Ο Τραμπ πάτησε τη σκανδάλη: Άρχισε ο «προαναγγελθείς» πόλεμος κατά του Ιράν

Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε ακόμα μια νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη φάση, καθώς οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν συντονισμένη στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν, σηματοδοτώντας την έναρξη ευρείας κλίμακας πολεμικών επιχειρήσεων εναντίον του ιρανικού καθεστώτος. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επιβεβαίωσε την έναρξη «μείζονων στρατιωτικών επιχειρήσεων», σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα που ανήρτησε στην πλατφόρμα Truth Social. Στο μήνυμά του κάλεσε ευθέως τους Ιρανούς πολίτες να «αναλάβουν τον έλεγχο της κυβέρνησής τους», προσδίδοντας στην επιχείρηση και πολιτικό χαρακτήρα εσωτερικής αποσταθεροποίησης. «Απόψε σας λέω ότι η ώρα της ελευθερίας σας πλησιάζει», ανέφερε ο Αμερικανός Πρόεδρος, υποστηρίζοντας ότι οι επιθέσεις στοχεύουν το πυραυλικό και πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, καθώς και μονάδες του ιρανικού Ναυτικού. Όπως τόνισε, βασικός στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι οι Αμερικανοί «δεν θα απειληθούν ποτέ από ένα Ιράν με πυρηνικά όπλα». Σύμφωνα με πηγές που επικαλούνται αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ σχεδιάζουν αρκετές ημέρες εντατικών και συντονισμένων πληγμάτων. Η προοπτική παρατεταμένης στρατιωτικής εκστρατείας αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο γενικευμένης ανάφλεξης σε μιαν από τις πιο ευαίσθητες περιοχές του πλανήτη, με άμεσες επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και στη ναυσιπλοΐα.

Τραμπ και Νετανιάχου βάλλουν κατά του Ιράν

Νωρίς το πρωί της 28ης Φεβρουαρίου, ισχυρές εκρήξεις συγκλόνισαν το κέντρο της Τεχεράνης, με το ιρανικό πρακτορείο Fars να κάνει λόγο για πολλαπλές πυραυλικές προσβολές. Ο Υπουργός Άμυνας του Ισραήλ προηγουμένως είχε εγκρίνει την επιβολή εθνικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης, καλώντας τους πολίτες να παραμείνουν πλησίον προστατευμένων χώρων εν αναμονή αντιποίνων.

Η επιχείρηση «Αληθινή Υπόσχεση» ήρθε λίγες ώρες μετά τη λήξη τελεσιγράφου που είχαν θέσει οι ΗΠΑ στην Τεχεράνη και ενώ είχε προηγηθεί έντονη ναυτική κινητικότητα στον Περσικό Κόλπο. Ο Αμερικανός Πρόεδρος, σε μήνυμά του στην πλατφόρμα Truth Social, επιβεβαίωσε ότι η Ουάσιγκτον «συμμετέχει σε μια μαζική και συνεχιζόμενη επιχείρηση» για ν’ αποτραπεί, όπως ανέφερε, η απειλή κατά της αμερικανικής εθνικής ασφάλειας.

Αναλυτές ασφαλείας εκτιμούν ότι το Ισραήλ επιχείρησε να εκμεταλλευθεί ένα περιορισμένο «παράθυρο ευκαιρίας» πριν από την πλήρη επιχειρησιακή ανάπτυξη ρωσικών συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας S-400 και κινεζικών HQ-9 από το Ιράν. «Η υποβάθμιση των ιρανικών πυραυλικών αποθεμάτων αποτελεί υπαρξιακή προτεραιότητα για το Τελ Αβίβ», σημειώνει ανώτερος ερευνητής περιφερειακής ασφάλειας, υπογραμμίζοντας ότι, κατά τη σύγκρουση του Ιουνίου 2025, η αποτελεσματικότητα ιρανικών πληγμάτων είχε αυξηθεί σημαντικά.

