Ξανά στο προσκήνιο η συζήτηση για το 112

Το ευρωπαϊκό σύστημα έκτακτης ειδοποίησης 112 αποτελεί εδώ και χρόνια βασικό εργαλείο προστασίας των πολιτών σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρέχοντας τη δυνατότητα άμεσης προειδοποίησης του πληθυσμού σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών, κρίσεων ή άλλων επικίνδυνων περιστατικών μέσω κινητών τηλεφώνων. Στην Κύπρο, ωστόσο, η πλήρης εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης παραμένει ακόμη σε διαδικασία υλοποίησης. Με την επικαιρότητα των τελευταίων ημερών και τις δοκιμές αποστολής μαζικών μηνυμάτων προς τους πολίτες, το ζήτημα της έγκαιρης ενημέρωσης του πληθυσμού επανήλθε έντονα στη δημόσια συζήτηση, επαναφέροντας το ερώτημα πότε τελικά θα τεθεί σε πλήρη λειτουργία το σύστημα που θα επιτρέπει την άμεση ειδοποίηση των πολιτών σε περιπτώσεις κινδύνου.

Το ιστορικό

Το ζήτημα της εφαρμογής του Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης των πολιτών μέσω του 112 στην Κύπρο απασχολεί εδώ και χρόνια τις αρμόδιες υπηρεσίες, με τη διαδικασία υλοποίησης του έργου να περνά από διάφορα στάδια και καθυστερήσεις. Η Πολιτική Άμυνα προκήρυξε ανοικτό διαγωνισμό για την ανάπτυξη του Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης το 2022. Ο διαγωνισμός ακυρώθηκε τον Μάιο του 2024, λόγω προσφυγών που είχαν υποβληθεί στην Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών. Η Πολιτική Άμυνα επικοινώνησε στη συνέχεια με τη Νομική Υπηρεσία, για να διερευνηθεί κατά πόσον το έργο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως έργο ασφάλειας και άμυνας που αφορά τα ουσιώδη συμφέροντα ασφάλειας της Δημοκρατίας και για τα οποία προβλέπεται διαφορετική και πιο σύντομη διαδικασία διαγωνισμού. Η Νομική Υπηρεσία απάντησε αρνητικά, αφού στην πρώτη προκήρυξη το έργο δεν είχε θεωρηθεί ως τέτοιο και δεν μπορούσε ν’ αλλάξει καθεστώς. Ακολούθως, αποφασίστηκε η επαναπροκήρυξη του έργου και, για να περιοριστούν κατά το δυνατόν νέες προσφυγές που θα προκαλούσαν νέα αναβολή και καθυστέρηση στην υλοποίηση του έργου, μετακλήθηκε ξένος εμπειρογνώμονας, ο οποίος προέβη σε υποδείξεις για την ορθή τροποποίηση των εγγράφων του διαγωνισμού. Το έργο επαναπροκηρύχθηκε τον Δεκέμβριο του 2024. Η σύμβαση για το έργο υπογράφηκε στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2025, με χρονοδιάγραμμα για ολοκλήρωση και παράδοση εντός του πρώτου εξαμήνου του 2026.

Γιατί ακυρώθηκε ο διαγωνισμός

Σχετικά με την ακύρωση του αρχικού διαγωνισμού για το σύστημα προειδοποίησης μέσω 112 και τα νέα χρονοδιαγράμματα υλοποίησης, η διαδικασία οδηγήθηκε σε επανεκκίνηση μετά από προβλήματα που εντοπίστηκαν στους όρους της προκήρυξης. Ο διαγωνισμός ακυρώθηκε λόγω λαθών που προέκυψαν σε κάποιες από τις προϋποθέσεις του ανοικτού διαγωνισμού. Ως εκ τούτου, υπήρξαν προσφυγές στην Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών, με αποτέλεσμα την ακύρωση του έργου το 2024. Το χρονοδιάγραμμα για την παράδοση του έργου έχει οριστεί στις αρχές Ιουνίου του 2026, οκτώ μήνες μετά την υπογραφή της σύμβασης.

