Στον Εισαγγελέα ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για τις Φυλακές: Ενδείξεις κατάχρησης του κρατικού συστήματος

Εκατοντάδες ημέρες άδειας ασθενείας, ιατρικά πιστοποιητικά χωρίς αντίστοιχες καταχωρίσεις στο Γενικό Σύστημα Υγείας (ΓεΣΥ) και σοβαρά κενά εσωτερικού ελέγχου στο Τμήμα Φυλακών Κύπρου καταγράφει έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας για την περίοδο 2024-2025.

Η έκθεση σκιαγραφεί μια εικόνα χάους, οργανωτικών αδυναμιών και ανεπαρκών μηχανισμών ελέγχου, που δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί λειτουργική κανονικότητα για ένα σωφρονιστικό ίδρυμα.

Ιδιαίτερα σοβαρή θεωρείται η διαπίστωση για κενά ασφάλειας στις υποδομές και άλλες σημαντικές αδυναμίες. Σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, διαπιστώθηκαν σημαντικές ελλείψεις και σε θέματα πυρασφάλειας, με αυξημένους κινδύνους σε ενδεχόμενα σενάρια άμεσης εκκένωσης.

Άδειες ασθενείας «με τη σέσουλα»

Η έκθεση καταγράφει σωρεία παρατυπιών σχετικά με τις αναρρωτικές άδειες προσωπικού, οι οποίες ενδέχεται να συνιστούν και ποινικά αδικήματα.

Σε δηλώσεις της στη «Σ» η λειτουργός της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, Γιώτα Μιχαήλ, ανέφερε ότι οι αρμόδιες Αρχές κινητοποιήθηκαν άμεσα και ότι το ζήτημα αναμένεται σύντομα να τεθεί ενώπιον του Γενικού Εισαγγελέα.

Αρχικά περιέγραψε τη διαδικασία του ελέγχου, επισημαίνοντας ότι οι ελεγκτικές Αρχές εντόπισαν υπερβολικά μεγάλο αριθμό ημερών αναρρωτικής άδειας.

«Πολλοί έπαιρναν πάνω από 42 μέρες αναρρωτικής άδειας. Όπως είναι γνωστό, όταν ξεπερνά κάποιος το όριο των προβλεπόμενων αδειών ασθενείας παραπέμπεται σε ιατροσυμβούλιο. Αντ’ αυτού, όχι μόνο δεν γινόταν αυτό, αλλά ανακαλύψαμε περιπτώσεις οι οποίες ελάμβαναν άδειες πέραν των 200 ημερών ετησίως. Πιάσαμε δείγμα 17 δεσμοφυλάκων. Επιλέξαμε τους συγκεκριμένους, διότι είδαμε από τα στοιχεία που είχαμε μπροστά μας ότι υπήρχαν πάρα πολλές άδειες ασθενείας. Λοιπόν, οι 8 από τους 17 έφεραν πιστοποιητικά από 2 συγκεκριμένους γιατρούς. Άρα, ο γιατρός Α και ο γιατρός Β, που αναγράφονται στην έκθεση, είναι οι ίδιοι που χορηγούσαν πιστοποιητικά στους 8 δεσμοφύλακες. Μάλιστα, ο ένας από τους οκτώ είχε φέρει 111 πιστοποιητικά μέσα σε μια χρονιά, κατά την οποία το 95% των πιστοποιητικών χορηγήθηκε από τους συγκεκριμένους 2 γιατρούς».

Η ίδια συνέχισε, επισημαίνοντας ότι υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις κατάχρησης του συστήματος.

«Η λέξη υπόνοια που χρησιμοποιήσαμε στην έκθεση, ‘‘σοβαρές υπόνοιες σύμπραξης μεταξύ ιατρών και δεσμοφυλάκων’’, πρόκειται για ένδειξη κατάχρηση του συστήματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι ο ένας γιατρός ήταν παθολόγος και έκανε διάγνωση για οστεοαρθρίτιδα, ο άλλος ήταν ορθοπεδικός και έβγαλε άδεια για ημικρανία».

