατολισμού με μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Ο απολογισμός και ο οδικός χάρτης του τρίτου έτους διακυβέρνησης, όπως παρουσιάστηκαν για το 2026, δεν αφορούν αποκλειστικά τη διαχείριση της παρούσας συγκυρίας, αλλά λειτουργούν ως γέφυρα προς τις κρίσιμες πολιτικές και θεσμικές προκλήσεις που θα κορυφωθούν την περίοδο 2027-2028. Πρόκειται για μια περίοδο που η κυβέρνηση θα κριθεί κυρίως για το αν κατάφερε να εδραιώσει δομές, πολιτικές και θεσμούς με διάρκεια πέραν της εκλογικής συγκυρίας.
Το τρίτο έτος διακυβέρνησης έχει πάντα ιδιαίτερη βαρύτητα σε προεδρικά συστήματα. Δεν είναι πλέον έτος χάριτος, ούτε όμως και προεκλογικό. Είναι το σημείο που η πολιτική βούληση πρέπει να μεταφραστεί σε απτά αποτελέσματα, ώστε το τελευταίο στάδιο της θητείας να μην εγκλωβιστεί στη διαχείριση εκκρεμοτήτων. Υπό αυτή την έννοια, ο οδικός χάρτης του 2026 αποκτά στρατηγική σημασία, καθώς λειτουργεί ως το θεμέλιο πάνω στο οποίο θα οικοδομηθεί η πολιτική αξιολόγηση της περιόδου 2027-2028, μιας περιόδου που αναμένεται να χαρακτηρίζεται από αυξημένες κοινωνικές προσδοκίες, θεσμικές απαιτήσεις και διεθνείς πιέσεις.
Η εξωτερική πολιτική και η διεθνής θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας αποτελούν ένα από τους βασικούς άξονες που θα καθορίσουν τις εξελίξεις των επόμενων ετών. Η ενίσχυση της αξιοπιστίας της Κύπρου εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ενεργότερη συμμετοχή στη διαμόρφωση ευρωπαϊκών πολιτικών και η ανάδειξη της χώρας ως παράγοντα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο δεν είναι στόχοι βραχυπρόθεσμοι. Το 2027 και το 2028 θα είναι έτη που η Κύπρος θα κληθεί να κεφαλαιοποιήσει αυτή την εξωστρέφεια, τόσο σε πολιτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο. Η πρόκληση για την κυβέρνηση είναι να διασφαλίσει ότι οι διεθνείς συμμαχίες και οι διπλωματικές πρωτοβουλίες δεν θα παραμείνουν σε επίπεδο συμβολισμών, αλλά θα μεταφραστούν σε συγκεκριμένα οφέλη για την ασφάλεια, την ενέργεια, τις επενδύσεις και, τελικά, την καθημερινότητα των πολιτών.
Παράλληλα, το Κυπριακό, ανεξαρτήτως συγκυριακών εξελίξεων, θα συνεχίσει να αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα πολιτικής αξιολόγησης της διακυβέρνησης. Η περίοδος 2027-2028 ενδέχεται να συμπέσει με νέα διεθνή κινητικότητα ή, αντιθέτως, με περαιτέρω παγίωση του αδιεξόδου. Σε κάθε περίπτωση, η κυβέρνηση καλείται από το 2026 να οικοδομήσει ένα πλαίσιο αξιοπιστίας, συνέπειας και στρατηγικής υπομονής, ώστε να μπορεί να διαχειριστεί είτε μια διαδικασία διαπραγμάτευσης, είτε μια περίοδο παρατεταμένης στασιμότητας. Η σύνδεση της εξωτερικής πολιτικής με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, όπως αναδεικνύεται στον φετινό οδικό χάρτη, μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη για τη διαμόρφωση των συνθηκών των επόμενων ετών.
Στο εσωτερικό πεδίο, οι οικονομικές επιδόσεις που παρουσιάζονται για το 2026 δημιουργούν ένα παράθυρο ευκαιρίας, αλλά ταυτόχρονα και μια πρόκληση. Η μακροοικονομική σταθερότητα, η μείωση του δημόσιου χρέους και οι ικανοποιητικοί ρυθμοί ανάπτυξης δεν αρκούν από μόνοι τους για να εξασφαλίσουν κοινωνική συναίνεση την περίοδο 2027-2028. Οι πολίτες θα αναμένουν να δουν πιο καθαρά πώς αυτή η σταθερότητα μεταφράζεται σε πραγματική βελτίωση του βιοτικού τους επιπέδου, σε μείωση του κόστους ζωής και σε ενίσχυση της μεσαίας τάξης. Το 2026, επομένως, λειτουργεί ως έτος προετοιμασίας για μια πιο απαιτητική κοινωνική ατζέντα που θα κυριαρχήσει στα επόμενα χρόνια.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και ο εκσυγχρονισμός του κράτους, που δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως τεχνοκρατικό εγχείρημα αποκομμένο από την πολιτική του διάσταση. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η απλοποίηση διαδικασιών και η αναδιοργάνωση της δημόσιας διοίκησης θα αποτελέσουν βασικά κριτήρια αξιολόγησης της κυβέρνησης το 2027 και το 2028. Οι πολίτες δεν θα κρίνουν τις μεταρρυθμίσεις από τον αριθμό των ψηφιακών πλατφορμών, αλλά από το αν το κράτος έγινε πιο γρήγορο, πιο διαφανές και πιο δίκαιο. Το στοίχημα για το 2026 είναι να τεθούν τα θεμέλια ενός διοικητικού μοντέλου που θα αντέξει στον χρόνο και δεν θα εξαρτάται από πρόσωπα ή πολιτικές συγκυρίες.
