Η πυρηνική ενέργεια στη σημερινή γεωπολιτική πραγματικότητα

Εξελίσσεται ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή με άμεσα εμπλεκόμενους ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, επηρεάζοντας άμεσα τα αραβικά κράτη του Κόλπου και απειλώντας χώρες με στρατιωτικές βάσεις των ΗΠΑ/ΝΑΤΟ και Αμερικάνικες πρεσβείες. Σε πρόσφατο άρθρο της γραφούσας, ημερομηνίας 27/02/2026 με τίτλο «Η εξαγγελία της Εξάγωνης Συμμαχίας, ο πυρηνικός σταθμός Akkuyu και οι νέες γεωπολιτικές πραγματικότητες στην Ανατολική Μεσόγειο», γίνεται εκτενής αναφορά για τον πυρηνικό σταθμό Akkuyu, στο οποίο μπορεί κανείς να ανατρέξει για σχετικό υπόβαθρο.

Στις 28/02/2026, ο Ντόναλντ Τραμπ δημοσίευσε βίντεο στο Truth Social ανακοινώνοντας την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων εναντίον του Ιράν με στόχο την εξάλειψη άμεσων απειλών, εστιάζοντας κυρίως σε πυραυλικά συστήματα και υποδομές πυρηνικών. Κατηγόρησε το Ιράν ότι εργάζεται για την ανοικοδόμηση του πυρηνικού του προγράμματος και τόνισε ότι οι ΗΠΑ θα διασφαλίσουν το Ιράν να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο. Το Ιράν σήμερα διαθέτει ένα επιχειρησιακό εργοστάσιο πυρηνικής ενέργειας στο Bushehr και παράλληλα το πυρηνικό του πρόγραμμα υποστηρίζεται από ένα ευρύ δίκτυο περισσοτέρων από δώδεκα εγκαταστάσεων που σχετίζονται με την έρευνα, τον εμπλουτισμό ουρανίου και τον κύκλο πυρηνικού καυσίμου.

Δίπλα μας, η κατοχική Τουρκία θα λειτουργήσει φέτος τον δικό της πυρηνικό σταθμό στο Akkuyu, για τον οποίο έχουμε εκφράσει επίσημα ως χώρα τις ανησυχίες μας. Ποια είναι η βασικότερη ομοιότητα και ποια η σημαντικότερη διαφορά μεταξύ του πυρηνικού σταθμού Akkuyu και του Bushehr στο Ιράν και γιατί έχει αξία να επισημανθούν, θα το δούμε πιο κάτω.

Η βασικότερη τους ομοιότητα είναι ότι αποτελούν μέρος της στρατηγικής εξάπλωσης της Ρωσίας στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας στη Μέση Ανατολή. Και οι δύο σταθμοί κατασκευάζονται και υποστηρίζονται από τη ρωσική κρατική εταιρεία Rosatom η οποία λειτουργεί ως ο κύριος ανάδοχος, παρέχοντας την απαραίτητη τεχνογνωσία και εξοπλισμό. Η Ρωσία είναι ο αποκλειστικός προμηθευτής πυρηνικού καυσίμου και για τους δύο σταθμούς και αναλαμβάνει την επιστροφή και διαχείριση του χρησιμοποιημένου καυσίμου (αποβλήτων) στη Ρωσία.

Σημαντικότερή τους διαφορά είναι ότι το Akkuyu ακολουθεί το μοντέλο Build-Own-Operate (BOO), το οποίο καθιστά τη Ρωσία ιδιοκτήτη του σταθμού, ενώ στο Bushehr η ιδιοκτησία ανήκει καθαρά στο Ιράν. Η Ρωσική Rosatom κατέχει το 99% των μετοχών του σταθμού Akkuyu, είναι ο διαχειριστής του και χρηματοδοτεί πλήρως το έργο (περίπου 20-25 δισ. δολάρια).