Παράλληλα ανέφερε ότι μετά τα ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας υπήρξε άμεση κινητοποίηση των αρμόδιων θεσμών.

«Μετά τα ευρήματά μας, επικοινώνησε με τον Γενικό Ελεγκτή Ανδρέα Παπακωνσταντίνου ο Γενικός Εισαγγελέας, μόνος του, αφού ενημερώθηκε προηγουμένως από τον Υπουργό Δικαιοσύνης, Κωνσταντίνο Φυτιρή. Στείλαμε στον Υπουργό την έκθεση, την είδε και συζήτησε με τον Γενικό Ελεγκτή στο πλαίσιο μιας άτυπης συζήτησης μαζί του. Ακολούθως, επικοινώνησε ο Υπουργός Δικαιοσύνης με τον Γενικό Εισαγγελέα, με τον τελευταίο, ύστερα από τη συζήτηση που είχε με τον κ. Φυτιρή, να ζητά όλα τα τεκμήρια από την Ελεγκτική για να διερευνήσει ο ίδιος το θέμα».

Δεν υπήρχαν καν πρωτόκολλα

Η έκθεση καταγράφει επίσης σοβαρές οργανωτικές αδυναμίες στη λειτουργία του Τμήματος Φυλακών, επισημαίνοντας ότι απουσιάζουν βασικά πρωτόκολλα για σημαντικές διοικητικές και επιχειρησιακές διαδικασίες.

«Αξίζει ν’ αναφερθεί ότι, όταν ξεκινήσαμε τον έλεγχο στις Φυλακές, δεν υπήρχε ούτε ένα πρωτόκολλο που να καταγράφει τις ενέργειες που έπρεπε να κάνει το προσωπικό ή και οι δεσμοφύλακες σε αποδράσεις, σε βιαιοπραγίες είτε ακόμη και σε λειτουργικά ζητήματα, όπως το θέμα της σίτισης ή θέματα προσωπικού, το θέμα των αδειών, δεν υπάρχουν πρωτόκολλα.

»Το 2024 έγινε για πρώτη φορά πρωτόκολλο ύστερα από την απόδραση του ‘‘Κομμωτή’’. Εμείς είπαμε στο Τμήμα Φυλακών, ύστερα από την απάντησή τους ότι έκαναν ακόμη δύο για άλλα θέματα, ότι πρέπει να κάνουν για όλα τα θέματα και να τα δουν και στην πράξη πώς λειτουργούν, με σενάρια, για να διαπιστώσουν αν είναι αποτελεσματικά.

»Οι Φυλακές είναι ο πρώτος τόπος που έπρεπε να είχαν εξ αρχής πρωτόκολλα. Συμβαίνουν τόσα πράγματα, για να είναι και οι ίδιοι καλυμμένοι από τον νόμο. Είχαν μόνο ενδοτμηματικές εντολές γενικής φύσεως. Δεν μπορεί ο ένας δεσμοφύλακας να πράττει σε μια περίπτωση αλλιώς και ο άλλος στην ίδια περίπτωση αλλιώς».

Διαχρονικά υψηλό το ποσοστό υποτροπιασμού

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο ζήτημα της κοινωνικής επανένταξης των κρατουμένων, καθώς το ποσοστό υποτροπιασμού παραμένει διαχρονικά υψηλό.

«Είναι μια ένδειξη ότι δεν μπορούν να ενταχθούν πίσω στην κοινωνία αυτοί οι άνθρωποι, είναι θέμα κοινωνικής επανένταξης, το οποίο βρίσκεται στην αποστολή του Τμήματος Φυλακών, δεν είναι μόνο η ασφαλής κράτηση των κρατουμένων. Στην απάντησή τους αναφέρθηκαν εκτενώς σε αυτό το θέμα και μας είπαν ότι ξεκίνησαν να κάνουν προγράμματα. Όμως δεν μπορεί να παραλειφθεί το ποσοστό 15-20%. Εντείνει το θέμα του υπερπληθυσμού στις φυλακές»,
τόνισε η κ. Μιχαήλ.