Στο διπλωματικό πεδίο, οι προσπάθειες διαμεσολάβησης του Ομάν στη Γενεύη δεν απέδωσαν οριστική συμφωνία για τον περιορισμό του ιρανικού εμπλουτισμού ουρανίου. Αμερικανοί διαπραγματευτές εξέφρασαν δυσαρέσκεια για τη στάση της Τεχεράνης, ενώ ο Τραμπ επανέλαβε την παραμονή της επίθεσης ότι η στρατιωτική επιλογή παραμένει στο τραπέζι εάν δεν υπάρξει μόνιμη εγκατάλειψη της πυρηνικής φιλοδοξίας.

Σε κάθε περίπτωση, το γεωπολιτικό ρίσκο παραμένει εξαιρετικά αυξημένο. Ειδικοί σε ναυτικές επιχειρήσεις προειδοποιούν ότι το Ιράν ενδέχεται να ενεργοποιήσει ασύμμετρες τακτικές στα Στενά του Ορμούζ, στοχεύοντας ενεργειακούς διαδρόμους ή επιχειρώντας περιορισμένο αποκλεισμό, με άμεσο αντίκτυπο στις διεθνείς τιμές πετρελαίου. «Η ιρανική ηγεσία βρίσκεται υπό εσωτερική πίεση μετά την καταστολή των διαδηλώσεων και τις οικονομικές επιπτώσεις των προηγούμενων πληγμάτων. Μια ισχυρή απάντηση ίσως θεωρηθεί απαραίτητη για λόγους πολιτικής επιβίωσης», τονίζει ειδικός σε ιρανικά ζητήματα.

Η μετάβαση από τη διπλωματική πίεση στην ανοιχτή στρατιωτική σύγκρουση σηματοδοτεί μια νέα, ασταθή ισορροπία. Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον στους διεθνείς κύκλους είναι αν η κλιμάκωση θα οδηγήσει την Τεχεράνη σε επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ή αν θα ανοίξει τον δρόμο για έναν ευρύτερο περιφερειακό πόλεμο, με απρόβλεπτες συνέπειες για την παγκόσμια ασφάλεια και την ενεργειακή σταθερότητα.

Οι ΗΠΑ δεν διαβάζουν σωστά το Ιράν

Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, ελάχιστοι εκτός εξειδικευμένων στρατιωτικών κύκλων είχαν ακούσει για τα ιρανικά drones Shahed. Ο χαρακτηριστικός, χαμηλός τους βόμβος, καταγεγραμμένος σε βίντεο από το ουκρανικό μέτωπο, τα έκανε γνωστά διεθνώς ως ένα φθηνό αλλά ανθεκτικό όπλο. Δεν διακρίνονταν για την ακρίβεια ή την προηγμένη τεχνολογία τους, αλλά η αποτελεσματικότητά τους βασιζόταν στη σταδιακή εξάντληση της αντίπαλης άμυνας. Ουκρανοί αξιωματούχοι τα είχαν περιγράψει ως «ιπτάμενη ενόχληση», ένα μέσο φθοράς και όχι άμεσης στρατιωτικής ανατροπής.

Όπως επισημαίνει ανάλυση του Foreign Policy, η επιλογή της Τεχεράνης να προμηθεύσει χιλιάδες τέτοια συστήματα στη Μόσχα αποτέλεσε κομβική στιγμή για τη στρατηγική της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα στη Βιέννη, Δυτικοί διπλωμάτες εκτιμούσαν ότι το Ιράν είχε υπερβεί ένα άτυπο όριο, αποδεικνύοντας πως είναι διατεθειμένο να επηρεάσει ενεργά πολεμικά μέτωπα πέρα από την άμεση περιφέρειά του. Την ίδια στιγμή, για την Τεχεράνη, ο πόλεμος στην Ουκρανία λειτούργησε ως εργαστήριο επιχειρησιακής εξέλιξης, καθώς οι ρωσικές βελτιώσεις στο πεδίο ενίσχυσαν την εμβέλεια και την αποτελεσματικότητα των drones.