Θα μπορούσε το πυρηνικό εργοστάσιο του Akkuyu να διαφοροποιήσει την γεωπολιτική πραγματικότητα στην περιοχή;

Έχουμε αναφερθεί ξανά στις «πυρηνικές φιλοδοξίες» του Προέδρου Ερντογάν, τις οποίες φρόντισε να διατυπώσει τόσο ο ίδιος όσο και ο Υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν. Βέβαια, η IAEA (Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας) διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην επίβλεψη του πυρηνικού σταθμού ως ο διεθνής εγγυητής ότι το έργο τηρεί τα υψηλότερα πρότυπα ασφάλειας και μη διασποράς πυρηνικών όπλων. Μπορούν όμως οι εκάστοτε δηλώσεις του Ερντογάν να περάσουν απαρατήρητες;

Δεν μπορεί επίσης να περάσει απαρατήρητο ότι η ρωσική Rosatom ελέγχει το μοναδικό πυρηνικό εργοστάσιο μιας από τις ισχυρότερες χώρες του ΝΑΤΟ, της Τουρκίας. Με ότι αυτό συνεπάγεται.

Οι σχέσεις ΗΠΑ – Rosatom χαρακτηρίζονται το λιγότερο από καχυποψία, αφού οι Ηνωμένες Πολιτείες κατηγορούν την Rosatom ότι τα στελέχη της εμπλέκονται άμεσα στο πυρηνικό οπλικό σύστημα της Ρωσίας, καθώς και ότι χρησιμοποιούν τις εξαγωγές τεχνολογίας για τη δημιουργία γεωπολιτικής εξάρτησης. Έχουν επίσης επιβάλει κυρώσεις στη Rosatom για να περιορίσει τα έσοδα που χρηματοδοτούν τη ρωσική πολεμική μηχανή και να αποτρέψει τη διάδοση πυρηνικής τεχνολογίας σε μη «αξιόπιστα» κράτη.

Από την άλλη, οι σχέσεις Τουρκίας - Ρωσίας φαίνεται να έχουν ενισχυθεί σημαντικά, αφού πλέον η Ρωσία έχει επενδύσει δισεκατομμύρια στην Τουρκία και είναι ο κύριος μέτοχος του μοναδικού της πυρηνικού σταθμού που θα ξεκινήσει τις εργασίες του το τρέχοντος έτος. Σημειώνεται δε, ότι η Τουρκία δεν έχει πάρει ξεκάθαρη θέση ούτε για τον πόλεμο της Ουκρανίας ούτε για τον πόλεμο του Ιράν.

Η Ευρώπη φαίνεται να παρακολουθεί τις εξελίξεις. Πρόσφατα, στην Παγκόσμια Σύνοδο για την πυρηνική ενέργεια στο Παρίσι, ο Γάλλος Πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν κάλεσε την Ευρώπη να προχωρήσει σε μια ριζική ενοποίηση του πυρηνικού της κλάδου υπογραμμίζοντας ότι η πυρηνική ενέργεια αποτελεί το θεμέλιο της ευρωπαϊκής ανεξαρτησίας. Ο Έλληνας Πρωθυπουργός από την πλευρά του, σηματοδότησε μια στρατηγική στροφή της Ελλάδας, δηλώνοντας ότι η χώρα «γυρίζει σελίδα» και είναι έτοιμη να εξερευνήσει τον ρόλο της πυρηνικής ενέργειας στο εθνικό ενεργειακό μείγμα. Χαρακτήρισε επίσης, ως «στρατηγικό λάθος» το γεγονός ότι η Ευρώπη δεν ακολούθησε νωρίτερα το παράδειγμα της Γαλλίας στην ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας. Παράλληλα τοποθέτησε την Ελλάδα ως «φίλη χώρα» πλέον προς την πυρηνική ενέργεια.

Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου τα γεωπολιτικά δεδομένα μεταβάλλονται με πρωτοφανή ταχύτητα, η πυρηνική ενέργεια αποκτά χαρακτηριστικά στρατηγικής ισχύος. Έργα όπως το Akkuyu δημιουργούν νέες ισορροπίες, νέες εξαρτήσεις αλλά και νέους κινδύνους. Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι αναπόφευκτο να μην διερωτόμαστε πως θα διαμορφωθεί η επόμενη ημέρα και εάν όλα αυτά θα οδηγήσουν σε μια συνολικότερη ανακατάταξη ισχύος.

*Πολιτικές Επιστήμες και Ιστορία/ MA in International Relations