Προβλήματα στην καταγραφή παρουσίας και υπερωριών

Σοβαρά προβλήματα εντοπίστηκαν και στον τρόπο καταγραφής της παρουσίας του προσωπικού, καθώς και στον υπολογισμό των υπερωριών.

Σύμφωνα με την έκθεση, διαπιστώθηκαν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των ημερήσιων καταλόγων καθηκόντων, του χειρόγραφου αρχείου παρουσιών, του ηλεκτρονικού συστήματος παρακολούθησης χρόνου και των εντύπων που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό των υπερωριών και των επιδομάτων.

Για το θέμα αυτό η κ. Μιχαήλ σημείωσε:
«Είδαμε το σύστημα ελέγχου τους στις ώρες εργασίας, τους κάναμε κάποιες εισηγήσεις. Μέχρι το τέλος τους ελέγχου μας, δεν είχαν εφαρμόσει κάτι πέρα από τη γραπτή υπογραφή και την ‘‘κάρτα’’. Υπήρχαν ανακολουθίες στις βάρδιες, έκαναν προσθαφαιρέσεις στο πρόγραμμα γραπτώς, χωρίς τη μονογραφή του φρούραρχου που έπρεπε να δώσει την έγκρισή του».

Ελλείψεις και στον εξοπλισμό αντιμετώπισης επεισοδίων

Η έκθεση καταγράφει επίσης σοβαρές αδυναμίες στη διαχείριση εξοπλισμού των αντιοχλαγωγικών ομάδων.

«Ο εξοπλισμός των ομάδων βρίσκεται σε αποθήκη, η οποία βρίσκεται σε ακαταστασία. Απουσιάζει η καταμέτρηση υλικών, άρα αν χρειαστεί ο εξοπλισμός για ν’ αντιμετωπίσουν ένα πρόβλημα ή βιαιοπραγία στις φυλακές δεν είναι εύκολος ο εντοπισμός του υλικού στις αποθήκες», είπε η κ. Μιχαήλ.

Ζητείται εκ βάθρων αναδιάρθρωση

Στον πρόλογο της έκθεσης, ο Γενικός Ελεγκτής κάνει λόγο για ανάγκη εκ βάθρων αναδιάρθρωσης του Τμήματος Φυλακών, η οποία προϋποθέτει πολιτική απόφαση.

Όπως επισήμανε στη «Σ» η κ. Μιχαήλ, οι συνεχείς αλλαγές στη Διοίκηση των Φυλακών συνέβαλαν στη μη αποδοτική λειτουργία του συστήματος. Την ίδια στιγμή βρίσκεται σε εξέλιξη νέα έρευνα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας που αφορά τις συνθήκες διαβίωσης στις Φυλακές.

Η απάντηση του Τμήματος Φυλακών

Το Τμήμα Φυλακών απάντησε με επιστολή προς τον ελεγχόμενο φορέα στα ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας και αναφέρθηκε εκτενώς στις ενέργειες που γίνονται για την πλήρη συμμόρφωση με τις παρατηρήσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας.

Στην απάντηση, το ΤΦ, υπό την υπογραφή της Αναπληρώτριας Διευθύντριας του Τμήματος Φυλακών, Μαρίας Σιαλή, παραθέτει σχόλια για καθένα από τα ευρήματα της ΕΥ (Ελεγκτικής Υπηρεσίας).

Εκτενής αναφορά γίνεται στο θέμα των υποτροπών. Μεταξύ άλλων, το Τμήμα Φυλακών αναφέρει ότι αναπτύσσει και υλοποιεί ένα ολοκληρωμένο και πολυεπίπεδο σύστημα, το οποίο καλύπτει την εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση, την ψυχοκοινωνική στήριξη και την προετοιμασία για την επανένταξη στην αγορά εργασίας. Τονίζεται ότι αυτές οι πρακτικές αρχίζουν ήδη από το στάδιο της κράτησης.