Η εικόνα που διαμορφώθηκε ήταν εκείνη μιας χώρας που επενδύει σε στρατηγική αντοχής αντί απόλυτου ελέγχου. Στις επαναλαμβανόμενες εντάσεις με το Ισραήλ τα τελευταία χρόνια, η χρήση drones και πυραύλων χαμηλότερης απόδοσης για κορεσμό της άμυνας άνοιξε τον δρόμο για πιο ισχυρά πλήγματα, δοκιμάζοντας τα όρια των αναχαιτιστικών συστημάτων.

Την ίδια ώρα, ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ εγκατέλειψε τη ρητορική της «τακτικής αυτοσυγκράτησης» και επικαλείται την Καρμπάλα, το σιιτικό σύμβολο θυσίας απέναντι στην τυραννία. Στο εσωτερικό του Ιράν, τέτοιες αναφορές δεν είναι απλώς συμβολικές, αλλά συγκροτούν πολιτικό και ηθικό πλαίσιο, που προκρίνει την αντίσταση έναντι του συμβιβασμού.

Από την άλλη πλευρά, ο Τραμπ έκανε πράξη τις απειλές του και, σε συνεργασία με το Ισραήλ, εξαπέλυσε τη λεγόμενη «προληπτική» επίθεση κατά του Ιράν. Ωστόσο, όπως υπενθυμίζει ο Carl von Clausewitz, ο πόλεμος εμπεριέχει «τριβή» και απρόβλεπτη κλιμάκωση. Το Ιράν, με διασπαρμένες στρατιωτικές δυνατότητες, βαλλιστικούς πυραύλους, κυβερνοεπιχειρήσεις και δίκτυα συμμάχων, έχει διαμορφώσει στρατηγική οριζόντιας κλιμάκωσης σε πολλαπλά μέτωπα.

Παρά την αποδυνάμωση περιφερειακών εταίρων, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο μετά το 2024, ιρακινές πολιτοφυλακές και οι Χούθι στην Υεμένη, μια αίσθηση υπαρξιακής απειλής για το καθεστώς θα μπορούσε ν’ ανατρέψει τους υπολογισμούς αυτοσυγκράτησης. Έτσι, ένα πλήγμα που σχεδιάζεται ως ελεγχόμενο μήνυμα ενδέχεται, στην πράξη, να πυροδοτήσει δυναμικές που ξεπερνούν κάθε αρχικό σχεδιασμό, επιβεβαιώνοντας ουσιαστικά ότι οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή σπάνια παραμένουν περιορισμένες.

Τι ισχύει με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Από την άλλη, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα δεν έχει σημειώσει ουσιαστική πρόοδο από τον περασμένο Ιούνιο, όταν ΗΠΑ και Ισραήλ έπληξαν τις τρεις βασικές πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας. Η εκτίμηση αυτή, την οποία συμμερίζονται ειδικοί και διπλωμάτες που παρακολουθούν συστηματικά τις δραστηριότητες της Τεχεράνης, έρχεται σε αντίθεση με πρόσφατη δήλωση του επικεφαλής Αμερικανού διαπραγματευτή, ότι το Ιράν θα μπορούσε μέσα σε λίγες ημέρες ν’ αποκτήσει υλικό για βόμβα.

Ο Ντέιβιντ Όλμπραϊτ, πρώην επιθεωρητής όπλων του ΟΗΕ και επικεφαλής του Institute for Science and International Security, σημειώνει ότι από την ανάλυση δορυφορικών εικόνων και την παρακολούθηση των εγκαταστάσεων δεν προκύπτουν ενδείξεις ανασύστασης προγράμματος πυρηνικών όπλων. «Ουσιαστικά βρίσκονται σε παύση», υποστηρίζει. Παρόμοια εικόνα έχει μεταφέρει και ο Γενικός Διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, Rafael Grossi, ο οποίος έχει δηλώσει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία επανέναρξης εμπλουτισμού ουρανίου μετά τα πλήγματα του Ιουνίου. Η υπηρεσία του ΟΗΕ έχει την «ισχυρή εντύπωση» ότι τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου παραμένουν θαμμένα στα σημεία που βομβαρδίστηκαν.