Οι εναλλακτικοί τρόποι ενημέρωσης των πολιτών

Με αφορμή την επικαιρότητα των τελευταίων ημερών επανήλθε στο προσκήνιο η συζήτηση για την απουσία ολοκληρωμένου συστήματος μαζικής ειδοποίησης των πολιτών μέσω κινητών τηλεφώνων, σε περιπτώσεις κρίσεων ή έκτακτων περιστατικών. Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει στην Κύπρο το Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης, το Υπουργείο Εσωτερικών προχώρησε στην εφαρμογή εναλλακτικών τρόπων μαζικής ενημέρωσης των πολιτών... μέσω της αποστολής γραπτών μηνυμάτων (SMS) ανά Επαρχία και της αναβάθμισης της εφαρμογής SafeCY, ώστε να παρέχει τη δυνατότητα αποστολής επείγουσας ειδοποίησης (push notification) σε πολίτες που έχουν εγκατεστημένη την εφαρμογή στο κινητό τους και βρίσκονται στην προκαθορισμένη ακτίνα περιμετρικά του περιστατικού τη δεδομένη στιγμή. Οι δύο αυτοί τρόποι καλύπτουν τη συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού, όχι όμως απόλυτα, αφού παρουσιάζουν κάποια μειονεκτήματα (π.χ. στα sms δεν χρησιμοποιείται geolocation, αποστέλλονται με βάση τη διεύθυνση που έχει δηλώσει ο κάθε συνδρομητής στον πάροχο τηλεπικοινωνιών, κ.ο.κ. / στο SafeCY απαιτείται ο πολίτης να έχει κατεβάσει την εφαρμογή, να υπάρχει σύνδεση στο διαδίκτυο και σήμα στο κινητό και δεν μπορεί να καλύψει τους κατόχους συμβατικών/παλιού τύπου κινητών). Επιπρόσθετα, συνεχίζουν να εφαρμόζονται τα υπόλοιπα μέτρα ενημέρωσης των πολιτών για περιστατικά κρίσης, δηλαδή η ήχηση των σειρήνων, η ενημέρωση μέσω των Τοπικών Αρχών, η ενημέρωση μέσω των ΜΜΕ, οι επιτόπιες επισκέψεις της Πολιτικής Άμυνας στις επηρεαζόμενες περιοχές, κ.ο.κ. Τα μέτρα αυτά θα συνεχίσουν να εφαρμόζονται και μετά τη λειτουργία του Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης, με στόχο τη μέγιστη δυνατή ενημέρωση των πολιτών, εάν υπάρξει ανάγκη.

Ποιος έχει τον συντονισμό

Σε ό,τι αφορά τον συνολικό συντονισμό για την εφαρμογή του «112 νέας γενιάς» στην Κύπρο, καθοριστικός είναι ο ρόλος των αρμόδιων υπηρεσιών που εμπλέκονται στην υλοποίηση του έργου και στη συνεργασία μεταξύ των κρατικών φορέων. Αρμόδια Αρχή για τον συντονισμό για την εφαρμογή του «112 νέας γενιάς» είναι η Πολιτική Άμυνα, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εσωτερικών στο οποίο υπάγεται και σε συνεργασία με το Υφυπουργείο Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής και τις άλλες αρμόδιες υπηρεσίες.

Πώς λειτουργεί σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σε πολλές χώρες το σύστημα 112 λειτουργεί μέσω ενιαίου κέντρου διαχείρισης κρίσεων, το οποίο επιτρέπει τον καλύτερο συντονισμό των αρμόδιων υπηρεσιών σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης. Από το 2023 βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία αναδιοργάνωσης της πολιτικής άμυνας και μετεξέλιξής της σε πολιτική προστασία. Για τον σκοπό αυτό, λήφθηκε απόφαση για τη δημιουργία Εθνικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, με επικεφαλής τον Εθνικό Συντονιστή Πολιτικής Προστασίας, ο οποίος θα έχει διευρυμένες αρμοδιότητες για την πρόληψη, την προετοιμασία και τη διαχείριση περιστατικών έκτακτης ανάγκης. Η νομοθεσία που κατατίθεται στη Βουλή των Αντιπροσώπων αυτές τις μέρες προβλέπει και τη λειτουργία του εθνικού συντονιστικού κέντρου, υπό τον Εθνικό Συντονιστή. Το «112 νέας γενιάς» θα λειτουργεί σε κέντρο, το οποίο θα στελεχώνει προσωπικό από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Πότε θα τεθεί σε λειτουργία

Σε σχέση με το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης του έργου και την έναρξη λειτουργίας του συστήματος προειδοποίησης προς τους πολίτες, το Υπουργείο Εσωτερικών αναφέρει ότι η παράδοση του συστήματος τοποθετείται χρονικά μέσα στο 2026. Σύμφωνα με τον προγραμματισμό και την εξέλιξη του έργου, το Σύστημα θα παραδοθεί για λειτουργία στις αρχές Ιουνίου.