«Το Τμήμα Φυλακών έχει προχωρήσει σε ριζική αναβάθμιση των προσφερόμενων προγραμμάτων. Λειτουργεί εσπερινό σχολείο (Εσπερινό Γυμνάσιο, Εσπερίνη Τεχνική Σχολή) εντός όλων των πτερύγων». Συμπληρωματικά σημειώνεται πως η συμμετοχή των κρατουμένων στα εκπαιδευτικά προγράμματα παρουσιάζει διαρκή ανοδική πορεία.

Όσον αφορά την ένταξη στην αγορά εργασίας, το ΤΦ συμμετέχει ενεργά στο Σχέδιο Εργασιακής Αποκατάστασης Αποφυλακισθέντων του Υπουργείου Εργασίας. Όπως αναφέρεται, το συγκεκριμένο σχέδιο, παρά την πενταετή εξαγγελία και παρουσία του, δεν έχει επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα.

Το Τμήμα Φυλακών απαντά ότι προχώρησε επίσης στην έκδοση ορισμένων πρωτοκόλλων:

• Πρωτόκολλο Μετακίνησης Εκτός Φυλακών – Άδεια ή μεταφορά με συνοδεία.
  • Πρωτόκολλο Διαχείρισης Περιστατικών Σεξουαλικής κακοποίησης εντός των Τμημάτων των Φυλακών.
  • Πρωτόκολλο Ενεργειών: Διαχείριση Πτερύγων.

Επισημαίνεται ότι κατά την εφαρμογή των πρωτοκόλλων διασφαλίζεται ο οργανωμένος και θεσμικός διάλογος τόσο με το προσωπικό που καλείται να τα εφαρμόσει σε επιχειρησιακό επίπεδο, όσο και με τις κλαδικές συντεχνίες, με στόχο τη διατύπωση εισηγήσεων.

Όσον αφορά το θέμα του χρόνου εργασίας των δεσμοφυλάκων αναφέρεται ότι ο γραφέας, σύμφωνα με τις οδηγίες του Φρούραρχου, πραγματοποιεί τις απαραίτητες αλλαγές και προσαρμογές στον κατάλογο καθηκόντων, όπως για παράδειγμα σε περιπτώσεις απουσίας προσωπικού λόγω ασθενείας ή προσθήκης ατόμων για υπερωριακή εργασία.

Οι Φυλακές αναφέρουν ότι, σε συμμόρφωση με τη σχετική σύσταση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, έχει εκδοθεί διαταγή ώστε να μονογράφεται υποχρεωτικά ο κατάλογος καθηκόντων με σαφή τεκμηρίωση των αλλαγών, ώστε να διασφαλίζεται η διαφάνεια. Επίσης, το ΤΦ έχει προχωρήσει στην πλήρη εφαρμογή του ηλεκτρονικού συστήματος, ώστε να διασφαλίζεται με ακρίβεια η ώρα προσέλευσης και αποχώρησης.

Για τις άδειες ασθενείας και ανάπαυσης, το Τμήμα Φυλακών ισχυρίζεται ότι θα υπάρξει πλήρης συμμόρφωση με τις συστάσεις του Γενικού Ελεγκτή. «Έχουν δοθεί ρητές οδηγίες στο Γραφείο Διαχείρισης Ανθρωπίνου Δυναμικού». Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης θα ενεργοποιούνται άμεσα πειθαρχικές διαδικασίες.

Σχετικά με τις αντιοχλαγωγικές ομάδες, οι Φυλακές διευκρινίζουν ότι η Διεύθυνση θα προχωρήσει στην εφαρμογή του Πρωτοκόλλου ενεργειών για την ορθή, ασφαλή και αποτελεσματική αντιμετώπιση περιστατικών ταραχής. Παράλληλα, οι αποθηκευτικοί χώροι του εξοπλισμού ανακαινίζονται και αναδιοργανώνονται.

Σημαντικό είναι ότι οι Φυλακές απάντησαν και στο θέμα της πυρασφάλειας, αναφέροντας ότι από το προηγούμενο έτος έχουν προχωρήσει σε συστηματικές συναντήσεις με την Πυροσβεστική για το θέμα αυτό. Έχει υλοποιηθεί το 80%, ενώ προετοιμάζεται η έκδοση πρωτοκόλλου που αφορά τις πυρκαγιές.