Από την άλλη πλευρά, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ υποστήριξε ότι η Τεχεράνη «απέχει πιθανώς μία εβδομάδα» από την παραγωγή υλικού βιομηχανικής κλίμακας για βόμβα. Μια τέτοια εκτίμηση θα σήμαινε ότι σημαντικό μέρος της ικανότητας εμπλουτισμού επιβίωσε των επιδρομών και ότι το Ιράν διατηρεί πρόσβαση σε αποθέματα ουρανίου που θεωρούνταν θαμμένα κάτω από τα ερείπια. Πολλοί αναλυτές, ωστόσο, αμφισβητούν κατά πόσον αυτό είναι εφικτό.

Η επιχείρηση «Midnight Hammer» του Πενταγώνου είχε προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στο ιρανικό πρόγραμμα, με βομβαρδιστικά B-2 να ρίχνουν 14 διατρητικές βόμβες σε Φορντό και Νατάνζ και πυραύλους cruise να πλήττουν εγκαταστάσεις στην Ισφαχάν. Εκπρόσωπος του Πενταγώνου είχε εκτιμήσει ότι το πρόγραμμα καθυστέρησε «ένα έως δύο χρόνια».

Αναλυτές προειδοποιούν ότι η απουσία τακτικών επιθεωρήσεων του ΟΗΕ δεν επιτρέπει πλήρη εικόνα. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η Τεχεράνη έχει λάβει μέτρα για να προστατεύσει τις εναπομείνασες εγκαταστάσεις της, ενισχύοντας εισόδους με χώμα και σκυρόδεμα, ενώ δορυφορικές εικόνες δείχνουν εργασίες σε δίκτυο σηράγγων κοντά στη Νατάνζ. Παράλληλα, καταγράφονται σημάδια ανακατασκευής δραστηριοτήτων στο στρατιωτικό συγκρότημα Παρτσίν.

Το Ιράν αρνείται ότι επιδίωξε ποτέ την κατασκευή πυρηνικού όπλου, αν και είναι η μόνη χώρα χωρίς πυρηνικά που έχει εμπλουτίσει ουράνιο έως και 60%. Επιμένει ότι ο εμπλουτισμός αποτελεί δικαίωμά του για ειρηνικούς σκοπούς.

Στην ομιλία του για την Κατάσταση του Έθνους, ο Τραμπ προειδοποίησε και για τον πυραυλικό κίνδυνο, υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη αναπτύσσει δυνατότητες που θα μπορούσαν να απειλήσουν την Ευρώπη και, μελλοντικά, τις ΗΠΑ. Έκθεση της αμερικανικής Defense Intelligence Agency είχε αναφέρει ότι οχήματα εκτόξευσης δορυφόρων θα μπορούσαν να προσαρμοστούν για ανάπτυξη διηπειρωτικού βαλλιστικού πυραύλου έως το 2035, εφόσον ληφθεί σχετική πολιτική απόφαση.

Αν και το Ιράν έχει πραγματοποιήσει δύο δοκιμές διαστημικού πυραύλου μετά τα πλήγματα, ειδικοί επισημαίνουν ότι ένα σύστημα εκτόξευσης δεν ισοδυναμεί με επιχειρησιακό διηπειρωτικό πύραυλο, καθώς απαιτείται και τεχνολογία επανεισόδου με θερμική θωράκιση, πεδίο στο οποίο δεν είναι σαφές πόσο έχει προχωρήσει η Τεχεράνη.