Η κοινωνική πολιτική, και ειδικότερα τα ζητήματα στέγασης, υγείας και παιδείας, αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου την περίοδο 2027–2028. Οι δημογραφικές πιέσεις, οι ανισότητες πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες και η αυξανόμενη ανασφάλεια που βιώνουν ευρύτερα κοινωνικά στρώματα καθιστούν αναγκαία μια πιο ολιστική προσέγγιση. Ο οδικός χάρτης του 2026 αναγνωρίζει αυτές τις προκλήσεις, αλλά η πραγματική δοκιμασία θα είναι η συνέπεια και η συνέχεια των πολιτικών. Η κυβέρνηση έχει την ευκαιρία να μετατρέψει το 2026 σε έτος θεσμικής προετοιμασίας, ώστε τα επόμενα δύο χρόνια να μην κυριαρχηθούν από αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά από μια συνεκτική κοινωνική στρατηγική.
Στο επίπεδο της πολιτικής κουλτούρας, το «State of the Union» μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο στον λαϊκισμό και στην πολιτική ευκολία που συχνά χαρακτηρίζουν περιόδους προσέγγισης εκλογικών αναμετρήσεων. Αν η πρακτική αυτή εδραιωθεί ως διαδικασία ουσιαστικής λογοδοσίας και δημόσιου διαλόγου, μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός πιο ώριμου πολιτικού περιβάλλοντος ενόψει των προκλήσεων του 2027-2028. Η διαφάνεια, η μετρησιμότητα και η ειλικρίνεια ως προς τα όρια της κυβερνητικής δράσης αποτελούν στοιχεία που ενισχύουν την εμπιστοσύνη των πολιτών και περιορίζουν τον κίνδυνο πολιτικής απαξίωσης.
Το διακύβευμα που αναδεικνύεται μέσα από τον οδικό χάρτη του 2026 υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια μιας τυπικής αξιολόγησης κυβερνητικού έργου. Δεν πρόκειται απλώς για το αν θα υλοποιηθούν με επιτυχία συγκεκριμένες εξαγγελίες ή αν θα τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα που έχουν τεθεί. Στον πυρήνα του, το ερώτημα αφορά τη θεσμική ετοιμότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας να εισέλθει στην επόμενη διετία με αυτοπεποίθηση, συνοχή και στρατηγική σαφήνεια, στοιχεία που καθορίζουν όχι μόνο την αποτελεσματικότητα της διακυβέρνησης, αλλά και την ποιότητα της ίδιας της δημοκρατίας. Η θεσμική αυτοπεποίθηση δεν οικοδομείται μέσα από επικοινωνιακές επιτυχίες, αλλά μέσα από τη σταθερότητα των κανόνων, τη λειτουργικότητα του κράτους και τη συνέπεια μεταξύ λόγων και πράξεων. Το 2026 αναδεικνύεται έτσι σε κομβικό έτος κατά το οποίο η κυβέρνηση καλείται να αποδείξει ότι οι μεταρρυθμίσεις που προωθούνται δεν είναι συγκυριακές, αλλά εντάσσονται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό με αντοχή στον χρόνο. Παράλληλα, η κοινωνική συνοχή καθίσταται καθοριστικός παράγοντας, καθώς οι οικονομικές και γεωπολιτικές πιέσεις των επόμενων ετών ενδέχεται να εντείνουν ανισότητες και να δοκιμάσουν τις αντοχές της κοινωνίας. Η δυνατότητα του κράτους να λειτουργήσει προληπτικά και όχι μόνο διορθωτικά θα αποτελέσει κρίσιμο δείκτη επιτυχίας.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο οδικός χάρτης του 2026 αποκτά χαρακτήρα στρατηγικής προετοιμασίας για τις προκλήσεις του 2027 και του 2028. Η πραγματική του αξία δεν θα μετρηθεί αποκλειστικά από τον αριθμό των δράσεων που θα ολοκληρωθούν, αλλά από το κατά πόσο θα συμβάλει στη δημιουργία θεσμών πιο ανθεκτικών, πολιτικών πιο συνεκτικών και κοινωνικών δομών πιο δίκαιων. Αν αυτή η προοπτική επιβεβαιωθεί στην πράξη, τότε το «State of the Union» δεν θα καταγραφεί απλώς ως ένας ακόμη ετήσιος απολογισμός, αλλά ως σημείο αναφοράς για μια μετάβαση της χώρας σε μια φάση μεγαλύτερης πολιτικής ωριμότητας και στρατηγικής επίγνωσης.
Συμπερασματικά, σε μια περίοδο γενικευμένης αβεβαιότητας, η επιλογή της στρατηγικής συνέχειας, της θεσμικής σοβαρότητας και της πολιτικής ωριμότητας συνιστά ίσως το πιο ισχυρό μήνυμα που μπορεί να εκπέμψει μια κυβέρνηση. Και σε αυτό ακριβώς το σημείο, το φετινό «State of the Union» αποκτά σημασία που υπερβαίνει τον χρονικό ορίζοντα του 2026, λειτουργώντας ως πολιτική παρακαταθήκη για τα επόμενα, καθοριστικά χρόνια.
*Πανεπιστημιακός-ανθρωπολόγος, πρώην Πρύτανης
